Η παρούσα αποτύπωση αναδεικνύει τα συστηματικά κενά στη στέγαση και στις συνθήκες διαμονής, την ανεπαρκή ή ανύπαρκτη πρόσβαση σε υπηρεσίες (όπως η διερμηνεία, οι μεταφορές και η κοινωνική υποστήριξη ευάλωτων προσώπων), τη συνεχιζόμενη μη παροχή του νόμιμου οικονομικού επιδόματος και την έλλειψη βασικών αγαθών. Πρόκειται για ελλείψεις που αφήνουν χιλιάδες ανθρώπους χωρίς αξιοπρεπείς συνθήκες διαβίωσης.
Τα τελευταία επίσημα στοιχεία του Υπουργείου Μετανάστευσης και Ασύλου κάνουν λόγο για 22.427 διαμένουσες/οντες στα καμπς της ΥπΥΤ ανά την επικράτεια, με συνολική πραγματική χωρητικότητα 33.423 θέσεων στα μέσα του 2025. Οι συνθήκες στέγασης στα καμπς, ωστόσο, παραμένουν ακατάλληλες. Επιπλέον, άνθρωποι που ζητούν προστασία στην Ελλάδα έχουν παραμείνει εκτός συνθηκών υποδοχής μολονότι έχουν αιτηθεί στέγαση από τις ελληνικές αρχές.
Στο ΚΥΤ Μαλακάσας, άνθρωποι στεγάζονται σε κοντέινερ με έντονη παρουσία εντόμων όπως κατσαρίδες, χωρίς φωτισμό και χωρίς τρεχούμενο νερό. Κοιμούνται σε κρεβάτια χωρίς σεντόνια και κουβέρτες, καθώς δεν τους έχουν παρασχεθεί σχετικά είδη. Άνθρωποι που παρέμειναν στο ΚΥΤ για δύο μήνες μέχρι τη μετακίνησή τους περιγράφουν ότι δεν είχαν ποτέ πρόσβαση σε ζεστό νερό. Μαρτυρίες ανθρώπων που δημοσιεύουμε σήμερα και διαμένουν σε διάφορα καμπς στην ενδοχώρα, μιλούν για σοβαρές ελλείψεις βασικών ειδών πρώτης ανάγκης και υγιεινής, καθώς και ρουχισμού.
Το μηνιαίο οικονομικό βοήθημα που υποχρεούται να παρέχει το ελληνικό κράτος στις/στους αιτούσες/ούντες άσυλο και χρηματοδοτούνταν από το Ταμείο Ασύλου, Μετανάστευσης και Ένταξης (ΤΑΜΕ) της ΕΕ, εξακολουθεί να μην παρέχεται, χωρίς να υπάρχει προκήρυξη για την επανέναρξή του. Οι δεκάδες χιλιάδες αιτούσες/ούντες άσυλο που διαμένουν στα καμπς της χώρας δεν έχουν λάβει για τους τελευταίους εννέα μήνες - και δεν αναμένεται να λάβουν στο άμεσο διάστημα - ούτε ένα ευρώ για την κάλυψη στοιχειωδών εξόδων διαβίωσής τους, όπως φάρμακα ή αναγκαίες μετακινήσεις.
Σε αντίστοιχη αναστολή παραμένουν και οι μεταφορές των ανθρώπων από τα καμπς στα αστικά κέντρα για αναγκαίες ενέργειες όπως ιατρικά ραντεβού ή καταγραφές και συνεντεύξεις στην Υπηρεσία Ασύλου, μέχρι και σε αναγκαίες υπηρεσίες της Ελληνικής Αστυνομίας, καθώς εξακολουθεί να μη λειτουργεί το σχετικό πρόγραμμα της ΥπΥΤ, χρηματοδοτούμενο επίσης από το ΤΑΜΕ.
Οι δομές της ΥπΥΤ εξακολουθούν να λειτουργούν χωρίς κρατικές υπηρεσίες διερμηνείας, με τα κενά να καλύπτονται μόνο μέσω της έκτακτης συνδρομής προσωπικού του EUAA.
Τα ευάλωτα πρόσωπα, σχεδόν 9.000 άτομα με βάση τα επίσημα στοιχεία (κυρίως θύματα βασανιστηρίων και βίας, ασυνόδευτα παιδιά και μονογονεϊκές οικογένειες) παραμένουν χωρίς εναλλακτική. Τα προσφυγικά καμπς εξακολουθούν να είναι η μόνη μορφή στέγασης που παρέχεται σε αιτούσες/ούντες άσυλο πλην ασυνόδευτων παιδιών, ενώ δεν διακρίνονται οι «ειδικές συνθήκες υποδοχής» που (πρέπει να) λαμβάνουν οι ευάλωτοι άνθρωποι που τοποθετούνται στα καμπς από τις γενικές συνθήκες που παρέχονται στον υπόλοιπο πληθυσμό εντός των ίδιων χώρων.
Επιπλέον, οι αιτούσες/ούντες άσυλο δεν έχουν αποτελεσματικά μέσα δικαστικής διεκδίκησης αξιοπρεπών συνθηκών υποδοχής στη χώρα.
Οι δυσλειτουργίες στο σύστημα υποδοχής της χώρας αποτελούν ζήτημα με σημαντική ευρωπαϊκή διάσταση, καθώς η Ελλάδα δέχεται χιλιάδες αιτήματα ετησίως για επιστροφές αιτουσών/ούντων από άλλα κράτη της ΕΕ βάσει του Κανονισμού του Δουβλίνου. Μόνο το 2024, οι ελληνικές αρχές έλαβαν 17.163 εισερχόμενα αιτήματα σε διαδικασίες Δουβλίνου.
Είναι σαφές ότι το σημερινό μοντέλο υποδοχής δεν καλύπτει τις ελάχιστες προδιαγραφές που θέτει η νομοθεσία και δεν ανταποκρίνεται, τελικά, στον σκοπό του: την προστασία και την αξιοπρεπή διαβίωση των ανθρώπων που φτάνουν στην Ελλάδα για να ζητήσουν άσυλο. Η υιοθέτηση ενός αποκεντρωμένου συστήματος υποδοχής εντός αστικού ιστού, όπως έχει δοκιμαστεί και υλοποιηθεί και στο παρελθόν μέσω του προγράμματος ESTIA, αξιοποιώντας τις διαθέσιμες ενωσιακές και εθνικές χρηματοδοτικές δυνατότητες και τη συμμετοχή της τοπικής αυτοδιοίκησης ανά την ελληνική επικράτεια, αποτελεί αναγκαίο βήμα για τη μετάβαση σε ένα πλαίσιο που θα είναι αποτελεσματικό και θα σέβεται τα ανθρώπινα δικαιώματα.
