Διανύουμε μια παρατεταμένη περίοδο όπου η τιμή του πετρελαίου διαμορφώνονται σε υψηλά επίπεδα (από την αρχή του έτους έχει ενισχυθεί περίπου κατά 40%). Πρόκειται για πρόσκαιρη άνοδο, που σταδιακά θα αρχίσει να αποκλιμακώνεται ή θα πρέπει να το πάρουμε απόφαση ότι εφεξής το πετρέλαιο θα δικαιώνει -σε επίπεδο τιμών- την ονομασία του ως ‘μαύρου χρυσού’; Αυτή η άνοδος είναι τεχνητή ή αντανακλά τις αντικειμενικές συνθήκες στην παγκόσμια αγορά; Η πολεμική σε σχέση με το αν οι τιμές του πετρελαίου διαμορφώνονται βάσει αντικειμενικών παραγόντων ή κερδοσκοπικών παιγνίων καλά κρατεί, ενώ σε κρίσιμο παράγοντα για τη διαμόρφωση των τιμών αναδεικνύεται όχι τόσο η άντληση του πετρελαίου, όσο η διύλισή του.
Αύξηση του πληθυσμού, αύξηση της ζήτησης Ο πληθυσμός της γης αυξάνεται ταχέως, οι οικονομίες αναπτύσσονται και η υφήλιος καταναλώνει ενέργεια με ταχύτερους ρυθμούς από ποτέ στο παρελθόν. Το 2020, σύμφωνα με εκτιμήσεις ειδικών, η κατανάλωση ενέργειας θα είναι 40% υψηλότερη από ό,τι είναι σήμερα. Η μεγαλύτερη άνοδος στη ζήτηση προϊόντων ενέργειας θα προέλθει από τις αναπτυσσόμενες οικονομίες της Κίνας και της Ινδίας, οι πληθυσμοί των οποίων αναμένεται να αυξηθούν κατά 25% τις επόμενες δύο δεκαετίες, ενώ παράλληλα θα σημειωθεί σημαντική άνοδος του βιοτικού επιπέδου. Εν προκειμένω, υπάρχει η εκτίμήση ότι η άφθονη διαθέσιμη ενέργεια συμβάλλει στην οικονομική ανάπτυξη, η οποία με τη σειρά της δημιουργεί ανάγκη για περισσότερη ενέργεια. Η ενεργειακή ζήτηση στην Κίνα και την Ινδία αναμένεται να διπλασιαστεί ως το 2025, ωστόσο το πρόβλημα δεν εντοπίζεται μόνο στις αναπτυσσόμενες οικονομίες, αλλά και στις ήδη ανεπτυγμένες, δεδομένου ότι όσο οι πλουσιότερες χώρες συνεχίζουν να ευημερούν, οι ενεργειακές τους ανάγκες θα συνεχίζουν να διευρύνονται ανάλογα. Είναι χαρακτηριστικό ότι στις ΗΠΑ, όπου διαμένει το 4% του παγκόσμιου πληθυσμού, καταναλώνεται το 25% της παγκόσμιας ενέργειας. Σύμφωνα με στοιχεία του Διεθνούς Οργανισμού Ενέργειας, η παγκόσμια ημερήσια ζήτηση το 2003 ήταν 79,1 εκατ. βαρέλια, το 2004 έφθασε στα 82,1 εκατ. βαρέλια, ενώ το 2005 τείνει να διαμορφωθεί στα 83,5 εκατ. βαρέλια ημερησίως, παρά τα στοιχεία για πρόσκαιρη μείωση της κατανάλωσης στις ΗΠΑ κατά το τρίτο τρίμηνο του έτους. Ωστόσο, η παραγωγή πετρελαίου ακολουθεί φθίνουσα πορεία σε 33 από τις 48 μεγαλύτερες πετρελαιοπαραγωγές χώρες, την ίδια στιγμή που η ζήτηση αυξάνεται παγκοσμίως, καθώς οι οικονομίες αναπτύσσονται και το βιοτικό επίπεδο ανεβαίνει. Ενώ η παραγωγή από τη Ρωσία και την Κασπία έχει δυνατότητες αύξησης, η παραγωγή της Βορείου Αμερικής και της Βορείου Θάλασσας αναμένεται να μειωθεί σταδιακά. Παρά τις επαναλαμβανόμενες υποσχέσεις χωρών όπως η Σαουδική Αραβία, τα Ενωμένα Αραβικά Εμιράτα και το Ιράκ να αυξήσουν την ημερήσια παραγωγή τους, αυτή είτε παραμένει στα ίδια επίπεδα τα τελευταία χρόνια, είτε -στην περίπτωση του Ιράκ- μειώθηκε, παρά τις προσδοκίες για το αντίθετο. Βέβαια, η διατήρηση της παραγωγής σε σταθερά επίπεδα μπορεί να αφορά συνειδητή συγκράτηση με στόχο τον έλεγχο της τιμής ή -στην περίπτωση του Ιράκ- προβλήματα σε επίπεδο διαχείρισης, αλλά όπως και να ’χει, είναι γεγονός ότι τα αποθέματα δεν είναι ανεξάντλητα. Στη διαφαινόμενη σταδιακή μείωση της παραγωγής, έρχεται να προστεθεί και η διεύρυνση του χάσματος μεταξύ της παγκόσμιας ετήσιας κατανάλωσης (30 δισ βαρέλια το 2004) και του αργού ρυθμού ανακάλυψης νέων αξιοποιήσιμων κοιτασμάτων (10 δισ βαρέλια το 2004). Τα στοιχεία αυτά, σύμφωνα με αρκετούς αναλυτές, καταδεικνύουν εμφανώς ότι οι πετρελαϊκές τιμές διαμορφώνονται σε υψηλά επίπεδα, όχι τόσο ως αποτέλεσμα κερδοσκοπικών παιγνίων, αλλά λόγω των αντικειμενικών συνθηκών, αφού διαμορφώνονται στη βάση της απλής εξίσωσης προσφοράς και ζήτησης του φυσικού προϊόντος.
Κερδοσκοπικά παιχνίδια Σύμφωνα με μια άλλη εκτίμηση, η άνοδος των τιμών του πετρελαίου είναι απόλυτα εξαρτημένη από κερδοσκοπικά παιχνίδια. Ο απερχόμενος γερμανός καγκελάριος Γκέρχαρντ Σρέντερ δήλωνε πρόσφατα ότι περίπου το 50% των τιμών του πετρελαίου οφείλεται σε καθαρή κερδοσκοπία. Την άποψη αυτή συμμερίζονται πολλοί ηγέτες, επιχειρηματίες και αναλυτές, οι οποίοι υποστηρίζουν ότι προκαλούνται σοβαρότατες στρεβλώσεις και κίνδυνοι στην παγκόσμια οικονομία, καθώς αποσυνδέεται όλο και περισσότερο η τιμή του πετρελαίου από την προσφορά και τη ζήτηση και μετατρέπεται το φυσικό προϊόν σε χρηματιστηριακό, με τιμή που κινείται ανεξέλεγκτα. Οι υποστηρικτές αυτή της άποψης συμπληρώνουν ότι οι διαθέσιμες ποσότητες αργού είναι υπεραρκετές για να καλύψουν τις τρέχουσες ανάγκες και παρόλα αυτά η τιμή του καλπάζει ανεξέλεγκτα, χωρίς να αντανακλά τις πραγματικές συνθήκες. Τα τελευταία χρόνια, η εισβολή των κερδοσκοπικών κεφαλαίων (hedge funds) στην προθεσμιακή αγορά του πετρελαίου -τα οποία εκτιμάται πως ελέγχουν τις αγορές και τις τιμές του πε
