Σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Ένωσης, ο καθαρός ρυθμός αποταμίευσης των νοικοκυριών διαμορφώνεται κατά μέσο όρο στο 8,1%, ωστόσο οι αποκλίσεις μεταξύ των κρατών είναι μεγάλες, με την Ελλάδα να ξεχωρίζει αρνητικά στο -9,3%.
Μεγάλες αποκλίσεις στην Ευρώπη
Στην κορυφή της κατάταξης βρίσκονται χώρες με ισχυρή αποταμιευτική συμπεριφορά, όπως η Σουηδία και η Ουγγαρία, με ποσοστά 14,7%. Υψηλές επιδόσεις καταγράφονται επίσης στην Τσεχία (13,7%), τη Γαλλία (12,8%), τη Γερμανία (10,3%) και την Ολλανδία (10,2%).
Πάνω από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο κινούνται επίσης η Ισπανία (9,2%) και η Ιρλανδία (9%).
Αντίθετα, χαμηλότερα ποσοστά εμφανίζουν:
Ηνωμένο Βασίλειο: 4,7%
- Λιθουανία: 3,8%
- Πορτογαλία: 3,4%
- Ιταλία: 3,2%
- Εσθονία: 3%
- Σλοβακία: 2%
Στη Λετονία το ποσοστό αποταμίευσης είναι μηδενικό, γεγονός που σημαίνει ότι τα νοικοκυριά καταναλώνουν το σύνολο του διαθέσιμου εισοδήματός τους.
Η ελληνική ιδιαιτερότητα και η επίδραση της κρίσης
Η περίπτωση της Ελλάδας χαρακτηρίζεται ως ιδιαίτερη, καθώς το ποσοστό αποταμίευσης ήταν κατά βάση θετικό στις αρχές της δεκαετίας του 2000, με περιστασιακές μόνο πτώσεις κάτω από το μηδέν.
Η εικόνα άλλαξε ριζικά από το 2010 και μετά, με την κρίση χρέους να οδηγεί σε απότομη υποχώρηση της αποταμίευσης, η οποία έφτασε στο ιστορικό χαμηλό του -16,5% το 2013. Από τότε, η χώρα δεν έχει επανέλθει σε θετικά επίπεδα.
Η Ελλάδα κατέγραψε τα υψηλότερα επίπεδα κατανάλωσης πάνω από το εισόδημα στην ΕΕ το 2015, στο απόγειο της κρίσης, ενώ ακόμη και γύρω στο 2020 βρισκόταν στις υψηλότερες θέσεις σε αρνητική αποταμίευση, παρά τους περιορισμούς κατανάλωσης λόγω πανδημίας.
Το 2021 το ποσοστό πλησίασε το μηδέν, όμως το 2022 υποχώρησε ξανά στο -12,2%, παραμένοντας έκτοτε κοντά στο -9%.
Παράγοντες που επηρεάζουν την αποταμίευση
Οι διαφορές μεταξύ των χωρών αποδίδονται σε πολλούς παράγοντες, με κυριότερους:
- την ηλικιακή δομή του πληθυσμού
- τις αντιδράσεις των νοικοκυριών σε οικονομικές κρίσεις
- την εμπιστοσύνη στο οικονομικό περιβάλλον
Όπως σημειώνει ο καθηγητής του Πανεπιστημίου Goethe της Φρανκφούρτης, Μιχάλης Χαλιάσος, η σύγκριση των στοιχείων είναι σύνθετη, καθώς τα εισοδήματα συχνά δεν δηλώνονται πλήρως και η κατανάλωση δεν αποτυπώνεται με ενιαίο τρόπο σε όλες τις χώρες.
Ο ρόλος του κοινωνικού κράτους
Σύμφωνα με πρόσφατη μελέτη του NBER (2025) από τους Charles Yuji Horioka και Luigi Ventura, η γενναιοδωρία του κοινωνικού κράτους επηρεάζει σημαντικά την αποταμιευτική συμπεριφορά.
Σε χώρες με ισχυρό σύστημα συντάξεων, τα νοικοκυριά τείνουν να αποταμιεύουν λιγότερο για τη συνταξιοδότηση. Αντίστοιχα, όπου υπάρχει ισχυρή δημόσια υγειονομική κάλυψη, μειώνονται και οι αποταμιεύσεις για απρόβλεπτα έξοδα.
Το εισοδηματικό χάσμα με την Ευρώπη
Σημαντικό ρόλο διαδραματίζει και το επίπεδο εισοδήματος. Το μέσο διαθέσιμο κατά κεφαλήν εισόδημα στην Ελλάδα το 2024 ήταν τουλάχιστον 20% χαμηλότερο από τον μέσο όρο της Ευρωπαϊκής Ένωσης, στοιχείο που επηρεάζει άμεσα την ικανότητα αποταμίευσης των νοικοκυριών.
