Σύμφωνα με το Reuters, στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης της χώρας πολλαπλασιάζεται η διάδοση βίντεο που δημιουργήθηκαν μέσω τεχνητής νοημοσύνης και παρουσιάζουν το δικτάτορα Φράνκο να καταγγέλλει σύγχρονα προβλήματα, μαζί με μαθήματα αναθεωρητικής ιστορίας και νυχτερινά κέντρα που παίζουν techno remix του ύμνου της φρανκικής εποχής.

Την ίδια στιγμή, ανησυχητικά είναι τα στοιχεία που προκύπτουν από μια πρόσφατη δημοσκόπηση του κρατικού ινστιτούτου CIS που έδειξε ότι πάνω από ένας στους πέντε -το 21,3%- θεωρεί ότι η εποχή Φράνκο ήταν «καλή» ή «πολύ καλή» για τη χώρα, έναντι 11,2% το 2000.

Σε αντίστοιχη δημοσκόπηση του CIS, τον Ιούλιο, το 17,3% των Ισπανών ηλικίας 18-24 ετών δήλωσαν ότι προτιμούν μια αυταρχική κυβέρνηση από μια δημοκρατική - μια αύξηση 10 ποσοστιαίων μονάδων σε σχέση με το 2009.

Οι Ισπανοί παραμένουν διχασμένοι σχετικά με το πώς πρέπει να αντιμετωπιστεί η κληρονομιά της τεσσαρακονταετούς δικτατορίας που ακολούθησε τον εμφύλιο πόλεμο του 1936-39 και έληξε με τον θάνατο του Φράνκο πριν από 50 χρόνια, σε ηλικία 82 ετών.

Σε αντίθεση με άλλες χώρες με αντίστοιχα τραυματικό παρελθόν -όπως η Νότια Αφρική με την Επιτροπή Αλήθειας και Συμφιλίωσης ή η Χιλή με τις διώξεις στρατιωτικών- η δημοκρατική Ισπανία έχει κάνει ελάχιστη ενδοσκόπηση.

Από το 2018, η σοσιαλιστική κυβέρνηση του Πέδρο Σάντσεθ εντείνει τις προσπάθειες για εξαφάνιση των συμβόλων του φασιστικού παρελθόντος. Έχει πραγματοποιήσει εκταφές θυμάτων του φρανκισμού, έχει ορίσει τόπους καταστολής ως «χώρους δημοκρατικής μνήμης», έχει αφαιρέσει φρανκικά σύμβολα από δημόσιους χώρους και έχει οργανώσει καμπάνιες που προβάλλουν τα οφέλη της δημοκρατίας.

Το συντηρητικό Λαϊκό Κόμμα (PP) και το ακροδεξιό Vox προσβάλλουν αυτές τις πρωτοβουλίες στα δικαστήρια, υποστηρίζοντας πως είναι διχαστικές και κομματικές, καθώς εστιάζουν μόνο στα θύματα της μίας πλευράς.

Ακροδεξιό Vox: Εκτόξευση εκλογικής απήχησης με όχημα τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης

Εκμεταλλευόμενο την οργή για τις παραχωρήσεις προς τα αυτονομιστικά κινήματα και την αυξημένη μετανάστευση, το Vox έχει σχεδόν διπλασιάσει την πρόθεσή ψήφου από το 2023.

Η εκλογική του δύναμη έφτασε το 18,9% τον Ιούλιο, ενώ οι δημοσκοπήσεις δείχνουν ότι η στήριξη των νέων -ιδιαίτερα των αντρών- έχει αυξηθεί από μονοψήφια ποσοστά το 2019 σε διψήφια.

Ο βουλευτής του Vox Μανουέλ Μαρσκάλ είπε ότι χάρη στα social media «πολλοί νέοι ανακαλύπτουν ότι τα χρόνια μετά τον εμφύλιο δεν ήταν μια σκοτεινή περίοδος, αλλά μια εποχή ανοικοδόμησης, προόδου και συμφιλίωσης για την επίτευξη εθνικής ενότητας».

Ο ιστορικός Στίβεν Φόρτι, από το Αυτόνομο Πανεπιστήμιο της Βαρκελώνης, συμφωνεί ότι τα social media καλλιεργούν συμπάθεια προς τον αυταρχισμό, ενισχύοντας αντισυστημικές και αναθεωρητικές αφηγήσεις που διευκολύνονται από την απόσταση του χρόνου.

«Είναι προφανές ότι οι νέοι σήμερα -ούτε και οι γονείς τους στις περισσότερες περιπτώσεις- δεν έχουν ζήσει τη δικτατορία», επεσήμανε.

Σύγκρουση του ακροδεξιού αφηγήματος με την ιστορική πραγματικότητα της δικτατορίας

Οι υποστηρικτές του Φράνκο λένε ότι η ζωή ήταν πιο προσιτή οικονομικά κατά την περίοδο της δικτατορίας, σε αντίθεση με τη σημερινή κρίση στο στεγαστικό και το υψηλό κόστος ζωής που πλήττουν τους νέους. Ωστόσο, όλοι οι οικονομικοί δείκτες έχουν βελτιωθεί σημαντικά μετά τον θάνατο του Φράνκο.

Αναφέρουν επίσης δημόσια έργα, όπως φράγματα, νοσοκομεία και κατοικίες, καθώς και την ανάσχεση του κομμουνισμού ή τη διατήρηση της ενότητας της Ισπανίας, που σήμερα είναι μέλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Οι ιστορικοί επισημαίνουν ότι το καθεστώς Φράνκο εκτέλεσε δεκάδες χιλιάδες αντιφρονούντες, λειτουργούσε τεράστια δίκτυα φυλακών και καταναγκαστικής εργασίας και βασάνιζε κρατουμένους. Τα πολιτικά κόμματα, τα συνδικάτα και τα αποσχιστικά κινήματα ήταν απαγορευμένα, ενώ οι γυναίκες χρειάζονταν άδεια από σύζυγο ή πατέρα για βασικές διαδικασίες.

Η λογοκρισία και η μυστική αστυνομία επιβολής του φρανκικού εθνικισμού και του υπερσυντηρητικού καθολικισμού ήταν πανταχού παρούσες. Εκατομμύρια άνθρωποι διέφυγαν στο εξωτερικό για να γλιτώσουν την καταστολή και την πείνα.

Μέτρα κατά του ιστορικού αναθεωρητισμού

Η κυβέρνηση της Μαδρίτης έχει δεσμευθεί να διαλύσει το Ίδρυμα Φράνκο, μια μη κερδοσκοπική οργάνωση που ίδρυσαν υποστηρικτές του δικτάτορα, όμως η διαδικασία αναμένεται να είναι χρονοβόρα και πιθανόν να κριθεί στα δικαστήρια.

«Μπορούν να το καταργήσουν και να το απαγορεύσουν, αλλά δεν θα εξαλείψουν τις ιδέες. Θα συνεχίσουν να επιβιώνουν με τον χρόνο, οπότε πρόκειται για μια ολοκληρωτική ενέργεια που δεν θα οδηγήσει πουθενά», δήλωσε ο πρόεδρος του ιδρύματος, Χουάν Τσιτσάρο.

Ο ίδιος υποστήριξε ότι η κυβέρνηση Σάντσεθ χρησιμοποιεί συχνά το «χαρτί Φράνκο» για να αποσπάσει την προσοχή από άλλα ζητήματα.

Ο Εμίλιο Σίλβα, επικεφαλής ένωσης που μάχεται για τα θύματα του φρανκισμού, είπε ότι ο Φράνκο «δεν έφυγε ποτέ πραγματικά». «Ο φρανκισμός παραμένει. Υπάρχουν εκατοντάδες ίχνη. Ο Φράνκο εξακολουθεί να είναι θαμμένος σε ένα μνημείο που πληρώνω με τους φόρους μου».

Η ιστορικός Καρμίνα Γκουστράν, επικεφαλής των εκδηλώσεων «Ισπανία: 50 Χρόνια Ελευθερίας», δήλωσε ότι η χώρα πρέπει να αντιμετωπίσει την παραπληροφόρηση και τις αναθεωρητικές αφηγήσεις με ενισχυμένα προγράμματα εκπαίδευσης και ψηφιακής παιδείας.

Η Ισπανία, πρόσθεσε, πρέπει να αποβάλει την ιδέα ότι η σιωπή γύρω από το παρελθόν οδηγεί σε υγιή δημοκρατία.
«Δεν μπορείς να κλείσεις μια πληγή που δεν έχει επουλωθεί· αν δεν καθαριστεί, θα μολυνθεί», τόνισε χαρακτηριστικά.