Η διαφορά με άλλες κρίσεις
Η επιχείρηση στο Ιράν διαφέρει σε σχέση με τις κρίσεις στη Βενεζουέλα και τη Γροιλανδία. Και στις δύο περιπτώσεις οι συνέπειες στις αγορές ήταν βραχυπρόθεσμες και σχετικά ελεγχόμενες. Στη Γροιλανδία, μάλιστα, ο Τραμπ έκανε (προσωρινά) πίσω από τις απειλές του για βίαιη προσάρτηση, λόγω της αντίδρασης των αγορών και της σχετικά αποτελεσματικής αντίδρασης των Ευρωπαίων.
Το Ιράν από την άλλη είναι μια πιο περίπλοκη υπόθεση. Το de facto μπλόκο στα Στενά του Ορμούζ έχει εκτινάξει τις τιμές πετρελαίου σε υψηλό διετίας, κοντά στη ζώνη των 100 δολαρίων. Τις συνέπειες τις νιώθουν οι καταναλωτές στην τσέπη τους. Και μπορεί ο Τραμπ να ισχυριζόταν ότι η άνοδος των τιμών πετρελαίου θα ενίσχυε τις ΗΠΑ, που είναι αυτάρκεις ενεργειακά, ωστόσο το χάος που έχει προκληθεί στις εφοδιαστικές αλυσίδες αναμένεται να έχει επιπτώσεις και στα αμερικανικά νοικοκυριά, σε μία κρίσιμη καμπή για τη θητεία του, καθώς πλησιάζουν οι ενδιάμεσες εκλογές του φθινοπώρου.
Επιπλέον, παράγοντες της αγοράς προειδοποιούν ότι όσο διαρκεί ο πόλεμος στην περιοχή τόσο αυξάνονται οι πιθανότητες για παρατεταμένη οικονομική ζημιά και κρίση. Παράλληλα, δεν λείπουν οι εικασίες ότι η τιμή πετρελαίου θα μπορούσε να απογειωθεί στα επίπεδα ρεκόρ του 2008, όταν έπιασε τα 147,50 δολάρια.
Η απέλπιδα προσπάθεια για ευρωπαϊκή βοήθεια
Από την πλευρά τους οι Ευρωπαίοι αφομοίωσαν, το αργότερο στην κρίση της Γροιλανδίας, ότι οι «κολακείες» προς τον πλανητάρχη δεν οδηγούν στον κατευνασμό του. Αντιθέτως, επιβεβαιώνουν την αποτελεσματικότητα των πρακτικών του, με αποτέλεσμα να τις εφαρμόζει ξανά σε κάθε ευκαιρία με ακόμη πιο επιθετικό τρόπο. Και παρά το γεγονός ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση αντέδρασε εκ νέου αμήχανα στην επιχείρηση των ΗΠΑ και του Ισραήλ στο Ιράν, δεν ενδίδει προς το παρόν στις πιέσεις του Αμερικανού προέδρου να συμβάλει στρατιωτικά για την επιτήρηση των δεξαμενόπλοιων στο Ορμούζ.
Πρόκειται πάντως για τραγική ειρωνεία: ο Τραμπ δήλωνε χαρακτηριστικά ότι οι ΗΠΑ είναι «η πιο καυτή χώρα του κόσμου» και άφηνε τους Ευρωπαίους με τον τρόμο ότι θα αφήσει τον Πούτιν να κάνει τα δικά του στην Ουκρανία και στην ανατολική πτέρυγα. Υπό αυτό το πρίσμα, τα υποτιμητικά σχόλια για την ευρωπαϊκή στάση αναφορικά με το Ορμούζ μοιάζουν περισσότερο με μια απελπισμένη προσπάθεια να βρει μια διέξοδο από το χάος το οποίο ο ίδιος δημιούργησε.
Οι χαμένοι της υπόθεσης
Πέρα από τους καταναλωτές και τα κατώτερα κοινωνικά στρώματα, τα οποία θα κληθούν να αντιμετωπίσουν το νέο κύμα ακρίβειας που μας φέρνουν οι πράξεις της αμερικανικής διοίκησης, οι χαμένοι είναι δύο.
Πρώτοι οι πολίτες του Ιράν. Αρκετοί ήλπιζαν πως ο πλανητάρχης θα μπορούσε να τους απαλλάξει από το γκανγκστερικό καθεστώς των Μουλάδων και να συνεισφέρει σε μια δημοκρατική μετάβαση. Ωστόσο η ιρανική δημοκρατία δεν ανήκε ποτέ στις προτεραιότητες του Τραμπ, ο οποίος φαίνεται να υποτίμησε την ανθεκτικότητα του θεοκρατικού καθεστώτος μετά τον θάνατο του Αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ. Η χερσαία εισβολή παραμένει θεωρητικά ακόμη στο τραπέζι, ωστόσο δεν συγκεντρώνει πολλές πιθανότητες, δεδομένων των αποτυχιών σε Ιράκ και Αφγανιστάν στο σχετικά πρόσφατο παρελθόν.
Εκτός αυτών, ο στόχος των αμερικανικών πρακτικών στο Ιράν παραμένει για την ώρα ένα αίνιγμα, κάτι τονίζουν Ευρωπαίοι αξιωματούχοι για να αιτιολογήσουν την διαφοροποίησή τους. Το ιρανικό πυρηνικό πρόγραμμα δύσκολα πείθει ως αιτία πολέμου, καθώς δεν υπάρχουν ενδείξεις ότι είχε προχωρήσει σε τέτοιο βαθμό. Επιπλέον, ο ίδιος είχε ισχυριστεί ότι το είχε ήδη καταστρέψει κατά τον “πόλεμο των 12 ημερών” το καλοκαίρι.
Ο δεύτερος μεγάλος χαμένος είναι η Ουκρανία, καθώς η προσωρινή άρση των κυρώσεων κατά του ρωσικού πετρελαίου δίνει μια μεγάλη οικονομική ανάσα στην πολεμική μηχανή του Κρεμλίνου. Οι διπλωματικές διεργασίες για επίτευξη εκεχειρίας έχουν επίσης παγώσει, ενώ στο Κίεβο θεωρούν ότι η μετατόπιση της προσοχής από την Ουκρανία στη Μέση Ανατολή μπορεί να αποδειχθεί ζημιογόνα για την αμυντική του προσπάθεια.
Ο Τραμπ σπρώχνει τον κόσμο στην αγκαλιά της Κίνας
Από εκεί και πέρα, οι συνεχόμενες μετατοπίσεις του προέδρου Τραμπ από το «κερδίζουμε τον πόλεμο» στις εκκλήσεις προς τους Ευρωπαίους να συνδράμουν, η ασάφεια ως προς τους στρατηγικούς στόχους στην περιοχή και το χάος στις εφοδιαστικές αλυσίδες επιβεβαιώνουν (ξανά) την έλλειψη ενός συνεκτικού σχεδίου στον Λευκό Οίκο και την απουσία κάθε ορθολογικής προσέγγισης των δεδομένων που υπάρχουν αναφορικά με το Ιράν.
Οι κινήσεις αυτές αναμένεται να έχουν μακροπρόθεσμες συνέπειες για τις ΗΠΑ. Από τη στιγμή που χάνεται η εικόνα του αξιόπιστου συνομιλητή, δεν είναι λίγα τα κράτη – τόσο στο δυτικό μπλοκ όσο και στον Παγκόσμιο Νότο – που θα αναζητήσουν άλλους εταίρους. Μάλιστα, δεν αποκλείεται να πέσουν στην… αγκαλιά της Κίνας. Οι αιφνιδιασμοί και οι αυτοσχεδιασμοί του Τραμπ ενισχύουν ουσιαστικά τη δυναμική του Πεκίνου. Μόνο που μέχρι να γίνουν ορατές οι συνέπειες αυτής της εξέλιξης, η θητεία του θα έχει λήξει και τα «σπασμένα» θα κληθεί να τα μαζέψει – αν υπάρχει η απαιτούμενη διάθεση – ο/η διάδοχός του.
