Οι οικογένειες έθαψαν τα μερικά λείψανα επτά θυμάτων, ένα από τα οποία ήταν γυναίκα, μαζί με 6.750 που είχαν ήδη ταφεί. Τοπικοί και ξένοι αξιωματούχοι κατέθεσαν λουλούδια στο μνημείο όπου τα ονόματα των θυμάτων είναι χαραγμένα σε πέτρα.
Περίπου 1.000 θύματα δεν έχουν ακόμη βρεθεί από τη χειρότερη θηριωδία της Ευρώπης μετά τον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο, η οποία, δεκαετίες αργότερα, εξακολουθεί να στοιχειώνει τα 3 εκατομμύρια κατοίκους της Βοσνίας-Ερζεγοβίνης. Οι οικογένειες που ανέκτησαν τα λείψανα των θυμάτων επιλέγουν όλο και περισσότερο να θάψουν έστω και μερικά οστά για να τους δώσουν μια τελευταία κατοικία, σύμφωνα με το Reuters.
«Αισθάνομαι τόση θλίψη και πόνο για όλους αυτούς τους ανθρώπους και τη νεολαία», δήλωσε μια γυναίκα ονόματι Sabaheta από την ανατολική πόλη Gorazde.
Επιζώντες και οικογένειες, όρθιοι ή καθιστοί δίπλα στις σειρές των λευκών ταφόπλακων, συμμετείχαν σε μια συλλογική ισλαμική προσευχή για τους νεκρούς πριν από την ταφή. Στη συνέχεια, σε μια άκρως συναισθηματική πομπή, οι άνδρες μετέφεραν φέρετρα ντυμένα με πράσινο ύφασμα και βοσνιακές σημαίες στους τάφους.
Η σφαγή εκτυλίχθηκε μετά την κατάληψη της Σρεμπρένιτσα - μιας καθορισμένης από τον ΟΗΕ «ασφαλούς περιοχής» για τους αμάχους στον πόλεμο της Βοσνίας που ακολούθησε τη διάλυση της ομοσπονδιακής Γιουγκοσλαβίας - από τις εθνικιστικές δυνάμεις των Σέρβων της Βοσνίας.
Ενώ οι γυναίκες επέλεξαν να πάνε στο συγκρότημα του ΟΗΕ, οι άνδρες προσπάθησαν να διαφύγουν μέσα από τα κοντινά δάση, όπου οι περισσότεροι από αυτούς πιάστηκαν. Κάποιοι εκτελέστηκαν αμέσως, ενώ άλλοι οδηγήθηκαν σε σχολεία ή αποθήκες όπου σκοτώθηκαν τις επόμενες ημέρες. Τα πτώματα πετάχτηκαν σε λάκκους και μετά από μήνες ξεθάφτηκαν και διασκορπίστηκαν σε μικρότερους τάφους σε μια προσπάθεια να αποκρυφτεί το έγκλημα.
Ο στρατηγός Ράτκο Μλάντιτς, ο οποίος διοικούσε τις δυνάμεις, καταδικάστηκε για γενοκτονία από το δικαστήριο των Ηνωμένων Εθνών για εγκλήματα πολέμου στη Χάγη, μαζί με τον Σέρβο πολιτικό ηγέτη Ράντοβαν Κάρατζιτς.
«Στεκόμαστε αλληλέγγυοι στους αγαπημένους που έμειναν πίσω», δήλωσε ο Αντόνιο Κόστα, ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, κατά την τελετή μνήμης. «Και δεσμευόμαστε να κρατήσουμε τη μνήμη ζωντανή».
Στο πλαίσιο των εκδηλώσεων μνήμης, σχεδόν 7.000 άνθρωποι συμμετείχαν σε τριήμερη πορεία ειρήνης, ακολουθώντας την αντίστροφη διαδρομή των 100 χιλιομέτρων που κατάφεραν να διανύσουν ορισμένοι μουσουλμάνοι Βόσνιοι από τη Σρεμπρένιτσα για να γλιτώσουν από τα αποσπάσματα θανάτου των Σέρβων της Βοσνίας.
Καταδίκη της σφαγής ως Γενοκτονία – Δεν την αναγνωρίζει η Σερβία
Δύο διεθνή δικαστήρια έχουν αποφανθεί ότι η σφαγή ήταν γενοκτονία, αλλά οι Σέρβοι ηγέτες στη Βοσνία και τη Σερβία αμφισβητούν τον όρο, τον αριθμό των νεκρών και την επίσημη εξιστόρηση των γεγονότων - αντανακλώντας τις αντικρουόμενες αφηγήσεις των γιουγκοσλαβικών πολέμων που εξακολουθούν να τροφοδοτούν τις πολιτικές διαιρέσεις και να εμποδίζουν την πρόοδο προς την ενσωμάτωση με τη Δυτική Ευρώπη και την ΕΕ.
«Δεν υπάρχει χώρος στην Ευρώπη - ή οπουδήποτε αλλού - για την άρνηση της γενοκτονίας, τον αναθεωρητισμό ή την εξύμνηση των υπευθύνων», δήλωσε ο Κόστα.
Τα λόγια του απηχούσε ο βασιλιάς Κάρολος της Βρετανίας σε μήνυμά του προς τους επιζώντες της Σρεμπρένιτσα.
«Πολλοί από τους υπεύθυνους αντιμετωπίζουν τώρα δικαίως τη δικαιοσύνη, αλλά αυτό δεν απαλλάσσει τους υπόλοιπους από τα καθήκοντά μας: τόσο να αναγνωρίσουμε την αποτυχία της διεθνούς κοινότητας να αποτρέψει τη φρίκη όσο και να κάνουμε ό,τι μπορούμε για να διασφαλίσουμε ότι δεν θα ξανασυμβεί ποτέ».
Πέρυσι, η Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ ανακήρυξε την 11η Ιουλίου ως διεθνή ημέρα μνήμης της γενοκτονίας της Σρεμπρένιτσα, με πολλές χώρες να διοργανώνουν φέτος εκδηλώσεις μνήμης.
«Αυτό δεν μπορεί ποτέ να ξεχαστεί. Ποιος μπορεί να πει ότι δεν ήταν γενοκτονία; Μόνο ένας άνθρωπος χωρίς ψυχή», δήλωσε η Sabaheta.
