Σύμφωνα με το Politico, η έρευνα ξεκίνησε μετά από αναφορές που παρήγγειλε η ΕΕ και συνέταξαν Έλληνες ελεγκτές, οι οποίοι εντόπισαν παρατυπίες τόσο στο κόστος όσο και στον τρόπο λειτουργίας του έργου.
Μία από τις εκθέσεις καταγράφει αρκετά προβλήματα στον τρόπο λειτουργίας των κέντρων ανακύκλωσης, συμπεριλαμβανομένης της πλήρους απουσίας ελέγχου για το τι συμβαίνει με τα απορρίμματα μετά τη συλλογή τους.
Η έρευνα της ΕΕ, υπό την ηγεσία της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας (EPPO), στηρίζεται στα πορίσματα των εκθέσεων της ελεγκτικής επιτροπής, καθώς και σε άλλα έγγραφα, σύμφωνα με αξιωματούχο που γνωρίζει την υπόθεση.
Το επίμαχο έργο αφορά ένα σύνολο «μονάδων ανακύκλωσης» ή περιπτέρων, που κατασκευάστηκαν από την ελληνική εταιρεία ανακύκλωσης TEXAN και έχουν τοποθετηθεί στις περιοχές της Αττικής, της Πελοποννήσου και της Κρήτης. Οι πολίτες μπορούν να επιστρέφουν μεταλλικά, πλαστικά και γυάλινα αντικείμενα (που δεν είναι συσκευασίες) και να λαμβάνουν χρηματικό αντίτιμο.
«Δεν υπάρχει καμία πληροφορία από τον [ΦοΔΣΑ Αττικής] ΕΔΣΝΑ για το τι συμβαίνει με τα απορρίμματα μετά τη συλλογή τους, πέρα από μια αναφορά για τη μεταφορά τους σε αποθηκευτικό χώρο της TEXAN για το έτος 2023», αναφέρεται στην έκθεση που είδε το POLITICO, προσθέτοντας ότι δεν έχουν εγκατασταθεί όλες οι αποθηκευτικές μονάδες.
Το έργο, ύψους 220 εκατομμυρίων ευρώ, συγχρηματοδοτήθηκε από την ΕΕ μέσω Ευρωπαϊκού Επιχειρησιακού Προγράμματος.
Το 2023, η ελεγκτική επιτροπή επιδίκασε στον ΕΔΣΝΑ επιστροφή 2,9 εκατ. ευρώ στην ΕΕ, έπειτα από τη διαπίστωση «σοβαρών παρατυπιών» στη σύμβαση προμήθειας που ανατέθηκε στην TEXAN.
Η εταιρεία κέρδισε τον διαγωνισμό, παρότι είχε προτείνει κόστος για τα περίπτερα περίπου πέντε φορές υψηλότερο από το μέσο κόστος της αγοράς.
«Δεν μπορεί να επιβεβαιωθεί ότι ο ΕΔΣΝΑ διερεύνησε ποιο θα ήταν ένα εύλογο κόστος για τα κέντρα ανακύκλωσης, δεδομένου ότι η έρευνα αγοράς που επικαλείται δεν περιελάμβανε τουλάχιστον δύο ανεξάρτητες εταιρείες, αλλά δύο εταιρείες με κοινά συμφέροντα και αποκλειστική σχέση συνεργασίας, οι οποίες τελικά υπέβαλαν τη μοναδική προσφορά στον διαγωνισμό και κέρδισαν τη σύμβαση», αναφέρεται σε ξεχωριστή έκθεση, σύμφωνα με τοπικά μέσα.
Μετά και τον δεύτερο έλεγχο, που ολοκληρώθηκε τον Ιούλιο και αποκαλύφθηκε για πρώτη φορά από την εφημερίδα Καθημερινή, επιβλήθηκε νέο πρόστιμο ύψους 3 εκατ. ευρώ – το ήμισυ του ποσού των κοινοτικών κονδυλίων που χρησιμοποιήθηκαν για τα κέντρα ανακύκλωσης στις τρεις περιφέρειες, όπως αναφέρεται στην έκθεση.
«Μετεξεταστέα» η Ελλάδα
Η Ελλάδα έχει διαχρονικά κακή φήμη όσον αφορά την ανακύκλωση και τη συμμόρφωση με τους ευρωπαϊκούς περιβαλλοντικούς νόμους.
Σύμφωνα με στοιχεία της Eurostat για το 2022, το ποσοστό ανακύκλωσης αστικών απορριμμάτων στην Ελλάδα ήταν μόλις 17%, όταν ο ευρωπαϊκός μέσος όρος ήταν 49%.
Η χώρα επίσης φαίνεται ότι δεν θα καταφέρει να επιτύχει τον στόχο για ανακύκλωση του 55% των αστικών απορριμμάτων και του 65% των απορριμμάτων συσκευασιών μέσα στο 2025, σύμφωνα με την Έκθεση Εφαρμογής της Περιβαλλοντικής Νομοθεσίας της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. Όπως αναφέρεται, η Ελλάδα είχε ήδη «αποτύχει με μεγάλη διαφορά» να πετύχει τον στόχο του 50% για το 2020.
Η Ελλάδα είναι μία από τις πέντε χώρες της ΕΕ που πληρώνουν πρόστιμα λόγω μη συμμόρφωσης με περιβαλλοντικές πολιτικές. Μέχρι σήμερα, η χώρα έχει καταβάλει περίπου 230 εκατ. ευρώ στις Βρυξέλλες για να καλύψει αυτές τις παραβιάσεις, σύμφωνα με την έκθεση.
Από τις 19 ανοιχτές υποθέσεις παραβίασης της ευρωπαϊκής περιβαλλοντικής νομοθεσίας κατά της Ελλάδας, οι έξι σχετίζονται με τη διαχείριση απορριμμάτων – από παράνομες χωματερές έως την πλημμελή εφαρμογή της νομοθεσίας για τα απορρίμματα συσκευασίας. Παράλληλα, τοπικές ΜΚΟ έχουν επανειλημμένα προειδοποιήσει για συστημικές στρεβλώσεις στον κλάδο.
