Η εικόνα που διαμορφώνεται παραπέμπει σε έναν ιδιότυπο «συνωστισμό» επενδυτικών φακέλων, εγκρίσεων και αιτημάτων χρηματοδότησης, καθώς επιχειρήσεις κάθε μεγέθους προσπαθούν να προλάβουν τα στενά χρονοδιαγράμματα ώστε να μη χάσουν τα προνομιακά επιτόκια και τις επιδοτήσεις του RRF.
Το βέβαιο είναι ότι όσο πλησιάζει το φθινόπωρο και οι τελικές ευρωπαϊκές προθεσμίες, η πίεση θα αυξάνεται. Με δεκάδες ορόσημα να πρέπει να ολοκληρωθούν μέχρι το Σεπτέμβριο και με τον κίνδυνο απώλειας πόρων να παραμένει υπαρκτός, κυβέρνηση, τράπεζες και επιχειρήσεις καλούνται να τρέξουν μια κούρσα υψηλής έντασης, με μεγάλα οικονομικά αλλά και πολιτικά διακυβεύματα.
Σπίτι μου ΙΙ
Μια πρώτη «ταραχή» έφερε το αιφνίδιο «φρένο» στο πρόγραμμα «Σπίτι μου ΙΙ» και η ανάγκη μεταφοράς κονδυλίων μέσω της Ελληνικής Αναπτυξιακής Τράπεζας (ΕΑΤ). Συγκεκριμένα, προκάλεσαν ήδη ένα πρώτο σοκ στην αγορά, ιδίως στην περιφέρεια και στη Βόρεια Ελλάδα, όπου η στεγαστική χρηματοδότηση έχει ισχυρό κοινωνικό και πολιτικό αποτύπωμα. Εκεί το πρόγραμμα έχει μεγάλη διείσδυση, σημείο που έχει και πολιτικές προεκτάσεις.
Παράλληλα, κομβικής σημασίας είναι και η μεταφορά πόρων για τις ΜμΕ. Στο πλαίσιο αυτό θεωρείται η πιστοποίηση της Ελληνικής Αναπτυξιακής Τράπεζας από τις ευρωπαϊκές αρχές μέσω του λεγόμενου pillar assessment. Αν η διαδικασία ολοκληρωθεί εγκαίρως, θα ανοίξει ο δρόμος για νέα δάνεια ύψους 2 δισ. ευρώ προς μικρομεσαίες επιχειρήσεις ακόμη και μετά τη λήξη του Ταμείου Ανάκαμψης, μέχρι το 2029.
Η αγορά
Ο αναπληρωτής υπουργός Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών Νίκος Παπαθανάσης έχει ήδη παραδεχθεί δημοσίως την πίεση των χρονοδιαγραμμάτων, σημειώνοντας ότι η κυβέρνηση επιχειρεί να ολοκληρώσει μέσα σε 8 έως 10 μήνες μια διαδικασία ευρωπαϊκής πιστοποίησης που συνήθως απαιτεί δύο έως δυόμισι χρόνια.
Στο μεταξύ, η κατάσταση στην αγορά περιγράφεται από στελέχη επιχειρήσεων ως εξαιρετικά φορτισμένη. Μεγάλες βιομηχανίες, ενεργειακοί όμιλοι αλλά και εκατοντάδες μικρομεσαίες επιχειρήσεις έχουν ήδη δαπανήσει σημαντικά ποσά για μελέτες, συμβούλους και ελεγκτικές υπηρεσίες προκειμένου να καταθέσουν ώριμους φακέλους επενδύσεων.
Άλλες ανάγκες
Πέρα από αυτό στο επίκεντρο των «πιέσεων» στο σύστημα βρίσκεται και η ανάγκη να ολοκληρωθούν εγκαίρως μεγάλες χρηματοδοτικές εκκρεμότητες που συνδέονται με το ΤΑΑ αλλά κι εκτός. Έτσι πέρα από την ΑΜΚ της ΔΕΗ που σχετίζεται με το κρατικό ταμείο υπάρχει και η συμμετοχή του Ελληνικού Δημοσίου στην επικείμενη αύξηση μετοχικού κεφαλαίου του ΑΔΜΗΕ, ύψους 1 δισ. ευρώ, όπου το Δημόσιο θα πρέπει να καλύψει περίπου 500 εκατ. ευρώ μέσω πόρων του Ταμείου Ανάκαμψης. Οι σχετικές τεχνικές διαβουλεύσεις βρίσκονται στην τελική ευθεία, καθώς το υπουργείο Εθνικής Οικονομίας επιδιώκει να διασφαλίσει την ευρωπαϊκή χρηματοδότηση πριν από την εκπνοή των προθεσμιών.
Αναζητείται λύση
Πάντως ειδικά για τους πόρους του ΤΑΑ και τις σχετικές αιτήσεις, σύμφωνα με πληροφορίες, στο τραπέζι βρίσκονται διάφορα σενάρια: αναλογική κατανομή των διαθέσιμων πόρων, προτεραιότητα στους πρώτους φακέλους που κατατέθηκαν, συμμετοχή της Ευρωπαϊκής Τράπεζας Επενδύσεων με πρόσθετα κεφάλαια έως 1,5 δισ. ευρώ ή ακόμη και μεταφορά έργων σε νέο χρηματοδοτικό εργαλείο που θα δημιουργηθεί μετά το τέλος του Ταμείου Ανάκαμψης.
Διοικητικό μέρος
Οι πιέσεις εντείνονται και σε διοικητικό επίπεδο. Μέχρι τον Ιούλιο πρέπει να έχουν ολοκληρωθεί οι διοικητικές παραλαβές έργων, ενώ τον Αύγουστο ανεξάρτητοι ελεγκτές θα εξετάσουν αν τηρήθηκαν κατά γράμμα οι όροι που έχουν συμφωνηθεί με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή. Οποιαδήποτε απόκλιση μπορεί να οδηγήσει σε απώλεια πόρων.
Το «καμπανάκι» είχε ήδη χτυπήσει εδώ και μήνες το Ελεγκτικό Συνέδριο, το οποίο είχε επισημάνει κινδύνους απώλειας κονδυλίων όχι λόγω έλλειψης χρημάτων αλλά εξαιτίας διοικητικών αδυναμιών, καθυστερήσεων και ελλιπών μηχανισμών παρακολούθησης.
Την ίδια ώρα, η πολιτική αντιπαράθεση οξύνεται. Ο εκπρόσωπος Τύπου του ΠΑΣΟΚ Κώστας Τσουκαλάς κατηγορεί την κυβέρνηση για χαμηλή απορρόφηση των πόρων, επικαλούμενος στοιχεία της Eurostat σύμφωνα με τα οποία έως το 2025 είχε φτάσει στους τελικούς αποδέκτες μόλις το 48,8% των κονδυλίων, έναντι ευρωπαϊκού μέσου όρου 62,8%.
Η κυβέρνηση απαντά ότι το Ταμείο Ανάκαμψης είναι «εργαλείο επιδόσεων» και όχι απλών δαπανών, υποστηρίζοντας πως η Ελλάδα βρίσκεται στις πρώτες θέσεις της Ευρώπης ως προς τις εκταμιεύσεις και ότι τα αποτελέσματα θα αποτυπωθούν πλήρως στην οικονομία μέχρι το 2027.
Πάντως, ακόμη και εκπρόσωποι της αγοράς που υπερασπίζονται τη συνολική φιλοσοφία του Ταμείου αναγνωρίζουν τις δυσκολίες της συγκυρίας. Ο πρόεδρος του Σύνδεσμος Επιχειρήσεων και Βιομηχανιών, Σπύρος Θεοδωρόπουλος, σημείωσε ότι οι παραγωγικές επενδύσεις χρειάζονται χρόνο ωρίμανσης και ότι η επίδρασή τους στην οικονομία θα συνεχίσει να φαίνεται έως και το 2028, προειδοποιώντας ωστόσο ότι η απότομη επιτάχυνση των τελευταίων μηνών δημιούργησε ασφυκτικές συνθήκες στην αγορά.
