Συγκεκριμένα, μετά από μια μακρά διαδικασία αποφασίστηκε – με ψήφους 57-49 – μετά από ψηφοφορία που ζήτησε η Σαουδική Αραβία, η αναβολή για ένα χρόνο των συζητήσεων στον Διεθνή Ναυτιλιακό Οργανισμό για τη διαμόρφωση ενός βιώσιμου και αποτελεσματικού διεθνούς πλαισίου. Να σημειωθεί ότι άλλες 21 χώρες – μεταξύ των οποίων η Ελλάδα και η Κύπρος – απείχαν, ενώ οκτώ δεν συμμετείχαν.
Έτσι, ΗΠΑ, Βενεζουέλα, Ρωσία, Σαουδική Αραβία, Κίνα, Μπαχρέιν, Ιράν, κτλ. – μια ετερόκλητη, δηλαδή, χωρία κρατών, ψήφισαν υπέρ της αναβολής, έναντι 49 χωρών που αντιτάχθηκαν, κυρίως από το βορρά της ΕΕ.
Ο Τραμπ
Ο ρόλος του προέδρου Τραμπ, ήταν προφανώς, καταλυτικός, καθώς απείλησε με κυρώσεις όποια χώρα στήριζε το σχέδιο του ΙΜΟ.
Σύμφωνα με την Ουάσιγκτον, το προτεινόμενο πλαίσιο αδικούσε το υγροποιημένο φυσικό αέριο (LNG) ως καύσιμο, ενώ ευνοούσε άλλες εναλλακτικές μορφές ενέργειας. Πέρα από αυτό, όλες οι χώρες με μεγάλη παραγωγή ορυκτών καυσίμων, εναντιώθηκαν, μια και μια επιλογή απεξάρτησης από πετρέλαιο ή φυσικό αέριο τις πλήττει βάναυσα. Και η Κίνα, βέβαια, που για να περάσει στην πράσινη εποχή έχει ακόμη δρόμο και έχει απόλυτη ανάγκη των συμβατικών καυσίμων (πετρελαίου, άνθρακα και φυσικού αερίου) για την ανάπτυξή της, επέλεξε να στηρίξει τον «άσπονδο» αντίπαλο τις ΗΠΑ.
Ουσιαστικά, στην ψηφοφορία της περασμένης Παρασκευής, η Σαουδική Αραβία, με διαύλους ανοικτούς προς όλες τις πλευρές του «λόμπυ» των ορυκτών καυσίμων, αλλά και με αναφορά και στους άλλους, πρότεινε την αναβολή της επιβολής του Πλαισίου για ένα χρόνο. Μετά και την πρωτοφανή κίνηση της Κίνας, να αλλάξει στάση, αλλά και την αποστασιοποίηση με την επιλογή για αποχή, Ελλάδας και Κύπρου από τις 27 χώρες της Ε. Ε. ναυάγησε η όποια τάση ομοφωνίας κι έτσι επελέγη η «ανώδυνη» αναβολή.
Να σημειωθεί ότι, το Net-Zero Framework στηριζόταν πλήρως από Ευρωπαϊκή Ένωση, την Κίνα, την Ιαπωνία και από τουλάχιστον επτά ενώσεις εφοπλιστών (Ολλανδία, Σιγκαπούρη, Βέλγιο, Νορβηγία κα.).
Τι είναι το νέο Πλαίσιο;
Υπενθυμίζεται ότι ο ΙΜΟ (International Maritime Organization), δομή υπό τον ΟΗΕ για το θαλάσσιο περιβάλλον και τις ναυτιλιακές δραστηριότητες, μετά από μακρές διαπραγματεύσεις, όπως αναφέρουν παράγοντες του κλάδου, που μίλησαν στο Reporter.gr, είχε καταλήξει στην επί της αρχής αναγκαιότητα ψήφισης του Πλαισίου «Net-Zero Framework», με στόχο αυτό να τεθεί σε εφαρμογή το 2027 για τις ναυτιλιακές εταιρείες παγκοσμίως με υποχρεωτική δέσμευση συμμόρφωσης των πλοίων πάνω από 5.000 τόνους (τα οποία είναι υπεύθυνα για την έκκληση του 85% των ρύπων της παγκόσμιας ναυτιλίας).
Όπως αναφέρεται, η Πράσινη Συμφωνία (green deal), έθετε ως πρώτο ορόσημο το 2030 με την εισαγωγή του ΟSP (on shore power) ώστε μέσω του cold ironing - (υποδομές ηλεκτροδότησης στα λιμάνια των πλοίων) να επιτευχθεί ένα συγκεκριμένο ποσοστό μείωσης των ρύπων με τη χρήση εναλλακτικών πηγών ενέργειας.
Στόχος είναι, με βάση τα όσα προβλέπει η Πράσινη Συμφωνία, η μηδενική εκπομπή ρύπων περί το 2050.
Έτσι, δεδομένου ότι η συντριπτική πλειοψηφία του παγκόσμιου εμπορίου (85-87%) περνάει μέσα από τις θαλάσσιες μεταφορές, η εφαρμογή της σχεδιαζόμενης Συμφωνίας του ΙΜΟ είναι προφανές ότι μιλάμε για την πρώτη απτή προσπάθεια για την μείωση των ρύπων σε ένα συγκεκριμένο παραγωγικό τομέα (Ναυτιλία), που όμως έχει αναφορά στο σύνολο της ζωής και της οικονομίας.
Αυτό, άλλωστε, υπηρετούν οι στοχεύσεις των αρμόδιων επιτροπών της Ευρωπαΐκής Ένωσης που έθετε εν πολλοίς τον τόνο για τα ζητήματα αυτά – με υποστήριξη σε τεχνικό επίπεδο.
Η Υπερψήφιση επομένως του μέτρου αυτού περιορισμού των ρύπων (με την υποστήριξη της συντριπτικής πλειοψηφίας της παγκόσμιας κοινότητας) θεωρούνταν ως πριν λίγες μέρες περίπου μονόδρομος για την διασφάλιση της αειφορίας και της βιώσιμης ανάπτυξης. Όμως, έστω κι αν στο πρόταγμα διασφάλισης του μέλλοντος κανείς δεν αντιστέκεται, υπάρχουν πολλές «ουρές».
Το παρασκήνιο, οι συμμαχίες και η Ελλάδα με την Κύπρο
Πρώτα τα συμφέροντα, άνοιξαν, το «χορό» των παζαριών. Είναι, δηλαδή, προφανές αλλά και ίσως προφητικό για τα μελλούμενα, ότι το συμφέρον έφερε στο ίδιο στρατόπεδο «ορκισμένους» εχθρούς και κυρίως με τον «αρνητή» της κλιματικής κρίσης Τραμπ. Έτσι, οι μεγάλες πετρελαιοπαραγωγικές χώρες ήλθαν σε πλήρη συνεννόηση με τις ΗΠΑ που είδε, αφενός, να απειλούνται οι ενεργειακές της εταιρείες (Πετρέλαιο - LNG και δη Chevron, Exxon που έχουν ελληνικό ενδιαφέρον), αλλά και να σπέρνεται ένα νέο κύμα πληθωριστικού σπιράλ ακόμη πιο απειλητικό και βλαπτικό για την σε αναβρασμό κοινή γνώμη της Αμερικής.
Έτσι, όπως αναφέρουν γνώστες του κλάδου, ορθώθηκε ένας «τοίχος» των φίλων του εύκολα διαθέσιμου LNG, που προτάσσεται ως μεταβατικό καύσιμο μέχρι να ξεκαθαρίσει το ποια θα είναι η πράσινη τεχνολογία που θα επικρατήσει στη ναυτιλία, απέναντι στο «το ισχυρό λόμπυ των βόρειο / Κεντροευρωπαίων εφοπλιστών και των εξίσου ισχυρών Ελλήνων ομολόγων τους.
Να σημειωθεί ότι οι Βορειοευρωπαίοι, με βάση όσα αναφέρουν οι ίδιες πηγές, δεν έχουν απλώς ταχθεί αναφανδόν υπέρ των εναλλακτικών καυσίμων έχουν -σε κάποιο βαθμό δρομολογήσει σαφή business plans- για την αναβάθμιση των στόλων τους, (βασισμένα στα μελλοντικά έσοδα από τους ρύπους). Παράλληλα, έχουν προχωρήσει σημαντικά βήματα και έχουν δεσμεύσει ακόμα σημαντικότερα κονδύλια για την δημιουργία των απαραίτητων υποδομών (για τα καύσιμα) σε κομβικές λιμενικές εγκαταστάσεις ενδιαφέροντος τους», αναφέρουν οι ίδιες πηγές.
Υπενθυμίζεται ότι ο μηχανισμός του Net-Zero Framework αφενός λειτουργεί τιμωρητικά για όσα πλοία υπερβαίνουν τα καθορισμένα όρια εκπομπών ρύπων, αφετέρου το όλο πλαίσιο ενσωματώνει αντίστροφα και θετικά κίνητρα για πλοία που χρησιμοποιούν καύσιμα μηδενικών ή σχεδόν μηδενικών εκπομπών (ZNZ fuels) ανταμείβοντας τα μέσω αναδιανεμητικών πιστώσεων του IMO Net Zero Fund.
Επίσημαίνεται, επίσης, ότι ο ελληνικός εφοπλισμός είναι διστακτικός στο να υιοθετήσει επιλογές για; καύσιμα, όπως π.χ. η μεθανόλη κτλ ή άλλα ZNZ fuels, καθώς το τοπίο εκεί παραμένει «θολό», ενώ υπάρχει και ερώτημα για την επάρκεια εφοδιασμού. Συν το γεγονός ότι η κατασκευή πλοίων μηδενικών εκπομπών μπορεί να αυξήσει το κόστος ναυπήγησης έως και 40%. Βέβαια, ήδη, υπάρχουν επενδύσεις σε νέα πράσινα πλοία, όμως, όπως αναφέρουν οι ίδιες πηγές «η συντριπτική πλειοψηφία του ελληνόκτητου στόλου στήνεται γύρω από μικρότερης δυναμικότητας πλοία, σε σχέση με τους ανταγωνιστές τους, γεγονός που στην κούρσα δημιουργεί μεσομακροπρόθεσμα τεράστιο ζήτημα ανταγωνιστικότητας.»
Υπενθυμίζεται ότι οι Έλληνες εφοπλιστές είναι και οι βασικοί μεταφορείς του LNG, μεταφέροντας, περίπου το 80% των διακινούμενων ποσοτήτων σε παγκόσμια κλίμακα κι έτσι επέλεξαν να μην μπουν στο «μάτι» της αντιπαράθεσης.
Να σημειωθεί ότι από την αρχή με δηλώσεις του ο Υπουργός Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο τόνισε εμφατικά πως το προταθέν πλαίσιο αδικεί τα μεταβατικά καύσιμα, όπως το LNG και τα βιοκαύσιμα, τα οποία θεωρούνται κι από τον ελληνικό εφοπλισμό αλλά και τη ναυτιλία «πιο ρεαλιστικές και άμεσα διαθέσιμες λύσεις». Κάτι που ενίσχυσε δυναμικά ο ίδιος ο Πρόεδρος Ντ. Τραμπ, όταν πριν μερικές μέρες εξαπέλυσε «μύδρους» σε περίπτωση που ψηφιζόταν η αρχική πρόταση για την αποανθρακοποίηση της ναυτιλίας.
Τα κενά σε υποδομές
Πάντως, το όλο ζήτημα, πέρα από τις «γεωπολιτικές ασκήσεις επί χάρτου» και το νέο «συνεταξάμην» συμφερόντων άσπονδων εχθρών έχει σημαντικές επιπτώσεις στην καθημερινότητα, στις τιμές αλλά και στην ασφάλεια εφοδιασμού. Με βάση τις ίδιες πηγές η προσπάθεια εισαγωγής ενός ισχυρού περιβαλλοντικού πλαισίου τέτοιας εμβέλειας δεν είναι απορριπτέα, αλλά έχει πολλές δύσκολες παραμέτρους. Όπως αναφέρουν οι ίδιες πηγές του κλάδου, το «στρατόπεδο» του Net-Zero Framework, με «ηγήτορες» τις βόρειες χώρες, δε δίνει επαρκείς απαντήσεις για τα μεγάλα κενά σε τεχνολογίες, διαθέσιμες ποσότητες καυσίμων κτλ, ενώ κάνουν λόγο ακόμη και για αλαζονικές συμπεριφορές. Κι αυτό την ώρα που όπως αναφέρουν οι ίδιες πηγές., η Ε.Ε. δεν πρωτοπορεί στην τεχνολογική καινοτομία,ενώ παράλληλα έχει θεσπίσει ένα νομοθετικό πλαίσιο, με τους Κανονισμούς 1804 & 1805 αλλά και τον AFIR, που εκλαμβάνονται ως ανεδαφικό ειδικά με δεδομένη την πραγματική κατάσταση στα μεσογειακά λιμάνια.
Ο φόβος της «πράσινης» ακρίβειας
Με βάση, επίσης, όσα αναφέρουν παράγοντες του ναυτιλιακού κλάδου, πέρα από τον κίνδυνο ένα μεγάλο τμήμα του ποντοπόρου στόλου διεθνώς να μην μπορεί να κάνει χρήση νέων καυσίμων, η δρομολόγηση σε ταχείς χρόνους συναφών υποδομών σε λιμενικές εγκαταστάσεις προκειμένου για την αντίστοιχη τροφοδοσία σε (εναλλακτικό) καύσιμο (λ.χ. μεθανόλη, αμμωνία, υδρογόνο κλπ) απαιτεί μεγάλες επενδύσεις και κυρίως χρονοβόρες διαδικασίες, ειδικά, σε λιμάνια όπως αυτά του Αιγαίου, σε μικρά νησιά κτλ, που είναι ουσιαστικά απόληξη οικισμών και πόλεων.
Επιπλέον το νέο πλαίσιο φέρνει επιβάρυνση του παγκόσμιου εμπορικού στόλου με την ανάγκη θηριωδών επενδύσεων, αλλά και βαρών με την μορφή ανταποδοτικών τελών για την εκπομπή ρύπων από τα πλοία που συνεχίζουν με συμβατικά καύσιμα (δηλαδή, πετρέλαιο).
Τα σωρευμένα αυτά τέλη αυτά, μπορεί να θεωρείται ότι θα πάνε για την αντιστάθμιση της περιβαλλοντικής ζημίας (η ποντοπόρος ναυτιλία χρεώνεται με περίπου το 15% της συνολικής παγκόσμιας εκπομπής ρύπων), ωστόσο τα ζητήματα διαφάνειας που γεννώνται είναι προφανή, μια και ήδη και τώρα οι σχετικοί «κουμπαράδες» υπάρχουν, αλλά με δρομολογούμενες επενδύσεις, ακόμη και για την… ηλεκτροκίνηση των ταξί, κι όχι της ναυτιλίας.
Επιπλέον, όπως φαίνεται, ήδη, σε όσους καλούνται στην Ελλάδα να καταβάλουν «πράσινους» επίναυλους, οι σχετικές χρεώσεις των τελών αλλά και τα επενδυτικά κόστη, ειδικά με ασαφή ορίζοντα, θα επιβαρύνουν τα υπόλοιπα σκέλη της εφοδιαστικής αλυσίδας. Δηλαδή, οι αυξήσεις, όπως αναφέρεται, θα είναι αναπόφευκτες, για τον τελικό καταναλωτή μια και το σύνολο των διακινουμένων εμπορευμάτων παγκοσμίως περνά από τη θάλασσα. Εκτιμάται, δε, ότι ένα «καπέλο» κατ’ ελάχιστον 10 – 12% στις σημερινές τιμές είναι αναπόφευκτο.
Οι θέσεις Υπουργείου και ΕΕΕ
Για την ελληνική ναυτιλία, πάντως, η απόφαση εκλαμβάνεται μια νέα ευκαιρία, ώστε να προχωρήσει με ασφάλεια και ρεαλισμό στην πράσινη μετάβαση.
«Η ψήφιση της τελικής συμφωνίας αναβλήθηκε για έναν χρόνο, μέσα στον οποίο απαιτείται να γίνουν σημαντικές διαπραγματεύσεις μεταξύ των μελών του IMO, ενσωματώνοντας τις απόψεις της αγοράς με ρεαλισμό και δικαιοσύνη. Αυτό επιτάσσει η ανάγκη για ενεργειακή ασφάλεια τόσο για τη διεθνή ναυτιλία όσο και για την παγκόσμια οικονομική ανάπτυξη», δήλωσε ο Υπουργός Ναυτιλίας, Βασίλης Κικίλιας, προσθέτοντας ότι:
«Η Ελλάδα, με τη μεγάλη ναυτική παράδοση, την ιδιαίτερη τεχνογνωσία και τον ισχυρότερο στόλο, θα διεκδικήσει έναν σημαντικό ρόλο στις διαπραγματεύσεις για το υπό διαμόρφωση πλαίσιο», πρόσθεσε.
Σημείωσε, δε, ότι «οι διαπραγματεύσεις υπήρξαν επίπονες και ανέδειξαν σοβαρές αδυναμίες ως προς τα χρονοδιαγράμματα υλοποίησης, την άδικη μεταχείριση του LNG καυσίμου, τις αδικαιολόγητα υψηλές κυρώσεις προς τη ναυτιλία που, εάν υιοθετούνταν, θα προκαλούσαν πιθανώς σοβαρές δυσλειτουργίες στο παγκόσμιο εμπόριο και αυξήσεις στις τιμές των προϊόντων.
Από την πλευρά της, η Πρόεδρος της Ένωσης Ελλήνων Εφοπλιστών, κα. Μελίνα Τραυλού, χαρακτήρισε την απόφαση για αναβολή ως μια «νέα ευκαιρία για τη διαμόρφωση ενός βιώσιμου και αποτελεσματικού διεθνούς πλαισίου, που θα οδηγήσει τη ναυτιλία με ασφάλεια και ρεαλισμό στην πράσινη μετάβαση».
«Η μη επίτευξη συμφωνίας ανέδειξε τον διχασμό που προκάλεσε ο υπό ψήφιση κανονισμός του Net-Zero Framework, στον οποίο οι θέσεις και οι προτάσεις της ναυτιλίας δεν ελήφθησαν επαρκώς υπόψη», πρόσθεσε η Πρόεδρος της ΕΕΕ. Ωστόσο, ξεκαθάρισε ότι «η ναυτιλία των Ελλήνων παραμένει σταθερά προσηλωμένη στον κοινό στόχο της απανθρακοποίησης και θα πρωτοστατήσει τεκμηριωμένα και ενωτικά στον παγκόσμιο διάλογο», με στόχο την «διαμόρφωση ενός δίκαιου, ρεαλιστικού και εφαρμόσιμου πλαισίου, όπου όλοι οι εμπλεκόμενοι θα αναλάβουν τις ευθύνες που τους αναλογούν στον κοινό δρόμο προς την πράσινη μετάβαση.»
Να σημειωθεί ότι η πρόεδρος της ΕΕ κα. Μ. Τραυλού πρωτοστάτησε ως επικεφαλής και της μεγάλης ναυτιλιακής ένωσης στην προσπάθεια να αναδειχθούν τα «προβληματικά στοιχεία» του προς πρόταση πλαισίου.
