Όπως αναφέρεται, ο τρύγος του 2026 ολοκληρώθηκε στις 26 Αυγούστου για το Κτήμα Σιγάλα, αφήνοντας πίσω του μία ακόμη απαιτητική χρονιά για τον αμπελώνα της Σαντορίνης. Σε επίπεδο νησιού, η παραγωγή για την ΠΟΠ Σαντορίνη διαμορφώθηκε σε εξαιρετικά χαμηλά επίπεδα, περίπου στους 350 τόνους, αποτυπώνοντας τις πιέσεις που έχουν συσσωρευτεί τα τελευταία χρόνια.

Ωστόσο, η φετινή χρονιά δεν αποτελεί μόνο έναν ακόμη κρίκο στην αλυσίδα των δύσκολων εσοδειών. Προσθέτει και νέα στοιχεία στη συζήτηση για το μέλλον του αμπελώνα: τι μπορεί να διασωθεί από τα παλιά κλήματα, πώς μπορούν να εξελιχθούν οι νέες φυτεύσεις και ποιες καλλιεργητικές πρακτικές μπορούν να ενισχύσουν την ανθεκτικότητα της αμπελουργίας απέναντι στις μεταβαλλόμενες συνθήκες.

Για το Κτήμα Σιγάλα, η απάντηση δεν βρίσκεται σε μία μόνο κατεύθυνση. Συνδυάζει τη διατήρηση του παλιού αμπελώνα με νέες φυτεύσεις, τη συστηματική παρακολούθηση των φυτών, την αξιοποίηση της επιστημονικής γνώσης και τη συνεχή προσαρμογή της καλλιεργητικής πρακτικής.

Ένας αμπελώνας με «μνήμη»

Ο σαντορινιός αμπελώνας κουβαλά τις επιπτώσεις διαδοχικών δύσκολων ετών, αλλά και προβλήματα που δεν δημιουργήθηκαν μέσα σε μία καλλιεργητική περίοδο. Όπως αναφέρει η ανακοίνωση, η γήρανση των αμπελιών, οι οικονομικές και κοινωνικές πιέσεις, η δυσκολία εξασφάλισης επαρκούς παραγωγικού δυναμικού και οι ευρύτερες αλλαγές που επηρεάζουν τη γεωργία του νησιού συνθέτουν ένα σύνθετο περιβάλλον.

Στη φετινή χρονιά προστέθηκε ένα ακόμη ισχυρό πλήγμα. Κατά την κρίσιμη περίοδο της άνθησης, ένας ισχυρός και παρατεταμένος νοτιοανατολικός άνεμος, με ένταση που έφτασε έως και τα 9 μποφόρ, προκάλεσε σημαντικές ζημιές σε αρκετά αμπελοτεμάχια. Σε ορισμένες περιπτώσεις, οι απώλειες έφτασαν έως και το 50%.

Η εικόνα αυτή δείχνει με τον πιο άμεσο τρόπο ότι η βιωσιμότητα του αμπελώνα δεν εξαρτάται πλέον μόνο από τη διαχείριση μιας κανονικής καλλιεργητικής χρονιάς, αλλά από την ικανότητά του να ανταποκρίνεται σε ένα περιβάλλον αυξανόμενων και διαφορετικών πιέσεων.

Οι νέες φυτεύσεις δίνουν τα πρώτα ενθαρρυντικά σήματα

Μέσα σε αυτή την πραγματικότητα, ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν τα δεδομένα από τις νέες φυτεύσεις του Κτήματος Σιγάλα.

Πρόκειται για μία επένδυση που εξελίσσεται συστηματικά εδώ και περίπου μία δεκαετία, με στόχο τη δημιουργία των προϋποθέσεων για τη μακροπρόθεσμη συνέχεια του αμπελώνα. Οι φυτεύσεις έχουν γίνει με παραδοσιακά συστήματα, την «κουλούρα» και το «κλαυδευτικό», ανά περίπτωση, σε γραμμική διάταξη.

Καθώς τα νέα αμπέλια περνούν σταδιακά στην παραγωγική τους ηλικία, αρχίζουν πλέον να δίνουν τα πρώτα ουσιαστικά στοιχεία για τη συμπεριφορά τους.

Στον φετινό τρύγο, οι αποδόσεις έφτασαν έως και τα 300 κιλά ανά στρέμμα σε ορισμένα από αυτά τα αμπελοτεμάχια, προσεγγίζοντας επίπεδα παραγωγής που συναντούσε κανείς παλαιότερα στη Σαντορίνη. Αντίστοιχα θετική εικόνα καταγράφηκε και σε νεότερα αμπέλια συνεργαζόμενων αμπελουργών.

«Είναι η πρώτη χρονιά που έχουμε μια τόσο ουσιαστική ένδειξη από αυτές τις φυτεύσεις και αυτό μας επιτρέπει να είμαστε συγκρατημένα αισιόδοξοι», σημειώνει ο Δρ. Στράτος Guillaume Ξυράφης, γεωπόνος και επικεφαλής αμπελώνα του Κτήματος Σιγάλα.

Η επισήμανσή του, ωστόσο, συνοδεύεται από μια κρίσιμη προϋπόθεση: τον χρόνο.

«Δεν σημαίνει ότι μία ή δύο χρονιές μάς δίνουν απαντήσεις. Σημαίνει όμως ότι έχουμε θετικά στοιχεία που μπορούμε να παρακολουθήσουμε και να αξιολογήσουμε τα επόμενα χρόνια. Το ζητούμενο τώρα είναι να δούμε πώς θα εξελιχθούν τα αμπέλια σε βάθος χρόνου», προσθέτει.

Η προσέγγιση αυτή έχει ιδιαίτερη σημασία για έναν αμπελώνα όπου οι λύσεις δεν μπορούν να αξιολογηθούν μόνο με βάση τα δεδομένα μιας εσοδείας.

Η διάσωση των παλιών κλημάτων παραμένει στον πυρήνα

Την ίδια στιγμή, η ανανέωση του αμπελώνα δεν σημαίνει εγκατάλειψη του παλιού. Η ομάδα του Κτήματος Σιγάλα συνεχίζει τη συστηματική παρακολούθηση των παλαιών κλημάτων, με στόχο τη διάσωσή τους όπου η κατάστασή τους το επιτρέπει. Σε παλαιότερα αμπέλια που βρίσκονται τα τελευταία χρόνια υπό συστηματική φροντίδα, η φετινή παραγωγική εικόνα παρέμεινε σταθερή.

Οι δύο κατευθύνσεις – διάσωση και ανανέωση – αντιμετωπίζονται ως αλληλένδετες.

«Για εμάς στο Κτήμα Σιγάλα οι δύο κατευθύνσεις είναι συμπληρωματικές: διάσωση και συνέχιση της παραγωγικής ζωής των παλαιών κλημάτων όπου αυτό είναι εφικτό και, παράλληλα, νέες φυτεύσεις που δημιουργούν τις προϋποθέσεις για την ανανέωση και επέκταση του αμπελώνα και, τελικά, για ένα βιώσιμο μέλλον για την αμπελουργία της Σαντορίνης», τονίζει ο Στράτος Ξυράφης.

Πρόκειται ουσιαστικά για μια προσπάθεια να διατηρηθεί η συνέχεια του αμπελώνα σε δύο χρονικούς ορίζοντες: στο σήμερα, μέσα από τη φροντίδα όσων παλιών κλημάτων μπορούν να συνεχίσουν να παράγουν, και στο αύριο, μέσα από νέες φυτεύσεις.

Μια χρονιά με δύσκολη άνθηση, αλλά ομαλή ωρίμανση

Στο μεταξύ, η καλλιεργητική περίοδος ξεκίνησε με έναν ήπιο χειμώνα και βροχοπτώσεις που πλησίασαν τα 310 χιλιοστά, κοντά στον μέσο όρο της Σαντορίνης και με φυσιολογική εποχική κατανομή.

Η άνοιξη χαρακτηρίστηκε από ήπιες για την εποχή θερμοκρασίες, οι οποίες ευνόησαν την ομαλή βλαστική ανάπτυξη των πρέμνων. Η κρίσιμη καμπή ήρθε στην άνθηση, με τις ζημιές από τους ισχυρούς νοτιοανατολικούς ανέμους να περιορίζουν σημαντικά την παραγωγή σε αρκετές περιοχές.

Το καλοκαίρι, αντίθετα, εξελίχθηκε σχετικά ήπια, χωρίς παρατεταμένα φαινόμενα καύσωνα. Η ωρίμανση προχώρησε ομαλά, ενώ οι συνθήκες ευνόησαν την ανάπτυξη ωιδίου, το οποίο, σύμφωνα με το Κτήμα, παρέμεινε υπό αποτελεσματικό έλεγχο χάρη στην έγκαιρη παρακολούθηση και τις στοχευμένες επεμβάσεις.

Το στοιχείο αυτό αναδεικνύει έναν ακόμη παράγοντα που αποκτά μεγαλύτερη σημασία: την ανάγκη για στενή παρακολούθηση του αμπελώνα και έγκαιρη προσαρμογή των καλλιεργητικών πρακτικών στις συνθήκες κάθε χρονιάς.

Από τις 6 έως τις 26 Αυγούστου ο τρύγος

Για το Κτήμα Σιγάλα, ο τρύγος ξεκίνησε στις 6 Αυγούστου με το Μαυροτράγανο. Στις 8 Αυγούστου ακολούθησε το Ασύρτικο από τα χαμηλότερα αμπέλια της Οίας και της Μεσσαριάς και στη συνέχεια από τις υπόλοιπες περιοχές και τα υψηλότερα χωριά του νησιού.

Η συγκομιδή ολοκληρώθηκε στις 26 Αυγούστου με τη Μανδηλαριά και το Αηδάνι.Παρά τη χαμηλή παραγωγή, τα σταφύλια έφτασαν στο οινοποιείο, σύμφωνα με το Κτήμα, σε εξαιρετική κατάσταση, διατηρώντας καλές οξύτητες και καθαρά αρωματικά χαρακτηριστικά.

Το Ασύρτικο δείχνει τον δρόμο στο οινοποιείο

Οι οινοποιήσεις, όπως αναφέρεται, βρίσκονται ακόμη σε εξέλιξη και μόνο οι πρώτες δεξαμενές έχουν ολοκληρώσει την αλκοολική ζύμωση. Τα πρώτα στοιχεία, ωστόσο, δημιουργούν θετικές προσδοκίες, ιδιαίτερα για το Ασύρτικο.

«Φέτος, οι πρώτες ενδείξεις δείχνουν ξεκάθαρα προς το Ασύρτικο. Το σχετικά ήπιο καλοκαίρι βοήθησε τα σταφύλια να ωριμάσουν ομαλά και να κρατήσουν πολύ καλές οξύτητες και καθαρά, φρέσκα αρώματα», αναφέρει η Σάρα Ιακωβίδου, οινολόγος του Κτήματος Σιγάλα.

«Είναι ακόμη νωρίς, αλλά οι πρώτες δεξαμενές που έχουν αποζυμώσει είναι εξαιρετικά ισορροπημένες και η εικόνα που έχουμε μέχρι στιγμής είναι πολύ θετική», προσθέτει.

Έτσι, ενώ το μέγεθος της παραγωγής παραμένει ένα από τα βασικά ζητήματα της φετινής εσοδείας, η ποιότητα της πρώτης εικόνας από το οινοποιείο προσθέτει μια διαφορετική διάσταση στην αποτίμηση του 2026.

Η επόμενη μέρα απαιτεί επένδυση, γνώση και προσαρμογή

Η φετινή χρονιά, με βάση τα όσα αναφέρει το Κτήμα Σιγάλα, δεν αναιρεί τις μεγάλες προκλήσεις που αντιμετωπίζει ο σαντορινιός αμπελώνας. Αντίθετα, τις κάνει περισσότερο ορατές.

Ταυτόχρονα, όμως, δείχνει ότι η συζήτηση για το μέλλον δεν μπορεί να περιορίζεται στην καταγραφή των απωλειών. Αφορά και τις πρακτικές που μπορούν να δημιουργήσουν μεγαλύτερη ανθεκτικότητα: τη διατήρηση των παλαιών κλημάτων, τις νέες φυτεύσεις, τη συστηματική παρακολούθηση, την επιστημονική έρευνα, την προσαρμογή των καλλιεργητικών πρακτικών και, τελικά, τη διατήρηση της γνώσης που έχει συσσωρευτεί στον τόπο.

«Η Σαντορίνη σε μαθαίνει πρώτα απ’ όλα να παρατηρείς και να ακούς. Υπάρχει τεράστια γνώση σε αυτόν τον τόπο και στους ανθρώπους που δουλεύουν τον αμπελώνα εδώ και χρόνια. Όμως υπάρχουν και νέα δεδομένα τα οποία προσεγγίζουμε με επιστημονικότητα και συστηματική δουλειά στο αμπέλι τα τελευταία 10 χρόνια», σημειώνει ο Γιάννης Μπουτάρης, επικεφαλής της ομάδας του Κτήματος Σιγάλα.

Και προσθέτει:

«Για εμάς έχει σημασία να κρατήσουμε ζωντανό ό,τι μπορεί να διατηρηθεί, αλλά και να συνεχίσουμε να φυτεύουμε σήμερα με το βλέμμα στα επόμενα χρόνια. Δεν είναι δύο διαφορετικά πράγματα. Είναι δύο κομμάτια της ίδιας προσπάθειας, ώστε ο αμπελώνας της Σαντορίνης να παραμείνει ζωντανός και παραγωγικός και για τις επόμενες γενιές».

Αυτή η προσέγγιση μεταφέρει τη συζήτηση από την απλή αντιμετώπιση μιας δύσκολης εσοδείας σε ένα ευρύτερο ερώτημα: πώς μπορεί ένας ιστορικός αμπελώνας να διατηρήσει την ταυτότητά του, ενώ ταυτόχρονα προσαρμόζεται σε νέες συνθήκες.

Η απάντηση, όπως προκύπτει από την εμπειρία του Κτήματος, περνά από την επένδυση στο αμπέλι, στους ανθρώπους και στην έρευνα — αλλά και από την αποδοχή ότι η προσαρμογή αποτελεί πλέον μέρος της διατήρησης.

«Όσο περισσότερο αλλάζουν τα πράγματα...»

Ίσως δεν είναι τυχαίο ότι αυτή ακριβώς η αντίληψη αποτυπώνεται και στο φετινό μπλουζάκι του τρύγου του Κτήματος Σιγάλα.

«Plus ça change, plus c'est la même chose» — «όσο περισσότερο αλλάζουν τα πράγματα, τόσο παραμένουν τα ίδια» — είναι η γνωστή φράση του Γάλλου συγγραφέα και δημοσιογράφου Alphonse Karr, εδώ σε μια ελεύθερη ανάγνωση για τον αμπελώνα της Σαντορίνης.

Στο σχέδιο του Ιωακείμ Γαλαίου, μια κουλούρα συνεχίζει την πορεία της προς το μέλλον.

Η εικόνα λειτουργεί, όμως, και ως μεταφορά για τον ίδιο τον αμπελώνα: η ανάγκη για προσαρμογή είναι δεδομένη, αλλά ο στόχος παραμένει σταθερός — να διατηρηθεί ζωντανός ένας αμπελώνας που αποτελεί μέρος της ταυτότητας της Σαντορίνης.

Ο τρύγος του 2026 αφήνει έτσι πίσω του μια εξαιρετικά περιορισμένη παραγωγή, αλλά και ορισμένα νέα στοιχεία που αξίζει να παρακολουθηθούν τα επόμενα χρόνια. Οι νέες φυτεύσεις μπαίνουν σταδιακά σε παραγωγική ηλικία, τα παλιά κλήματα συνεχίζουν να δοκιμάζονται και να αξιολογούνται, ενώ η γνώση και η επιστημονική παρακολούθηση αποκτούν ολοένα μεγαλύτερο βάρος.

Για τον σαντορινιό αμπελώνα, το ζητούμενο, λοιπόν, δεν είναι μόνο να περάσει η επόμενη δύσκολη χρονιά. Είναι να δημιουργηθούν σήμερα οι προϋποθέσεις ώστε να υπάρχει αμπελώνας και αύριο.