Η πρωτοβουλία δεν έρχεται τυχαία. Μόλις λίγες ημέρες μετά τη σύνοδο του ΝΑΤΟ, όπου οι σύμμαχοι επανεξέτασαν τη στάση τους έναντι της Μόσχας, οι Βρυξέλλες επιχειρούν να δείξουν ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση μπορεί –και πρέπει– να σταθεί στα πόδια της αμυντικά. Το μήνυμα από την άλλη πλευρά του Ατλαντικού είναι σαφές: οι Ευρωπαίοι οφείλουν να αναλάβουν μεγαλύτερο μερίδιο ευθύνης για την ίδια τους την ασφάλεια. Και αυτό δεν αφορά μόνο την Ουκρανία.
Η «ατζέντα ασφάλειας» της Φον ντερ Λάιεν
Για την πρόεδρο της Κομισιόν, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, η άμυνα αποτελεί πλέον ύψιστη πολιτική προτεραιότητα. «Η ασφάλεια της ηπείρου μας θα καθορίσει το υπόλοιπο του αιώνα», δήλωσε χαρακτηριστικά, παρουσιάζοντας το νέο πλάνο που συνοδεύεται για πρώτη φορά από τον θεσμό του Επιτρόπου Άμυνας.
Σύμφωνα με τα έγγραφα της Κομισιόν, οι βασικές ελλείψεις που καλείται να καλύψει η ΕΕ έως το 2030 αφορούν έξι καίριους τομείς:
Επανεξοπλισμός και αναπλήρωση στρατιωτικών αποθεμάτων.
Ανάπτυξη αντι-drone υποδομών, ιδιαίτερα στα ανατολικά σύνορα.
Ενίσχυση κρίσιμων υποδομών, όχι μόνο οδικών και γεφυρών αλλά και ενεργειακών και ψηφιακών δικτύων.
Δημιουργία ενιαίας αμυντικής βιομηχανικής βάσης στην Ευρώπη, με σαφή καταμερισμό ρόλων ανά κράτος-μέλος.
Θωράκιση απέναντι στις κυβερνοεπιθέσεις και υιοθέτηση προηγμένων τεχνολογιών τεχνητής νοημοσύνης.
Εκπαίδευση και επιχειρησιακή ενοποίηση των ευρωπαϊκών ενόπλων δυνάμεων.
Το «τείχος» των drones και το μάθημα από την Πολωνία
Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στο λεγόμενο «αντί-drone τείχος» (drone wall), μετά και τα πρόσφατα περιστατικά στα σύνορα της Πολωνίας που ανέδειξαν τις αδυναμίες της ευρωπαϊκής άμυνας. Σε εκείνο το επεισόδιο, μαχητικά αεροσκάφη χρειάστηκε να απογειωθούν για να καταρρίψουν φθηνά, αυτοσχέδια drones, αξίας μόλις μερικών χιλιάδων ευρώ. Προφανώς μακροπρόθεσμα αυτή η πρακτική δεν είναι οικονομικά αλλά και πρακτικά βιώσιμη για την Ευρώπη.
Η Φον ντερ Λάιεν διευκρίνισε ότι το σχέδιο θα αφορά όλα τα σύνορα της Ευρωπαϊκής Ένωσης, όχι μόνο τα ανατολικά, και ότι η αντιμετώπιση της απειλής από μη επανδρωμένα συστήματα αποτελεί «απόλυτη προτεραιότητα».
Χρήματα υπάρχουν – ο χρόνος όχι
Σε επίπεδο χρηματοδότησης, οι Βρυξέλλες εμφανίζονται αισιόδοξες. Τα εργαλεία όπως το πρόγραμμα SAFE και η ρήτρα εξαίρεσης θεωρούνται επαρκή προς το παρόν. Το μεγαλύτερο εμπόδιο φαίνεται να είναι η γραφειοκρατία και η διασταύρωση αρμοδιοτήτων μεταξύ ΕΕ, κρατών-μελών και ΝΑΤΟ.
Παράλληλα, το στοίχημα είναι να ενισχυθεί ουσιαστικά η ευρωπαϊκή αμυντική βιομηχανία, ώστε να αυξηθεί η παραγωγική της δυνατότητα και να μειωθεί η εξάρτηση από εξωτερικούς προμηθευτές. Ήδη βρίσκονται σε εξέλιξη διαβουλεύσεις για τον επιμερισμό των παραγωγικών ρόλων ανάμεσα στις χώρες-μέλη.
Η μάχη με τον χρόνο
Η υλοποίηση του σχεδίου ως το 2030 θεωρείται μια τιτάνια αποστολή. Οι τεχνικές και πολιτικές προκλήσεις είναι πολλές, ενώ τα κράτη του πρώην Ανατολικού Μπλοκ πιέζουν για επίσπευση, εκτιμώντας ότι η απειλή από τη Ρωσία μπορεί να εκδηλωθεί πολύ νωρίτερα.
Η Ευρώπη βρίσκεται, ουσιαστικά, μπροστά σε μια στρατηγική καμπή: να αποφασίσει αν θέλει να συνεχίσει να εξαρτάται από τη διατλαντική «ομπρέλα» ή να αποκτήσει τη δική της ανεξάρτητη αποτρεπτική ισχύ.
Όπως σημειώνει ευρωπαϊκό έγγραφο, «ό,τι γίνει τώρα στην άμυνα μέχρι το τέλος της δεκαετίας θα καθορίσει την ασφάλεια της Ευρώπης για τον επόμενο αιώνα».
