Πιο αναλυτικά, στόχος του σχεδίου είναι να συμβάλει άμεσα στη διασφάλιση της επισιτιστικής ασφάλειας και στην ενίσχυση της στρατηγικής αυτονομίας της Ευρώπης, ενώ παράλληλα επιδιώκει υψηλούς κλιματικούς και περιβαλλοντικούς στόχους.
Σημειώνεται ότι οι πρόσφατες διαταραχές στην εφοδιαστική αλυσίδα και η αστάθεια των τιμών έχουν ασκήσει αυξανόμενη πίεση στους γεωργούς σε όλη την Ευρώπη, αναδεικνύοντας την ευαλωτότητα της Ευρώπης σε εξωτερικά σοκ στην προμήθεια λιπασμάτων.
Βασιζόμενο στην Ανακοίνωση για τα Λιπάσματα που εγκρίθηκε το 2022, το επικαιροποιημένο Σχέδιο Δράσης συνδυάζει άμεσα μέτρα στήριξης που αποσκοπούν στη βελτίωση της οικονομικής προσιτότητας και της ασφάλειας εφοδιασμού, με μακροπρόθεσμες δράσεις για την ενίσχυση της εγχώριας παραγωγής λιπασμάτων, τη βελτίωση της ανθεκτικότητας της εφοδιαστικής αλυσίδας και την επιτάχυνση της μετάβασης σε χαμηλών εκπομπών και κυκλικά λιπάσματα.
Από την πλευρά της, η Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, δήλωσε:
«Με αυτό το Σχέδιο Δράσης επενδύουμε σε μια ισχυρότερη ευρωπαϊκή βιομηχανία λιπασμάτων, στηρίζουμε τους Ευρωπαίους γεωργούς και επιταχύνουμε την καινοτομία σε βιώσιμες, εγχώριες λύσεις. Η συνεχιζόμενη κρίση των ορυκτών καυσίμων δείχνει ότι η κλιματική ηγεσία και η οικονομική ανθεκτικότητα είναι αλληλένδετες. Γι’ αυτό η Ευρώπη χτίζει ένα μέλλον βασισμένο στη βιωσιμότητα, την προσιτότητα και τη βιομηχανική ισχύ».
Στήριξη των γεωργών και βελτίωση της πρόσβασής τους σε λιπάσματα
Επιπλέον, η Επιτροπή θα παράσχει στοχευμένη έκτακτη στήριξη στους Ευρωπαίους γεωργούς που αντιμετωπίζουν υψηλό κόστος λιπασμάτων μέσω υφιστάμενων εργαλείων της Κοινής Αγροτικής Πολιτικής (ΚΑΠ).
Πιο αναλυτικά, η Επιτροπή θα προτείνει την κινητοποίηση του προϋπολογισμού της ΕΕ για την ενίσχυση του γεωργικού αποθεματικού με σημαντικό ποσό. Αυτό το χρηματοδοτικό πακέτο θα παρουσιαστεί πριν από το καλοκαίρι ώστε να προσφέρει άμεση ρευστότητα στους γεωργούς πριν από τον επόμενο κύκλο παραγωγής και να στηρίξει τη γεωργική παραγωγή.
Ως πρόσθετη βραχυπρόθεσμη ανακούφιση, η Επιτροπή θα παρουσιάσει ένα στοχευμένο νομοθετικό πακέτο που θα επιτρέπει στα κράτη μέλη να αξιοποιήσουν πλήρως τη διαθέσιμη στήριξη μέσω των Στρατηγικών Σχεδίων της ΚΑΠ. Αυτό θα περιλαμβάνει ένα νέο σύστημα ρευστότητας για τη διευκόλυνση της ταμειακής ροής, μεγαλύτερη ευελιξία στις προκαταβολές και ισχυρότερα κίνητρα για πιο αποδοτικές γεωργικές πρακτικές που μειώνουν και βελτιστοποιούν τη χρήση λιπασμάτων, προωθούν τη μετάβαση σε βιο-βασισμένα λιπάσματα και ενισχύουν την ανθεκτικότητα των αγροκτημάτων όπου απαιτείται.
Περαιτέρω δράσεις στήριξης των γεωργών θα επικεντρωθούν στη βελτίωση της διαχείρισης θρεπτικών στοιχείων, στην υποστήριξη της ανάπτυξης και υιοθέτησης πρακτικών γεωργίας αποδοτικής χρήσης θρεπτικών ουσιών και σε ισχυρότερη έμφαση στις Υπηρεσίες Αγροτικής Συμβουλευτικής στο πλαίσιο της ΚΑΠ.
Η Επιτροπή θα παρουσιάσει επίσης μέτρα για τη διευκόλυνση της χρήσης χωνευμάτων (digestates), με κατάλληλες περιβαλλοντικές εγγυήσεις. Επιπλέον, μετά την επικείμενη αξιολόγηση της Οδηγίας για τα Νιτρικά, η Επιτροπή θα αποσαφηνίσει ορισμένους κανόνες εφαρμογής, ώστε να ευθυγραμμιστούν καλύτερα με την πραγματικότητα του αγροτικού ημερολογίου όπως εφαρμόζεται στην πράξη.
Ενίσχυση της εγχώριας παραγωγής και της απανθρακοποίησης
Η Επιτροπή θα λάβει μέτρα για τη στήριξη της εγχώριας βιομηχανίας λιπασμάτων, προκειμένου να αποτραπεί η αποβιομηχάνιση, να διασφαλιστούν σταθερές προμήθειες και να μειωθεί η εξάρτηση από τις εισαγωγές. Για την ενίσχυση της κυκλικότητας και τη μείωση των εκπομπών, η Επιτροπή θα ενθαρρύνει τη χρήση ευρωπαϊκών εναλλακτικών λύσεων. Αυτό περιλαμβάνει ευρύτερη χρήση οργανικών, βιο-βασισμένων λιπασμάτων και εναλλακτικών στα παραδοσιακά ανόργανα προϊόντα. Άλλες κατευθύνσεις περιλαμβάνουν τη βιομάζα από άλγες, άλλα βελτιωτικά εδάφους, μικροβιακές λύσεις, βιοδιεγέρτες και ανάκτηση αζώτου και φωσφόρου από ιλύ λυμάτων.
Στο πλαίσιο της επικείμενης αναθεώρησης του Συστήματος Εμπορίας Δικαιωμάτων Εκπομπών (ETS), και χωρίς να προδικάζεται το αποτέλεσμα, θα εξεταστούν επιλογές ώστε τυχόν πρόσθετη ευελιξία για τη βιομηχανία λιπασμάτων να συνοδεύεται από την υποχρέωση απανθρακοποίησης της παραγωγής, την ενίσχυση της παραγωγής βιο-βασισμένων και κυκλικών λιπασμάτων και τη διασφάλιση της διαθεσιμότητας και προσιτότητας εγχώριων λιπασμάτων στην Ευρώπη. Αυτό θα διασφαλίσει τη διαθεσιμότητα και προσιτότητα των λιπασμάτων για τους γεωργούς, την υιοθέτηση ευρωπαϊκών προϊόντων λίπανσης και, τελικά, θα ωφελήσει την εγχώρια βιομηχανία.
Η Επιτροπή θα εξετάσει επίσης πώς να παράσχει τα κατάλληλα κίνητρα για τη γεωργία άνθρακα και τις απορροφήσεις άνθρακα, συνδυάζοντας δημόσιους και ιδιωτικούς πόρους (κράτη μέλη, Κοινή Αγροτική Πολιτική, Ευρωπαϊκό Ταμείο Ανταγωνιστικότητας και έσοδα από το ETS).
Παράλληλα, η Επιτροπή θα μειώσει την περιττή γραφειοκρατία και τα εμπόδια της αγοράς και θα προτείνει νέα μέτρα για την ενίσχυση της ζήτησης για βιώσιμα, εγχώρια λιπάσματα. Αυτό θα βελτιώσει τη λειτουργία της Ενιαίας Αγοράς, συμπεριλαμβανομένων των ανόργανων προϊόντων.
Για την περαιτέρω απλοποίηση των πρακτικών κυκλικής οικονομίας, η Επιτροπή θα αξιολογήσει μέτρα στο πλαίσιο της αναθεώρησης της Οδηγίας-Πλαισίου για τα Απόβλητα, ώστε να απλοποιηθεί η διαχείριση ζωικών και άλλων υποπροϊόντων.
Η Επιτροπή θα διασφαλίσει επίσης ότι ο τομέας των λιπασμάτων δεν θα υστερεί σε σχέση με άλλους τομείς στην πρόσβαση σε χρηματοδότηση για πράσινη καινοτομία και εκσυγχρονισμό. Υφιστάμενα κονδύλια, ιδίως τα ταμεία συνοχής, θα κινητοποιηθούν για τη στήριξη της παραγωγής βιοαερίου και βιομεθανίου, καθώς και επενδύσεων σε υποδομές επεξεργασίας λυμάτων που μπορούν να ενισχύσουν την αξιοποίηση ιλύος και την ανάκτηση θρεπτικών στοιχείων.
Ενίσχυση της διαφάνειας της αγοράς
Μια εύρυθμη αγορά λιπασμάτων απαιτεί μεγαλύτερη διαφάνεια και δομημένο διάλογο μεταξύ των φορέων χάραξης πολιτικής και όλων των παραγόντων της αλυσίδας αξίας. Για τον λόγο αυτό, η Επιτροπή θα δρομολογήσει μια Ευρωπαϊκή Σύμπραξη για την αλυσίδα αξίας των λιπασμάτων, φέρνοντας μαζί παραγωγούς λιπασμάτων, γεωργούς και κράτη μέλη, ώστε να καθοριστεί μια κοινή πορεία για την αντιμετώπιση των προκλήσεων και τη διασφάλιση συνεχούς επισιτιστικής ασφάλειας σε προσιτές τιμές σε όλη την ΕΕ. Στο πλαίσιο αυτής της Σύμπραξης θα οργανωθεί ένας πρώτος πολιτικός διάλογος τους επόμενους μήνες με όλους τους εμπλεκόμενους φορείς για την ανάπτυξη λύσεων στα προβλήματα εφοδιασμού, παραγωγής, εμπορίας και χρήσης λιπασμάτων. Τα αποτελέσματα θα αποτελέσουν βάση για βιώσιμες λύσεις τόσο για τους γεωργούς όσο και για τη βιομηχανία.
Επιπλέον, η Επιτροπή θα ενισχύσει την παρακολούθηση της αγοράς, τις δυνατότητες έγκαιρης προειδοποίησης και θα προτείνει ένα αναλογικό πλαίσιο για τη διασφάλιση της διαθεσιμότητας τακτικών και επικαιροποιημένων δεδομένων για τα λιπάσματα στην ΕΕ. Στο πλαίσιο αυτό, θα συνταχθεί έκθεση που θα αξιολογεί πώς το κόστος που σχετίζεται με τον Μηχανισμό Συνοριακής Προσαρμογής Άνθρακα (CBAM) και το Σύστημα Εμπορίας Εκπομπών (ETS) μετακυλίεται στις τιμές των λιπασμάτων που πληρώνουν οι γεωργοί και τελικά στις τιμές των τροφίμων. Το Παρατηρητήριο Αγοράς Λιπασμάτων θα συνεχίσει να λειτουργεί ως κεντρική πλατφόρμα πληροφόρησης της αγοράς και θα ενισχυθεί με καλύτερη συλλογή δεδομένων για τη λειτουργία της αγοράς, τις τιμές και τα αποθέματα.
Για την ενίσχυση της ετοιμότητας, η Επιτροπή θα εξετάσει την αποθεματοποίηση και άλλες επιλογές για τη διασφάλιση βασικών λιπασμάτων και εισροών. Αυτό μπορεί να περιλαμβάνει εποχιακά ή ελάχιστα αποθέματα και, όπου ενδείκνυται, κοινές προμήθειες ή άλλα εργαλεία για την αύξηση της ανθεκτικότητας σε εξωτερικά σοκ και τον μετριασμό της αστάθειας των τιμών.
Η ΕΕ θα συνεχίσει να συμμετέχει σε διεθνείς συνεργασίες και να συνεργάζεται με υποψήφιες, γειτονικές και εταίρες χώρες παγκοσμίως, ώστε να διασφαλιστεί η διαφάνεια, να προωθηθεί η διαφοροποίηση της προσφοράς λιπασμάτων και εισροών και να διερευνηθούν επενδυτικές δυνατότητες σε αυτές τις χώρες μέσω αμοιβαία επωφελών συνεργασιών.
