Η δίκη αφορά οκτώ προσφυγές κατά του Προεδρικού Διατάγματος 94/2025, το οποίο εξειδικεύει την εφαρμογή του «Ειδικού Σχεδίου Περιβαλλοντικού Ισοδυνάμου Αναβάθμισης Πόλεων» (ΕΣΠΙΑΠ). Το συγκεκριμένο πλαίσιο επιχειρεί να ρυθμίσει την τύχη οικοδομικών αδειών που έχουν ακυρωθεί ή αμφισβητούνται δικαστικά λόγω ζητημάτων συνταγματικότητας.

Η ετυμηγορία της Ολομέλειας του Συμβούλιο της Επικρατείας αναμένεται με ιδιαίτερο ενδιαφέρον, καθώς θα κρίνει εάν το μοντέλο της «περιβαλλοντικής αντιστάθμισης» μπορεί να αποτελέσει θεσμικά αποδεκτή λύση στο πολεοδομικό ζήτημα που έχει ανακύψει με τις άδειες του ΝΟΚ.

Προσφυγές από δήμους και φορείς

Την ακύρωση του διατάγματος ζητούν οι δήμοι Αλίμου, Αμαρουσίου, Φιλοθέης-Ψυχικού, Κηφισιάς και Βάρης-Βούλας-Βουλιαγμένης, μαζί με κατοίκους και περιβαλλοντικές οργανώσεις. Οι προσφεύγοντες υποστηρίζουν ότι το πλαίσιο είναι αντισυνταγματικό και αντίθετο προς το ευρωπαϊκό δίκαιο.

Βασικό τους επιχείρημα είναι ότι δεν προηγήθηκε η απαιτούμενη επιστημονική τεκμηρίωση ούτε Στρατηγική Μελέτη Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων (ΣΜΠΕ). Κατά την άποψή τους, οι ρυθμίσεις του νόμου 5197/2025, πάνω στις οποίες βασίζεται το διάταγμα, δεν υπηρετούν το δημόσιο συμφέρον, αλλά εξυπηρετούν ιδιωτικές επιδιώξεις εις βάρος του οικιστικού περιβάλλοντος και της δικαστικής προστασίας των πολιτών.

Ζήτημα διάκρισης των εξουσιών

Στο επίκεντρο της αντιπαράθεσης βρίσκεται και το ζήτημα της διάκρισης των εξουσιών. Οι προσφεύγοντες υποστηρίζουν ότι το νέο σύστημα επιχειρεί να επαναφέρει σε ισχύ οικοδομικές άδειες που έχουν ήδη ακυρωθεί δικαστικά ή βρίσκονται υπό δικαστική κρίση.

Όπως επισημαίνουν, μια τέτοια ρύθμιση ενδέχεται να συνιστά παρέμβαση της διοίκησης σε εκκρεμείς δίκες και να παραβιάζει την υποχρέωση συμμόρφωσης προς τις αποφάσεις της Δικαιοσύνης.

Παράλληλα, κάνουν λόγο για διεύρυνση του πεδίου εφαρμογής των πολεοδομικών κινήτρων πέρα από τα όρια που είχαν θέσει οι πρόσφατες αποφάσεις της Ολομέλειας του Συμβούλιο της Επικρατείας (146-149/2025), με τις οποίες είχαν επιβληθεί αυστηροί περιορισμοί στη χρήση τέτοιων κινήτρων.

Ποιες άδειες αφορά το σύστημα

Το σύστημα αντιστάθμισης που εισάγει το Προεδρικό Διάταγμα αφορά οικοδομικές άδειες που εκδόθηκαν με βάση τον Νέο Οικοδομικό Κανονισμό και είτε έχουν ακυρωθεί λόγω αντισυνταγματικότητας είτε εκκρεμεί σε βάρος τους αίτηση ακύρωσης. Προϋπόθεση είναι οι οικοδομικές εργασίες να είχαν ξεκινήσει πριν από τις 11 Δεκεμβρίου 2024.

Στο πεδίο εφαρμογής εντάσσονται επίσης άδειες που εκδόθηκαν έως την ίδια ημερομηνία και είχαν υποβάλει αίτηση ένταξης σε συγκεκριμένα χρηματοδοτικά προγράμματα.

Το Π.Δ. 94/2025 καθορίζει το ύψος και τη διαδικασία καταβολής του λεγόμενου «τέλους περιβαλλοντικού ισοδυνάμου», το οποίο αποτελεί προϋπόθεση για να συνεχιστούν ή να ξεκινήσουν οι εργασίες στα έργα αυτά.

Παρεμβάσεις υπέρ του πλαισίου

Υπέρ της συνταγματικότητας των ρυθμίσεων παρεμβαίνουν στη δίκη το Τεχνικό Επιμελητήριο Ελλάδας καθώς και κατασκευαστικές εταιρείες.

Η πλευρά αυτή αναμένεται να υποστηρίξει ότι το νέο σύστημα διασφαλίζει την ασφάλεια δικαίου για έργα που έχουν ήδη ξεκινήσει, υποστηρίζοντας ότι ο νομοθετικός σχεδιασμός κινήθηκε στο πλαίσιο των δικαστικών αποφάσεων που εκδόθηκαν το 2025.

ΝΟΚ: Μια απόφαση που δίχασε την αγορά ακινήτων

Το προεδρικό διάταγμα για τον Νέο Οικοδομικό Κανονισμό υπογράφηκε στις 27 Οκτωβρίου 2025 και ταυτόχρονα υπεγράφησαν οι Κοινές Υπουργικές Αποφάσεις για τον καθορισμό α) της διαδικασίας επιστροφής φόρων, παραβόλων, εισφορών και κρατήσεων των οικοδομικών αδειών με χρήση κινήτρων του ΝΟΚ, που αναθεωρούνται αμελλητί και κατά προτεραιότητα έναντι των λοιπών αιτήσεων και β) των προδιαγραφών των Ειδικών Σχεδίων Περιβαλλοντικού Ισοδυνάμου Αναβάθμισης Πόλεων (ΕΣΠΙΑΠ).