Η μακρά μου διαδρομή ως Γενικός Γραμματέας, σε αντίστοιχες θέσεις της κεντρικής Διοίκησης όσο και περιφερειακών δομών, μου επιτρέπει να αντιλαμβάνομαι τόσο την ιδιομορφία του υβριδικού ρόλου που έχει η θέση όσο και το γεγονός ότι ο ρόλος αυτός μπορεί να υπηρετηθεί πολύ πιο αποτελεσματικά με τη βοήθεια ενός σύγχρονου συστήματος A.I. Το οποίο, αν και δεν θα μπορούσε προφανώς να φέρει την όποια πολιτική ευθύνη, θα είναι σε θέση να τεκμηριώνει τις σχετικές αποφάσεις, να τις καθιστά διαφανείς και να υποχρεώνει τον φορέα της πολιτικής ευθύνης να ενεργεί με βάση εισηγήσεις που αντανακλούν τα πραγματικά δεδομένα.

Ο ρόλος της καθαυτό πολιτικής εκπροσώπησης θα εξακολουθήσει να επιτελείται από το φυσικό πρόσωπο Γενικό Γραμματέα, ικανοποιώντας την ανάγκη για human in the loop (άνθρωπος εντός της διαδικασίας), με τη διαφορά όμως ότι οι αποφάσεις του δεν θα μπορούν πλέον να είναι ατεκμηρίωτες και να αποκλίνουν αναιτίως του ορθολογισμού.

Ένας εκσυγχρονιστής Πρωθυπουργός θα είχε πολλά να κερδίσει και τίποτα να χάσει από μια τέτοια κίνηση:

• Θα έδειχνε ότι είναι ένας άνθρωπος της γενιάς του που αντιλαμβάνεται με τρόπο ορθολογικό τις σημερινές τεχνολογικές δυνατότητες και δεν διστάζει να πρωτοπορεί για να συναντηθεί με το μέλλον, επ’ ωφελεία της κοινωνίας. Σήμερα δεν απαιτείται να είναι κάποιος οραματιστής για να αντιληφθεί ότι μια από τις μείζονες ανατροπές που θα επιβάλει η A.I., ιδίως με την επερχόμενη νέα της μορφή, της Γενικής Τεχνητής Νοημοσύνης (AGI), θα είναι η χρήση αυτών των συστημάτων στο χώρο της πολιτικής και επιχειρησιακής διαχείρισης. Αυτό δηλ. που συμβαίνει ήδη, σε ολοένα και μεγαλύτερη κλίμακα σε επίπεδο επιχειρήσεων, θα συμβεί νωρίτερα ή αργότερα και στο χώρο της πολιτικής διακυβέρνησης.
• Θα έδειχνε ότι είναι έτοιμος να αποκόψει τον ομφάλιο λώρο που συνδέει τις πολιτικές ηγεσίες με το κομματικό κράτος και τις επιδιώξεις του: ένα σύστημα A.I. εφόσον τροφοδοτηθεί με αντικειμενικά δεδομένα και εκπαιδευτεί με βάση αυτά, δεν είναι σε θέση να εισηγηθεί ή να διαπράξει ρουσφέτια. Το μόνο που μπορεί να κάνει, και να το κάνει καλύτερα από το οποιοδήποτε φυσικό πρόσωπο, είναι να καταγράψει και να ιεραρχήσει τις εφικτές λύσεις για κάθε πρόβλημα στη βάση συνολικού κόστους – οφέλους. Αν και αναγνωρίζουμε ότι στη μεταβατική φάση που διανύουμε υπάρχει εύλογη δυσπιστία απέναντι στο ενδεχόμενο να ανατεθούν σε «αυτόνομους πράκτορες A.I.» (A.I. agents) εκτελεστικά καθήκοντα, μπορούμε να την αντιμετωπίσουμε ουσιαστικά παρακρατώντας το εκτελεστικό μέρος αποκλειστικά για τον ανθρώπινο παράγοντα..
• Θα ωθούσε το σύνολο του πολιτικού συστήματος να αντιληφθεί ότι δεν μπορεί – και δεν πρέπει – να μείνει έξω από τη «δημιουργική αναστάτωση» που θα φέρει η A.I. στο σύνολο της πολιτικής, οικονομικής και κοινωνικής πραγματικότητας. Δεν είναι δυνατόν στις ημέρες μας τα προγράμματα των κομμάτων – εκτός ελαχίστων εξαιρέσεων – να αποτελούνται από ολιγοσέλιδες και άτεχνες εκθέσεις επιπέδου β’ Λυκείου. Για τον εξορθολογισμό και την πληρότητα των προτάσεων που οι πολιτικοί σχηματισμοί υποβάλλουν στην κρίση της κοινωνίας, δεν επαρκεί η σφραγίδα του Γενικού Λογιστηρίου του Κράτους (ΓΛΚ): αυτά μπορούν να διασφαλιστούν με αντικειμενικότητα από ένα κοινής αποδοχής σύστημα A.I. που θα περιλαμβάνει και τον έλεγχο του ΓΛΚ.

Θα ήταν λαϊκισμός να ισχυριστώ ότι η υιοθέτηση αυτής της πρότασης είναι άμοιρη επιμέρους προβλημάτων, τα οποία όμως είναι γνωστά και αντιμετωπίσιμα. Τα δύο σημαντικότερα είναι η κατοχύρωση του δικαιώματος του πολίτη να ζητά και να λαμβάνει εξηγήσεις για τις αποφάσεις της Διοίκησης (GDPR άρθρο 22) καθώς και η διασφάλιση της αντιπροσωπευτικότητας και αντικειμενικότητας των δεδομένων με τα οποία εκπαιδεύεται το σύστημα. Και τα δύο αυτά προβλήματα είναι από καιρό αντικείμενο μελέτης και επεξεργασίας στον κόσμο των επιχειρήσεων και είναι επιλύσιμα με τη συγκρότηση συστήματος υποστήριξης και ελέγχου από τα στελέχη της ψηφιακής διακυβέρνησης που θα μεριμνήσουν για την εγκατάσταση των απαραίτητων ελέγχων.

Η μη έγκαιρη υιοθέτηση μιας τέτοιας πρότασης θα κληροδοτούσε καθυστέρηση στην επίλυση του κομβικού προβλήματος της χώρας που είναι σήμερα η χαμηλή ποιότητα της νομοθεσίας και των αποφάσεων της Διοίκησης.

Θα έδειχνε επίσης την εμμονική προσκόλληση των ηγεσιών στις «αμαρτίες» ενός πολιτικού συστήματος που λειτουργεί διαχρονικά με βάση τη συναλλαγή. Όμως, ένα τέτοιο σύστημα δεν μπορεί να οδηγήσει την κοινωνία στο μέλλον και είναι καταδικασμένο να καταρρεύσει μαζί της όταν αυτό γίνει παρόν. «Οι καιροί ου μενετοί», όπως μας δίδαξε ο Θουκυδίδης.

Νίκος Ζαχαριάδης