Όπως σημειώνει το AP, το βορειοαφρικανικό βασίλειο είναι το πιο πρόσφατο που συγκλονίζεται από διαδηλώσεις της «Γενιάς Ζ» ενάντια στη διαφθορά, την έλλειψη ευκαιριών και τη συνέχιση της ίδιας πολιτικής κατάστασης.

Παρόμοια κινήματα έχουν εμφανιστεί σε χώρες όπως η Μαδαγασκάρη, η Κένυα, το Περού και το Νεπάλ. Διαφέρουν ως προς την προέλευσή τους, αλλά έχουν ένα κοινό στοιχείο: την άρνηση να περάσουν μέσα από θεσμούς, όπως τα πολιτικά κόμματα ή τα συνδικάτα, για να ακουστεί η φωνή τους.

Στο Μαρόκο

Η οργή έχει ξεχειλίσει εξαιτίας της αντίθεσης ανάμεσα στις κρατικές δαπάνες για στάδια ενόψει του Παγκοσμίου Κυπέλλου Ποδοσφαίρου 2030 και στο ανεπαρκές σύστημα υγείας που υπολείπεται χωρών με παρόμοιες οικονομίες.

Οι διαδηλωτές

Μία συλλογικότητα χωρίς ηγεσία, που ονομάζεται Gen Z 212 — από τον τηλεφωνικό κωδικό του Μαρόκου — αποτελεί την κινητήρια δύναμη των διαδηλώσεων. Τα μέλη συζητούν στρατηγικές στο Discord, μια εφαρμογή δημοφιλή σε gamers και εφήβους. Ο βασικός πυρήνας έχει περίπου 180.000 μέλη, ενώ έχουν δημιουργηθεί και τοπικές ομάδες που οργανώνουν διαδηλώσεις ανεξάρτητα.

Όπως και σε άλλες χώρες όπου η Γενιά Ζ έχει κινητοποιηθεί, το Μαρόκο έχει ένα νεανικό πληθυσμό — πάνω από το μισό των πολιτών είναι κάτω των 35 ετών. Ωστόσο, ενώ η χώρα επενδύει δισεκατομμύρια σε υποδομές και τουρισμό, η ανεργία των νέων (15-24 ετών) έχει φτάσει το 36%. Πάνω από τους μισούς νέους Μαροκινούς δηλώνουν ότι σκέφτονται να μεταναστεύσουν, σύμφωνα με έρευνα του Afrobarometer (Ιούνιος).

Όταν οι διαδηλώσεις στα μέσα της εβδομάδας έγιναν βίαιες, οι αρχές είπαν ότι οι περισσότεροι συμμετέχοντες ήταν ανήλικοι, ενώ οργανώσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων επιβεβαίωσαν ότι πολλοί από τους συλληφθέντες ήταν κάτω των 18.

Γιατί διαμαρτύρονται

Το Μαρόκο είναι η πιο επισκέψιμη χώρα της Αφρικής, γνωστή για τα μεσαιωνικά παλάτια, τα πολυσύχναστα παζάρια και τα εντυπωσιακά βουνά και ερήμους. Όμως, μακριά από τα τουριστικά μονοπάτια, η καθημερινότητα για τους περισσότερους από 37 εκατομμύρια Μαροκινούς χαρακτηρίζεται από αυξανόμενο κόστος ζωής και στασιμότητα στους μισθούς.

Αν και το βασίλειο έχει σημειώσει πρόοδο στα επίπεδα διαβίωσης, η ανάπτυξη είναι ανισόρροπη, και οι επικριτές λένε ότι έχει εντείνει τις κοινωνικές ανισότητες.

Το Μαρόκο διαθέτει τη μοναδική γραμμή υψηλής ταχύτητας σιδηροδρόμου στην Αφρική και κατασκευάζει επτά νέα στάδια ενώ ανακαινίζει άλλα επτά, ενόψει του Μουντιάλ του 2030. Ο προϋπολογισμός για τις σχετικές υποδομές υπερβαίνει τα 5 δισεκατομμύρια δολάρια. Ωστόσο, με ελάχιστο μηνιαίο μισθό γύρω στα 300 δολάρια, πολλοί ζουν σε φτώχεια, σε περιοχές χωρίς ασφαλτοστρωμένους δρόμους, με υποστελεχωμένα νοσοκομεία και υπερφορτωμένες τάξεις.

Το Μαρόκο διαθέτει μόλις 7,7 γιατρούς ανά 10.000 κατοίκους, πολύ λιγότερους στις νότιες και ανατολικές περιοχές — εκεί όπου οι διαδηλώσεις είναι πιο έντονες. Το δημόσιο σύστημα υγείας καλύπτει πάνω από το 80% των υπηρεσιών, αλλά λαμβάνει μόνο το 40% των συνολικών δαπανών, με τα υπόλοιπα να προέρχονται από ιδιωτικά ή άμεσα έξοδα των πολιτών.

Πριν από την εμφάνιση του Gen Z 212, είχαν ήδη υπάρξει τοπικές διαμαρτυρίες για τις περιφερειακές ανισότητες και τις προτεραιότητες της κυβέρνησης — όπως στην περιοχή Αλ Χαούζ, όπου πολλοί άνθρωποι εξακολουθούν να ζουν σε σκηνές δύο χρόνια μετά τον καταστροφικό σεισμό του 2023.

Η οργή ξέσπασε ξανά τον Σεπτέμβριο, όταν οκτώ γυναίκες πέθαναν κατά τον τοκετό σε δημόσιο νοσοκομείο στην Αγκαντίρ. Παρά το ανακαινισμένο αεροδρόμιό της και τη φήμη της ως τουριστικού προορισμού, η πόλη είναι πρωτεύουσα μίας από τις φτωχότερες επαρχίες του Μαρόκου, Σους-Μάσα, όπου οι κάτοικοι καταγγέλλουν έλλειψη γιατρών και κακής ποιότητας υγειονομική περίθαλψη.

Οι διαδηλωτές, εξοργισμένοι από τη διαφθορά, έχουν παρομοιάσει την κυβέρνηση με μαφία και στοχοποιούν τον πρωθυπουργό Αζίζ Αχαννούς και τον υπουργό Υγείας Αμίν Ταχράουι, πρώην επιχειρηματικό του εταίρο. Ο Αχαννούς, ένας από τους πλουσιότερους Μαροκινούς, ελέγχει τα περισσότερα πρατήρια καυσίμων της χώρας, και μία από τις εταιρείες του πρόσφατα εξασφάλισε αμφιλεγόμενα κρατικά συμβόλαια για έργα αφαλάτωσης.

Τα επιχειρηματικά συμφέροντα του Μαρόκου, μεταξύ των οποίων και το επενδυτικό ταμείο της βασιλικής οικογένειας Al Mada, αναμένεται να αποκομίσουν σημαντικά κέρδη από τα έργα που συνδέονται με το Παγκόσμιο Κύπελλο — όπως νέα στάδια, σιδηροδρομικές γραμμές και ξενοδοχεία, σύμφωνα με το περιοδικό Jeune Afrique.

Τα βασικά συνθήματα της Γενιάς Ζ

• «Τα στάδια είναι εδώ, αλλά πού είναι τα νοσοκομεία;»
  — Σαρκαστική αναφορά στις δαπάνες για το Μουντιάλ σε αντιπαράθεση με την έλλειψη βασικών κοινωνικών υποδομών.
• «Ελευθερία, αξιοπρέπεια και κοινωνική δικαιοσύνη»
  — Σύνθημα που συνεχίζει από παλαιότερα κινήματα, εκφράζοντας δυσαρέσκεια για τον περιορισμό πολιτικών ελευθεριών και τον κοινωνικό αποκλεισμό, χωρίς συγκεκριμένες μεταρρυθμιστικές απαιτήσεις.

Τα αιτήματα των διαδηλωτών

Αφού οι αρχές κάλεσαν το Gen Z 212 να διατυπώσει συγκεκριμένα αιτήματα, η ομάδα δημοσίευσε την Πέμπτη επιστολή προς τον βασιλιά Μοχάμεντ ΣΤ΄, ζητώντας:

• την παύση της κυβέρνησης και των διεφθαρμένων κομμάτων,
• την απελευθέρωση των κρατουμένων,
• και τη σύγκληση κυβερνητικού φόρουμ για λογοδοσία των αξιωματούχων.

Οι πολιτικές αυτές αξιώσεις δείχνουν μια μετατόπιση από τα αόριστα συνθήματα περί αξιοπρέπειας και κοινωνικής δικαιοσύνης, εκφράζοντας μια ευρύτερη απογοήτευση για την αδυναμία του Μαρόκου να αντιμετωπίσει αυτό που ο ίδιος ο βασιλιάς είχε χαρακτηρίσει το 2017 ως τις «παραδοξότητες» των συνθηκών διαβίωσης. Τότε είχε παραδεχθεί ότι η ανάπτυξη δεν είχε ωφελήσει όλους τους πολίτες και είχε υποσχεθεί πρόοδο.

Αν και ο βασιλιάς είναι η ανώτατη αρχή της χώρας, οι διαδηλωτές της Γενιάς Ζ στρέφουν τα βέλη τους κυρίως κατά της κυβέρνησης και καλούν τον ίδιο να επιβλέψει μεταρρυθμίσεις. Πολλοί φώναζαν στους δρόμους:
«Ο λαός θέλει να παρέμβει ο βασιλιάς»,
υπογραμμίζοντας την εικόνα του ως παράγοντα σταθερότητας.

Η αντίδραση της κυβέρνησης

Οι δυνάμεις ασφαλείας εναλλάσσονται ανάμεσα σε καταστολή και υποχώρηση.

Τα ΜΑΤ και αστυνομικοί με πολιτικά συνέλαβαν μαζικά διαδηλωτές το Σαββατοκύριακο 27–28 Σεπτεμβρίου. Η αστυνομία σε μικρή πόλη κοντά στην Αγκαντίρ πυροβόλησε διαδηλωτές που, όπως ισχυρίστηκε, επιχείρησαν να καταλάβουν αστυνομικό τμήμα — με αποτέλεσμα τρεις νεκρούς. Την προηγούμενη νύχτα, αστυνομικό βαν χτύπησε διαδηλωτές στην ανατολική πόλη Ουζντά, τραυματίζοντας έναν.

Σε άλλες περιοχές, ωστόσο, οι αστυνομικοί περιορίστηκαν στο να παρακολουθούν καθώς ταραξίες έβαζαν φωτιά σε αυτοκίνητα και λεηλατούσαν καταστήματα.

Μετά από ημέρες αναταραχών, ο πρωθυπουργός Αχαννούς και μέλη του υπουργικού συμβουλίου δήλωσαν ότι η κυβέρνηση είναι ανοικτή σε διάλογο και ότι θα ενισχύσει τα υπάρχοντα νοσοκομεία με περισσότερο προσωπικό και θα δημιουργήσει νέες ιατρικές μονάδες.

«Η κυβέρνηση ξεκίνησε ένα συνολικό σχέδιο εξ αρχής, και σήμερα επιταχύνουμε τον ρυθμό του, ώστε οι πολίτες να νιώσουν πιο καθαρά τις βελτιώσεις», δήλωσε ο Ταχράουι στο Hespress την Παρασκευή.

Όμως, καθώς οι Μαροκινοί βλέπουν στάδια να χτίζονται μέσα σε λίγους μήνες, οι υποσχόμενες αλλαγές ακούγονται κούφιες για πολλούς διαδηλωτές — αφού μέχρι στιγμής κανένας αξιωματούχος δεν έχει προτείνει να μεταφερθούν κονδύλια από τα στάδια στις κοινωνικές υπηρεσίες.

«Η κυβέρνηση παίρνει αποσπασματικά μέτρα για να μειώσει την πίεση», είπε ο Γιουσέφ, 27 ετών, διαδηλωτής.
«Οι μεταρρυθμίσεις τους θα χρειαστούν χρόνια.»