Η ρωσική επιθετικότητα και η αλλαγή ισορροπιών
Στο επίκεντρο της ανησυχίας παραμένουν οι ιμπεριαλιστικές βλέψεις της Ρωσίας και του Βλαντιμίρ Πούτιν, ο οποίος συνεχίζει τον επιθετικό πόλεμο εναντίον της Ουκρανίας. Όπως επισημαίνουν αναλυτές, η ρωσική επιθετικότητα αποκτά πλέον νέα διάσταση, καθώς στη Μόσχα φαίνεται να κυριαρχεί η πεποίθηση ότι η αποτρεπτική ικανότητα του ΝΑΤΟ έχει εξασθενήσει.
Οι αιτίες είναι πολυπαραγοντικές:
- Η σταδιακή μετατόπιση του γεωστρατηγικού ενδιαφέροντος των Ηνωμένων Πολιτειών προς την Ασία και τον ανταγωνισμό με την Κίνα — μια πολιτική που ξεκίνησε ήδη από την εποχή Ομπάμα
- Οι απομονωτικές τάσεις της περιόδου Τραμπ. Παράλληλα
- Η Ευρωπαϊκή Ένωση εξακολουθεί να δυσκολεύεται να διαδραματίσει αυτόνομο γεωστρατηγικό ρόλο
- Η αμφισβήτηση των πολιτικών ηγεσιών στο εσωτερικό της και η στρογή σε αυταρχικές τάσεις
Παραβιάσεις και δοκιμασία για το ΝΑΤΟ
Οι πρόσφατες παραβιάσεις του εναέριου χώρου κρατών όπως η Πολωνία και η Εσθονία από ρωσικά drones και αεροσκάφη εκλαμβάνονται ως δοκιμή των αντανακλαστικών του ΝΑΤΟ. Παρόμοια περιστατικά έχουν προκαλέσει προβλήματα σε αεροδρόμια της Δανίας, της Γερμανίας και της Νορβηγίας, οδηγώντας σε καθυστερήσεις πτήσεων. Αν και δεν υπάρχει ακλόνητη απόδειξη ρωσικής εμπλοκής, οι ενδείξεις είναι έντονες. Η Μόσχα απορρίπτει φυσικά τις κατηγορίες.
Το σχέδιο για ένα ευρωπαϊκό anti-drone wall
Οι εξελίξεις αυτές έχουν αναζωπυρώσει τη συζήτηση για τη δημιουργία ενός ευρωπαϊκού “anti-drone wall”. Παρά τις αυξημένες ανάγκες άμυνας μετά το 2022, η Ευρώπη δεν έχει ακόμη καταφέρει να αναπτύξει ένα τέτοιο σύστημα. Οι δηλώσεις για το χρονοδιάγραμμα διαφέρουν: ο Ευρωπαίος Επίτροπος Άμυνας εκτίμησε ότι θα χρειαστεί ένας χρόνος, ενώ ο Γερμανός υπουργός Άμυνας Μπόρις Πιστόριους μίλησε για τρία.
Η Ουκρανία, που έχει αναπτύξει προηγμένη τεχνολογία στον τομέα των drones, θα μπορούσε να συμβάλει αποφασιστικά, όμως η ενδοευρωπαϊκή διχογνωμία παραμένει. Τα κράτη της Ανατολικής Ευρώπης ζητούν ταχύτατη ενίσχυση της άμυνας, ενώ οι χώρες του Νότου προσεγγίζουν την κατάσταση με μεγαλύτερη επιφύλαξη.
Επιπλέον, πρακτικά ζητήματα περιπλέκουν τον σχεδιασμό: για παράδειγμα, τα Βαλτικά κράτη δεν διαθέτουν δική τους αεράμυνα και βασίζονται σε εναλλάξ επιτήρηση, μετξαύ άλλων από τη Γερμανία και την Ισπανία. Αυτό σημαίνει ότι κάθε πιθανή παραβίαση ή ενέργεια κατάρριψης απαιτεί συντονισμό μεταξύ διαφορετικών χωρών.
Γενικότερα η αναβάθμιση της ευρωπαϊκής άμυνας και ενίσχυση της αποτρεπτικής ικανότητας προχωρά ακόμη αργά και επειδή τα ευρωπαϊκά κράτη φέρεται να έχουν διαφορετικές ιδέες και προτεραιότητες ως προς την προσέγγιση του τιτάνιου αυτού εγχειρήματος.
Να σημειωθεί ακόμη ότι η καθαρή επικράτηση των φιλοευρωπαϊκών δυνάμεων στις εκλογές της Μολδαβίας συνιστούν μία μικρή γεωπολιτική νίκη της Ευρώπης απέναντι στη Ρωσία. Πλέον τα βλέμματα στρέφονται στις εκλογές της Τσεχίας.
Η ρωσική οικονομία του πολέμου
Η Μόσχα, στο μεταξύ, αυξάνει τους φόρους για να χρηματοδοτήσει τη ραγδαία άνοδο των στρατιωτικών δαπανών της. Αναλυτές εκτιμούν ότι η στρατιωτικοποιημένη ρωσική οικονομία παράγει πλέον περισσότερα όπλα απ’ όσα χάνει στο μέτωπο, γεγονός που εντείνει τους φόβους για ενδεχόμενη επίθεση σε άλλο νατοϊκό κράτος. Παρ’ όλα αυτά, το σενάριο αυτό θεωρείται προς το παρόν λιγότερο πιθανό, καθώς οι ρωσικές απώλειες στην Ουκρανία παραμένουν μεγάλες και η θερινή επίθεση δεν πέτυχε τους στόχους της.
Η αμερικανορωσική εξίσωση
Την ίδια ώρα, οι σχέσεις Τραμπ–Πούτιν φαίνεται να έχουν ψυχρανθεί εκ νέου, με τον Λευκό Οίκο να εξετάζει το ενδεχόμενο παροχής πυραύλων Tomahawk στην Ουκρανία — κίνηση που έχει ήδη προκαλέσει προειδοποιήσεις από το Κρεμλίνο για «σοβαρές συνέπειες». Παρά τις εντάσεις, δεν υπάρχει ακόμη καμία ένδειξη νέων αμερικανικών κυρώσεων που θα μπορούσαν να πλήξουν καθοριστικά τη ρωσική οικονομία, η οποία δείχνει ήδη σημάδια εξάντλησης.
Ως εκ τούτου, τα ερωτήματα παραμένουν πολλά ως προς το πώς θα αυξήσει η Ευρώπη την αποτρεπτική της ικανότητα απέναντι στη Μόσχα. Το γεγονός και μόνο ότι λαμβάνει χώρα η κουβέντα περί πιθανής επίθεσης της Ρωσίας σε χώρα-μέλους του ΝΑΤΟ στην Ευρώπη δείχνει τη σοβαρότητα της κατάστασης.
