Όπως σημείωσε, το πρόβλημα αφορά πολύ περισσότερα από τον αριθμό των ανθρώπων που θα ζουν στην Ελλάδα τις επόμενες δεκαετίες, καθώς συνδέεται άμεσα με το πώς θα λειτουργούν η οικονομία, οι επιχειρήσεις, τα σχολεία και οι υπηρεσίες υγείας, αλλά και με το πώς θα διαμορφωθούν οι πόλεις και οι μικρότερες κοινότητες της χώρας.
«Το δημογραφικό είναι ένας μακροπρόθεσμος κίνδυνος που έχει ήδη αρχίσει να παράγει συνέπειες σήμερα», ανέφερε χαρακτηριστικά, επισημαίνοντας ότι η έγκαιρη αντιμετώπιση τέτοιων κινδύνων είναι κρίσιμη, πριν οι προβλέψεις μετατραπούν σε μη αναστρέψιμες εξελίξεις.
«Οι αριθμοί είναι αμείλικτοι»
Ο κ. Ζανιάς στάθηκε ιδιαίτερα στην πορεία των γεννήσεων, επισημαίνοντας ότι από σχεδόν 92.000 παιδιά που γεννήθηκαν στην Ελλάδα το 2015, ο αριθμός μειώθηκε σε μόλις 65.594 το 2025, σύμφωνα με τα τελευταία στοιχεία της ΕΛΣΤΑΤ.
«Μιλάμε για μείωση σχεδόν 29% μέσα σε μία δεκαετία», τόνισε, προσθέτοντας ότι μόνο μέσα στο τελευταίο έτος οι γεννήσεις υποχώρησαν κατά 4,2%.
Η εικόνα, όπως ανέφερε, αποτυπώνεται πλέον και στην εκπαίδευση, καθώς φέτος λιγότερα από 70.000 παιδιά πέρασαν το κατώφλι της Α΄ Δημοτικού στα δημόσια σχολεία.
«Το δημογραφικό, επομένως, δεν είναι μια θεωρητική πρόβλεψη για το 2050 ή το 2100. Είναι ήδη εδώ», σημείωσε.
Η Ελλάδα γερνά – Συρρικνώνεται η παραγωγική βάση
Παράλληλα με τη μείωση των γεννήσεων, η Ελλάδα αντιμετωπίζει ταχεία γήρανση του πληθυσμού. Σήμερα, για κάθε 100 ανθρώπους ηλικίας 20 έως 64 ετών αντιστοιχούν περίπου 42 άνθρωποι άνω των 65 ετών.
Ο ΟΟΣΑ εκτιμά ότι σε λιγότερο από τρεις δεκαετίες η αναλογία αυτή θα ξεπεράσει τους 70 ηλικιωμένους για κάθε 100 άτομα παραγωγικής ηλικίας.
Την ίδια στιγμή, σύμφωνα με τις δημογραφικές προβολές, ο πληθυσμός ηλικίας 20 έως 64 ετών στην Ελλάδα αναμένεται να μειωθεί κατά περισσότερο από 30% έως το 2064.
«Συρρικνώνεται η παραγωγική βάση της οικονομίας», υπογράμμισε ο πρόεδρος της Eurobank, εξηγώντας ότι η εξέλιξη αυτή μεταφράζεται σε λιγότερους ανθρώπους στην παραγωγή, μεγαλύτερες δυσκολίες για τις επιχειρήσεις να καλύψουν τις ανάγκες τους και μεγαλύτερη πίεση στα ασφαλιστικά και υγειονομικά συστήματα.
Το δημογραφικό, επομένως, δεν αποτελεί μόνο πληθυσμιακό ζήτημα, αλλά επηρεάζει ευθέως την αναπτυξιακή προοπτική της χώρας.
Οι οικονομικές και κοινωνικές επιπτώσεις
Ο Γιώργος Ζανιάς υπογράμμισε ότι πίσω από τους δημογραφικούς δείκτες βρίσκονται άνθρωποι και σύνθετες κοινωνικές και οικονομικές συνθήκες. Η υπογονιμότητα, η οικονομική ανασφάλεια, το κόστος της κατοικίας, οι απαιτήσεις της εργασίας και οι αλλαγές στον τρόπο με τον οποίο οι νεότερες γενιές αντιλαμβάνονται την οικογένεια και το μέλλον αποτελούν παράγοντες που πρέπει να εξεταστούν.
Ιδιαίτερη αναφορά έκανε στην υπογονιμότητα και στις δυνατότητες που προσφέρει πλέον η ιατρική, σημειώνοντας ότι η Eurobank επιχειρεί να συμβάλει και σε αυτόν τον τομέα. Όπως ανέφερε, σχεδόν 100 παιδιά έχουν γεννηθεί χάρη στη συνεργασία της τράπεζας με τη Be Live.
Παράλληλα, όπως είπε, χρειάζεται να εξεταστούν οι λόγοι για τους οποίους αρκετοί άνθρωποι αναβάλλουν τη δημιουργία οικογένειας ή τελικά δεν προχωρούν σε αυτή την επιλογή.
Οι συνέπειες, πάντως, ξεπερνούν το επίπεδο των οικογενειακών αποφάσεων και αφορούν συνολικά την οικονομία: τις επιχειρήσεις, το κράτος και το ασφαλιστικό σύστημα.
Στο επίκεντρο και η ακριτική Ελλάδα
Ιδιαίτερη θέση στην ομιλία κατέλαβε και η περιφερειακή διάσταση του δημογραφικού προβλήματος.
Όπως επισήμανε ο κ. Ζανιάς, η πληθυσμιακή συρρίκνωση δεν εξελίσσεται με την ίδια ένταση σε όλες τις περιοχές της χώρας. Στις ακριτικές, τις νησιωτικές και τις μικρότερες κοινότητες, η μείωση του πληθυσμού μπορεί να καθορίσει ακόμη και το αν θα υπάρχουν στο μέλλον σχολείο, γιατρός ή μια βιώσιμη τοπική οικονομία.
Στο πλαίσιο αυτό, η Eurobank έχει επιλέξει από την έναρξη της Πρωτοβουλίας «Μπροστά για την Οικογένεια» να δώσει ιδιαίτερη έμφαση στην ακριτική Ελλάδα, «στα ανατολικά σύνορα από τον Έβρο ως το Καστελόριζο».
Γιατί η Eurobank επενδύει στο δημογραφικό
Αναφερόμενος στην απόφαση της Eurobank να αναδείξει το δημογραφικό σε μία από τις βασικές κοινωνικές προτεραιότητές της ήδη από το 2021, ο κ. Ζανιάς εξήγησε ότι μια τράπεζα δεν λειτουργεί ανεξάρτητα από την κοινωνία και την οικονομία.
«Μια τράπεζα δεν υπάρχει ανεξάρτητα από την κοινωνία και την οικονομία μέσα στις οποίες λειτουργεί», ανέφερε, σημειώνοντας ότι χρηματοδοτεί επιχειρήσεις και νοικοκυριά, στηρίζει επενδύσεις και αποτελεί σημαντικό εργοδότη.
Παράλληλα, όπως τόνισε, η φύση της τραπεζικής δραστηριότητας επιβάλλει μακροπρόθεσμη οπτική και έγκαιρη αναγνώριση των κινδύνων.
«Το 2021 θεωρήσαμε ότι το δημογραφικό ήταν ακριβώς ένας τέτοιος κίνδυνος», είπε, διευκρινίζοντας ότι η Eurobank δεν θεωρεί πως μπορεί να λύσει το πρόβλημα ή να υποκαταστήσει την Πολιτεία, αλλά μπορεί να συμβάλει στην κατανόησή του, στις συνεργασίες και στη στήριξη συγκεκριμένων παρεμβάσεων.
«Δεν υπάρχουν εύκολες απαντήσεις»
Πέντε χρόνια μετά την έναρξη της πρωτοβουλίας, ο πρόεδρος της Eurobank υπογράμμισε ότι το δημογραφικό δεν μπορεί να αντιμετωπιστεί με μία μόνο παρέμβαση ή από έναν μόνο φορέα.
«Το δημογραφικό δεν αντιμετωπίζεται ούτε με ένα μέτρο, ούτε από έναν φορέα, και ασφαλώς όχι από μία τράπεζα. Απαιτεί διάρκεια», σημείωσε.
Όπως πρόσθεσε, απαιτείται η συμμετοχή της επιστημονικής κοινότητας, της Τοπικής Αυτοδιοίκησης, των επιχειρήσεων και της κοινωνίας των πολιτών, παράλληλα με τις δημόσιες πολιτικές.
Το πρώτο βήμα, σύμφωνα με τον ίδιο, είναι η ακριβής κατανόηση του προβλήματος: «Να καταλάβουμε καλύτερα γιατί συμβαίνει, ποιες συνέπειες έχει ήδη και, κυρίως, τι μπορούμε να κάνουμε γι' αυτό».
Καταλήγοντας, ο κ. Ζανιάς έδωσε έμφαση στην ανάγκη έγκαιρης δράσης, υπογραμμίζοντας ότι οι μεγάλες μακροπρόθεσμες προκλήσεις πρέπει να αντιμετωπίζονται όσο υπάρχει ακόμη δυνατότητα παρέμβασης στην πορεία τους.
«Τους μεγάλους μακροπρόθεσμους κινδύνους δεν τους αντιμετωπίζεις όταν οι προβλέψεις έχουν πλέον επιβεβαιωθεί. Τους αντιμετωπίζεις όσο έχεις ακόμη τη δυνατότητα να επηρεάσεις την εξέλιξή τους», ανέφερε χαρακτηριστικά.
Ακολουθεί ολόκληρη η ομιλία του κ. Ζανιά:
«Σας καλωσορίζω και εγώ στη σημερινή συζήτηση για ένα ζήτημα που αφορά, πιστεύω, πολύ περισσότερα από το πόσοι θα είμαστε στην Ελλάδα σε είκοσι, τριάντα ή πενήντα χρόνια. Αφορά το πώς θα είναι η χώρα μας. Πώς θα λειτουργεί η οικονομία της, οι επιχειρήσεις της, τα σχολεία και οι υπηρεσίες υγείας της. Πώς θα ζουν οι πόλεις αλλά και οι μικρότερες κοινότητές της. Και, τελικά, τι κοινωνία θα παραδώσουμε στις επόμενες γενιές.
Θα μπορούσε εύλογα να αναρωτηθεί κανείς: γιατί μια τράπεζα ασχολείται με όλα αυτά; Και γιατί η Eurobank αποφάσισε, ήδη από το 2021, να αναδείξει το δημογραφικό σε μία από τις βασικές κοινωνικές προτεραιότητές της;
Νομίζω ότι η απάντηση είναι σχετικά απλή. Μια τράπεζα δεν υπάρχει ανεξάρτητα από την κοινωνία και την οικονομία μέσα στις οποίες λειτουργεί. Χρηματοδοτεί επιχειρήσεις και νοικοκυριά. Στηρίζει επενδύσεις. Είναι η ίδια ένας μεγάλος εργοδότης. Δηλαδή, δημιουργεί ανάπτυξη, εισοδήματα, ευημερία.
Κυρίως όμως, καλείται από τη φύση της να σκέφτεται μακροπρόθεσμα. Να αναγνωρίζει έναν κίνδυνο πριν αυτός μετατραπεί σε κρίση.
Το 2021 θεωρήσαμε ότι το δημογραφικό ήταν ακριβώς ένας τέτοιος κίνδυνος. Δεν πιστέψαμε, βεβαίως, ότι μία τράπεζα μπορεί να λύσει το δημογραφικό πρόβλημα της χώρας. Ούτε ότι μπορεί να υποκαταστήσει την Πολιτεία. Πιστέψαμε όμως ότι μπορούμε να βοηθήσουμε. Να αναδείξουμε το πρόβλημα. Να συμβάλουμε στην καλύτερη κατανόησή του. Να δημιουργήσουμε συνεργασίες και, όπου έχουμε τη δυνατότητα, να υποστηρίξουμε συγκεκριμένες παρεμβάσεις. Έτσι ξεκίνησε η Πρωτοβουλία «Μπροστά για την Οικογένεια». Πέντε χρόνια αργότερα, δυστυχώς, τα δεδομένα επιβεβαιώνουν ότι η επιλογή εκείνη δεν ήταν υπερβολική.
Οι αριθμοί είναι αμείλικτοι. Το 2015 γεννήθηκαν στην Ελλάδα σχεδόν 92.000 παιδιά. Το 2025, σύμφωνα με τα τελευταία στοιχεία της ΕΛΣΤΑΤ, μόλις 65.594. Μιλάμε για μείωση σχεδόν 29% μέσα σε μία δεκαετία. Και μόνο μέσα στον τελευταίο χρόνο, οι γεννήσεις μειώθηκαν κατά ακόμη 4,2%. Οι αριθμοί αυτοί αρχίζουν πλέον να αποκτούν πολύ συγκεκριμένη εικόνα στην καθημερινότητά μας. Φέτος, λιγότερα από 70.000 παιδιά πέρασαν το κατώφλι της Α΄ Δημοτικού στα δημόσια σχολεία. Το δημογραφικό, επομένως, δεν είναι μια θεωρητική πρόβλεψη για το 2050 ή το 2100. Είναι ήδη εδώ.
Και δεν αφορά μόνο το ότι γεννιούνται λιγότερα παιδιά. Η Ελλάδα είναι ήδη μία από τις γηραιότερες κοινωνίες της Ευρώπης. Και η σχέση ανάμεσα στις γενιές αλλάζει με πολύ μεγάλη ταχύτητα. Σήμερα, για κάθε 100 ανθρώπους ηλικίας 20 έως 64 ετών, δηλαδή ανθρώπους που συμβατικά ανήκουν στην παραγωγική ηλικία, αντιστοιχούν περίπου 42 άνθρωποι άνω των 65. Ο ΟΟΣΑ εκτιμά ότι σε λιγότερο από τρεις δεκαετίες αυτοί οι 42 στους 100 θα είναι περισσότεροι από 70 στους 100. Μόνο σε κάποιες ταινίες επιστημονικής φαντασίας βλέπουμε σήμερα τέτοιες γερασμένες κοινωνίες.
Την ίδια στιγμή συρρικνώνεται η παραγωγική βάση της οικονομίας. Οι δημογραφικές προβολές που έχουμε στη διάθεσή μας δείχνουν ότι τις επόμενες δεκαετίες θα έχουμε αισθητά λιγότερους ανθρώπους σε ηλικία εργασίας καθώς ο πληθυσμός 20 έως 64 ετών στην Ελλάδα θα μειωθεί κατά περισσότερο από 30% έως το 2064.
Αυτό δεν είναι μόνο δημογραφικό μέγεθος. Είναι οικονομικό μέγεθος. Σημαίνει λιγότερους ανθρώπους στην παραγωγή, μεγαλύτερη δυσκολία για τις επιχειρήσεις να καλύψουν τις ανάγκες τους, μεγαλύτερη πίεση στα ασφαλιστικά και υγειονομικά συστήματα. Σημαίνει διαφορετικές ανάγκες για κατοικία, περίθαλψη και φροντίδα. Και σημαίνει ότι το δημογραφικό αφορά τελικά την αναπτυξιακή προοπτική της ίδιας της χώρας.
Το σπουδαιότερο όμως είναι πως πίσω από αυτούς τους αριθμούς βρίσκονται άνθρωποι. Και οι αιτίες του προβλήματος είναι πολύ πιο σύνθετες από όσο ίσως αφήνουν να εννοηθεί οι στατιστικές. Γι' αυτό και η σημερινή συζήτηση δεν περιορίζεται στους αριθμούς. Θα μιλήσουμε σε αυτή την Ημερίδα για την υπογονιμότητα και για το τι μπορεί σήμερα να προσφέρει η ιατρική στους ανθρώπους που θέλουν να αποκτήσουν παιδί και δυσκολεύονται. Ήδη η Eurobank προσπαθεί να βοηθήσει και σε αυτόν τον τομέα και σχεδόν 100 παιδιά έχουν γεννηθεί τα τελευταία … χρόνια χάρη στη συνεργασία μας σε αυτόν τον τομέα με την Be Live.
Θα μιλήσουμε επίσης για εκείνους που αναβάλλουν την απόφαση να δημιουργήσουν οικογένεια ή τελικά δεν την παίρνουν ποτέ. Να καταλάβουμε καλύτερα τι βρίσκεται πίσω από αυτές τις επιλογές. Η οικονομική ανασφάλεια; Το κόστος της κατοικίας; Οι απαιτήσεις της εργασίας και της καθημερινότητας; Οι βαθύτερες αλλαγές στον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβάνονται τη ζωή, την οικογένεια και το μέλλον; Θα εξετάσουμε επίσης τις οικονομικές συνέπειες του δημογραφικού για όλη την κοινωνία. Γιατί μια χώρα με λιγότερους ανθρώπους σε παραγωγική ηλικία και με έναν ολοένα μεγαλύτερο ηλικιωμένο πληθυσμό έχει τελείως διαφορετικές δυναμικές. Για τις επιχειρήσεις, για το κράτος, για το ασφαλιστικό σύστημα, για όλους μας.
Τέλος, θα συζητήσουμε ιδιαίτερα την περιφερειακή διάσταση του ζητήματος. Το δημογραφικό δεν εξελίσσεται με την ίδια ένταση παντού. Σε πολλές περιοχές της χώρας, ιδιαίτερα στις ακριτικές, στις νησιωτικές και στις μικρότερες κοινότητες, η μείωση του πληθυσμού καθορίζει το αν θα υπάρχει αύριο σχολείο, γιατρός, μια ολόκληρη τοπική οικονομία. Αυτός είναι και ένας από τους λόγους για τους οποίους, από την αρχή της Πρωτοβουλίας μας, επιλέξαμε να στρέψουμε ιδιαίτερη προσοχή στην ακριτική Ελλάδα, στα ανατολικά σύνορα από τον Έβρο ως το Καστελόριζο.
Συμπερασματικά, το δημογραφικό πρόβλημα στην Ελλάδα δεν αποτελεί μόνο ζήτημα πληθυσμιακής εξέλιξης, αλλά ένα κρίσιμο αναπτυξιακό ζήτημα που επηρεάζει την οικονομία, την εργασία, την κοινωνική ασφάλιση, την περιφερειακή συνοχή. Η αποτελεσματική αντιμετώπισή του προϋποθέτει μακροχρόνιο σχεδιασμό και συντονισμένες πολιτικές, ώστε η Ελλάδα να διασφαλίσει βιώσιμη ανάπτυξη και καλύτερες προοπτικές για τις επόμενες γενιές.
Κυρίες και κύριοι,
Πέντε χρόνια μετά την έναρξη αυτής της προσπάθειας, δεν πιστεύουμε ότι υπάρχουν εύκολες απαντήσεις. Το δημογραφικό δεν αντιμετωπίζεται ούτε με ένα μέτρο, ούτε από έναν φορέα, και ασφαλώς όχι από μία τράπεζα. Απαιτεί διάρκεια. Και πέρα από τις δημόσιες πολιτικές, απαιτεί την επιστημονική κοινότητα, την Τοπική Αυτοδιοίκηση, τις επιχειρήσεις και την κοινωνία των πολιτών.
Απαιτεί, πριν από όλα, να κατανοήσουμε σωστά το πρόβλημα. Αυτό φιλοδοξεί να κάνει και η σημερινή συνάντηση: όχι απλώς να επαναλάβουμε ότι η Ελλάδα αντιμετωπίζει ένα σοβαρό δημογραφικό ζήτημα. Αλλά να καταλάβουμε καλύτερα γιατί συμβαίνει, ποιες συνέπειες έχει ήδη και, κυρίως, τι μπορούμε να κάνουμε γι' αυτό.
Το δημογραφικό είναι ένας μακροπρόθεσμος κίνδυνος που έχει ήδη αρχίσει να παράγει συνέπειες σήμερα. Και αν υπάρχει ένα πράγμα που γνωρίζουμε καλά ως Οργανισμός, είναι ότι τους μεγάλους μακροπρόθεσμους κινδύνους δεν τους αντιμετωπίζεις όταν οι προβλέψεις έχουν πλέον επιβεβαιωθεί. Τους αντιμετωπίζεις όσο έχεις ακόμη τη δυνατότητα να επηρεάσεις την εξέλιξή τους.
Γιατί, όπως είπε κάποτε ο Αϊνστάιν, “the future comes too soon”. Το μέλλον έρχεται πολύ γρήγορα.
Σας ευχαριστώ που με ακούσατε».
