Παρότι και τα δύο κράτη αντιμετωπίζουν ανθρωπιστικές κρίσεις και εύθραυστη κρατική υπόσταση, υπάρχουν σοβαροί λόγοι που οδηγούν διεθνείς αναλυτές στην εκτίμηση ότι το Σουδάν δεν διατρέχει τον ίδιο κίνδυνο να επαναλάβει την καθοδική πορεία του Αφγανιστάν προς τη διπλωματική απομόνωση, τον ιδεολογικό εξτρεμισμό και τον διεθνή στιγματισμό. Η διαφορά αυτή προκύπτει από τα διαφορετικά γεωπολιτικά πλαίσια, τη φύση των συγκρούσεων και τον βαθμό διεθνούς εμπλοκής. Ωστόσο, χωρίς στοχευμένες παρεμβάσεις, το Σουδάν κινδυνεύει με περαιτέρω αποσύνθεση μέσω οικονομικής κατάρρευσης, μαζικού εκτοπισμού πληθυσμών και ενδεχόμενου διαμελισμού.
Ας δούμε, όμως, τι πραγματικά συμβαίνει:
Πρώτον, τα γεωπολιτικά περιβάλλοντα του Σουδάν και του Αφγανιστάν διαφέρουν θεμελιωδώς, μειώνοντας την πιθανότητα το Σουδάν να εξελιχθεί σε ένα μόνιμα αποτυχημένο κράτος. Η κεντρική —αν και περίκλειστη— γεωγραφική θέση του Αφγανιστάν έχει προσελκύσει επανειλημμένες ξένες εισβολές και πολέμους δι’ αντιπροσώπων, από τη σοβιετική κατοχή έως τη στρατιωτική επέμβαση υπό την ηγεσία των ΗΠΑ. Αυτό δημιούργησε ένα κενό εξουσίας που εκμεταλλεύτηκαν εξτρεμιστικές ομάδες, μετατρέποντας τη χώρα σε καταφύγιο διεθνικού τζιχαντισμού. Αντίθετα, η θέση του Σουδάν στη Βορειοανατολική Αφρική, με σύνορα με επτά χώρες —μεταξύ αυτών η Αίγυπτος, η Αιθιοπία και το Τσαντ— το εντάσσει σε ένα πλέγμα περιφερειακών αλληλεξαρτήσεων που καθιστά απίθανη την πλήρη πολιτική του διάλυση.
Γείτονες όπως η Αίγυπτος εξαρτώνται από το Σουδάν για την ασφάλεια των υδάτων του Νείλου και τη σταθερότητα των συνόρων, ενώ η Αφρικανική Ένωση (ΑΕ) και ο Αραβικός Σύνδεσμος έχουν άμεσο συμφέρον στην αποτροπή του κατακερματισμού της χώρας. Η κατάληψη της Ελ Φάσερ από τις RSF τον Οκτώβριο, η οποία εδραίωσε τον έλεγχό τους στο Νταρφούρ, ενίσχυσε τους φόβους για διαμελισμό. Ωστόσο, αυτό προκάλεσε άμεσες περιφερειακές αντιδράσεις, όπως η υποδοχή προσφύγων από το Τσαντ και οι μεσολαβητικές προσπάθειες της Αφρικανικής Ένωσης — σε αντίθεση με την απομόνωση που βίωσε το Αφγανιστάν μετά την αποχώρηση των ΗΠΑ. Η ακτογραμμή του Σουδάν στην Ερυθρά Θάλασσα προσελκύει επίσης οικονομικές επενδύσεις από τα κράτη του Κόλπου, παρέχοντας μοχλούς σταθεροποίησης που δεν διαθέτει το Αφγανιστάν, λόγω του ορεινού εδάφους του και της οικονομίας του που βασίζεται στο όπιο.
Επιπλέον, όπως διαβάζουμε στο nationalinterest.org, τα ιδεολογικά θεμέλια των συγκρούσεων διαφοροποιούν περαιτέρω τις δύο περιπτώσεις. Στο Αφγανιστάν της δεκαετίας του 1990, η επιβολή αυστηρού νόμου της Σαρία από τους Ταλιμπάν αποξένωσε τις παγκόσμιες δυνάμεις και κατέστειλε την εσωτερική διαφωνία. Αυτό οδήγησε σε μια de facto διαίρεση της χώρας σε περιοχές υπό τον έλεγχο των Ταλιμπάν και θύλακες αντίστασης, δημιουργώντας μια «παγωμένη σύγκρουση» με ελάχιστη ανοικοδόμηση. Ο πόλεμος στο Σουδάν, που ξέσπασε τον Απρίλιο του 2023, προέρχεται από μια σύγκρουση εξουσίας μεταξύ πρώην συμμάχων —του επικεφαλής των SAF, Αμπντέλ Φατάχ αλ-Μπουρχάν, και του διοικητή των RSF, Μοχάμεντ Χαμντάν Νταγκάλο (Χεμεντί)— για τον έλεγχο της μεταβατικής διακυβέρνησης μετά την ανατροπή του Ομάρ αλ-Μπασίρ.
Παρότι υπάρχουν εθνοτικές διαστάσεις, ιδιαίτερα στο Νταρφούρ, όπου οι φρικαλεότητες θυμίζουν παλαιότερα εγκλήματα, η σύγκρουση δεν χαρακτηρίζεται από τον ενιαίο ιδεολογικό φανατισμό των Ταλιμπάν. Αντίθετα, πρόκειται για μια πραγματιστική διαμάχη για πόρους και έδαφος, γεγονός που καθιστά τη διαπραγμάτευση πιο εφικτή. Ιστορικά παραδείγματα, όπως η εξέγερση των Μαχντιστών τον 19ο αιώνα, προσομοιάζουν περισσότερο με το φονταμενταλιστικό ήθος και τον αντιαποικιακό ζήλο των Ταλιμπάν. Ωστόσο, το σύγχρονο Σουδάν διαθέτει επίσης μια ζωντανή κοινωνία των πολιτών, που αναδύθηκε από την επανάσταση του 2019 και θα μπορούσε να διαμεσολαβήσει για την ειρήνη — σε αντίθεση με το Αφγανιστάν, όπου η αντιπολίτευση έχει κατασταλεί.
Τέλος, η διεθνής εμπλοκή θωρακίζει περαιτέρω το Σουδάν απέναντι στην πορεία που ακολούθησε το Αφγανιστάν. Η μοίρα του Αφγανιστάν σφραγίστηκε από την αποχώρηση των ΗΠΑ το 2021, αφήνοντας ένα κενό διακυβέρνησης, παγωμένα περιουσιακά στοιχεία και κυρώσεις. Το Σουδάν, αντίθετα, επωφελείται από τη συνεχή διεθνή προσοχή. Η πρόσφατη έγκριση από τον ΟΗΕ, τον Νοέμβριο, για τη διερεύνηση μαζικών δολοφονιών αποτελεί ένα βήμα προς τη λογοδοσία, σε αντίθεση με την ατιμωρησία στο Αφγανιστάν. Όργανα όπως το Συμβούλιο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων του ΟΗΕ έχουν καταγγειλει το «κόστος της σιωπής» και καλούν σε δράση κατά των ωμοτήτων, ενώ η Ευρωπαϊκή Ένωση απορρίπτει ρητά κάθε ενδεχόμενο διαμελισμού.
