Με μέση αύξηση των τιμών των κατοικιών κατά περισσότερο από 60% και των ενοικίων κατά περισσότερο από 20% την τελευταία δεκαετία, εκατομμύρια Ευρωπαίοι αγωνίζονται να βρουν ένα σπίτι που να μπορούν να αντέξουν οικονομικά. Θίγοντας την κινητικότητα του εργατικού δυναμικού, την πρόσβαση στην εκπαίδευση και τη δημιουργία οικογένειας, η στεγαστική κρίση παρεμποδίζει τόσο την ανταγωνιστικότητα της οικονομίας της ΕΕ όσο και την κοινωνική συνοχή. Η αντιμετώπιση αυτής της κρίσης απαιτεί μια πραγματικά ευρωπαϊκή προσπάθεια που θα βασίζεται στην τοπική πραγματικότητα.
Ως εκ τούτου, η Επιτροπή θα στηρίξει τα κράτη μέλη, τις περιφέρειες και τις πόλεις αναλαμβάνοντας δράση όπου μπορεί να προσδώσει προστιθέμενη αξία στην ΕΕ. Το σχέδιο αυτό επικεντρώνεται στην αύξηση της προσφοράς κατοικιών, στην ενεργοποίηση επενδύσεων και μεταρρυθμίσεων, στην αντιμετώπιση των βραχυχρόνιων μισθώσεων σε περιοχές που αντιμετωπίζουν στεγαστικές πιέσεις και στη στήριξη των ατόμων που πλήττονται περισσότερο.
Το σχέδιο προτείνει μέτρα για έναν πιο παραγωγικό και καινοτόμο τομέα κατασκευών και ανακαινίσεων που θα αντιμετωπίσει την αναντιστοιχία μεταξύ προσφοράς και ζήτησης κατοικιών μέσω της ευρωπαϊκής στρατηγικής για την κατασκευή κατοικιών. Η δέσμη περιλαμβάνει επίσης ανακοίνωση και σύσταση του Συμβουλίου σχετικά με το Νέο Ευρωπαϊκό Μπάουχαους (NEB). Ως καταλύτης για την καθαρή μετάβαση, την καινοτομία και τη βιοοικονομία, το NEB στηρίζει έργα που είναι βιώσιμα, οικονομικά προσιτά και υψηλής ποιότητας — κυρίως στο δομημένο περιβάλλον. Η Ακαδημία NEB επανεκπαιδεύει και αναβαθμίζει το οικοσύστημα κατασκευών για βιώσιμες και κυκλικές κατασκευές και στηρίζει την καινοτομία και την έρευνα στον τομέα.
Οι αναθεωρημένοι κανόνες της ΕΕ για τις κρατικές ενισχύσεις θα διευκολύνουν τα κράτη μέλη να παρέχουν οικονομικά προσιτή, καθώς και κοινωνική, στέγαση. Η Επιτροπή θα συνεργαστεί με τις εθνικές, περιφερειακές και τοπικές αρχές για την απλούστευση των κανόνων και των διαδικασιών που περιορίζουν την παροχή στέγασης, με ιδιαίτερη έμφαση στον σχεδιασμό και την αδειοδότηση. Μια νέα νομοθετική πρωτοβουλία για τις βραχυχρόνιες μισθώσεις θα στηρίξει περιοχές που αντιμετωπίζουν στεγαστικές πιέσεις.
Η Επιτροπή έχει κινητοποιήσει μέχρι στιγμής σημαντικές επενδύσεις —43 δισ. ευρώ— στον τομέα της στέγασης και θα συνεχίσει να το πράττει στο πλαίσιο του επόμενου μακροπρόθεσμου προϋπολογισμού της ΕΕ. Αναπτύσσει επίσης μια νέα πανευρωπαϊκή επενδυτική πλατφόρμα σε συνεργασία με την Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων, εθνικές και περιφερειακές αναπτυξιακές τράπεζες και άλλα διεθνή χρηματοπιστωτικά ιδρύματα.
Αντιμετωπίζοντας τα βαθύτερα αίτια της κρίσης με ολοκληρωμένο τρόπο, το παρόν σχέδιο θα είναι ιδιαίτερα επωφελές για όσους πλήττονται περισσότερο: νέοι, σπουδαστές, εργαζόμενοι πρώτης ανάγκης, ομάδες χαμηλού εισοδήματος και άλλες μειονεκτούσες ομάδες. Η Επιτροπή θα κινητοποιήσει νέες επενδύσεις σε φοιτητικές και κοινωνικές κατοικίες και θα βοηθήσει τα κράτη μέλη να θέσουν σε εφαρμογή καλύτερες λύσεις για τους άστεγους με βάση τις αρχές της προτεραιότητας στη στέγαση.
Οι τέσσερις άξονες του Affordable Housing Plan
Το σχέδιο της Κομισιόν δομείται γύρω από τέσσερις βασικούς άξονες πολιτικής.
1. Ενίσχυση της προσφοράς κατοικιών
Στον πρώτο πυλώνα περιλαμβάνεται η Ευρωπαϊκή Στρατηγική για τις Κατασκευές Κατοικιών, η οποία στοχεύει στην αύξηση της παραγωγικότητας του κλάδου μέσω σύγχρονων μεθόδων δόμησης, της κυκλικής οικονομίας και της επιτάχυνσης των διαδικασιών αδειοδότησης. Παράλληλα, προωθείται η μετατροπή υφιστάμενων κτιρίων σε κατοικίες, καθώς και η εκτεταμένη ανακαίνιση του γηρασμένου κτιριακού αποθέματος.
2. Κινητοποίηση δημόσιων και ιδιωτικών κεφαλαίων
Η Επιτροπή επισημαίνει ότι έχουν ήδη κινητοποιηθεί τουλάχιστον 43 δισ. ευρώ για έργα στέγασης μέσω ευρωπαϊκών χρηματοδοτικών εργαλείων. Για την περίοδο 2026–2027, προβλέπεται η δυνατότητα άντλησης επιπλέον 10 δισ. ευρώ μέσω του προγράμματος InvestEU, καθώς και τουλάχιστον 1,5 δισ. ευρώ από ανακατανομή πόρων της Πολιτικής Συνοχής.
Κομβικό ρόλο θα διαδραματίσει και το Pan-European Investment Platform, σε συνεργασία με την Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων και τις εθνικές αναπτυξιακές τράπεζες, με στόχο τη μόχλευση ιδιωτικών επενδύσεων.
3. Χαλάρωση των κανόνων κρατικών ενισχύσεων
Ιδιαίτερης σημασίας είναι η αναθεώρηση των κανόνων κρατικών ενισχύσεων για τις Υπηρεσίες Γενικού Οικονομικού Συμφέροντος (SGEI). Για πρώτη φορά εισάγεται ρητά η κατηγορία της «προσιτής στέγης» (affordable housing), πέρα από την παραδοσιακή κοινωνική κατοικία.
Αυτό επιτρέπει στα κράτη-μέλη να χρηματοδοτούν έργα προσιτής στέγασης χωρίς προηγούμενη έγκριση της Κομισιόν, υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις, διευρύνοντας σημαντικά τα περιθώρια εθνικών παρεμβάσεων.
4. Ρύθμιση των βραχυχρόνιων μισθώσεων και κοινωνική προστασία
Η Επιτροπή προαναγγέλλει νέα νομοθετική πρωτοβουλία εντός του 2026 για τις βραχυχρόνιες μισθώσεις, με στόχο τη δημιουργία ενός σαφούς και αναλογικού ευρωπαϊκού πλαισίου, που θα επιτρέπει στις τοπικές αρχές να παρεμβαίνουν σε περιοχές έντονης στεγαστικής πίεσης.
Παράλληλα, προβλέπονται ειδικές πολιτικές στήριξης για νέους, φοιτητές, εργαζόμενους πρώτης γραμμής και χαμηλόμισθα νοικοκυριά, καθώς και ενίσχυση δράσεων τύπου Housing First για την αντιμετώπιση της αστεγίας.
5. Τα βιώσιμα και προσιτά έργα
Το Νέο Ευρωπαϊκό Μπάουχαους (NEB) στηρίζει έργα που είναι βιώσιμα, προσιτά και υψηλής ποιότητας. Σύμφωνα με τη Τζέσικα Ρόσγουολα, Επίτροπο για το Περιβάλλον, το Νερό, την Ανθεκτικότητα και την Ανταγωνιστική Κυκλική Οικονομία, το «NEB» θα συμβάλει απευθείας στο σχέδιο δράσης προσιτής στέγης.
Στα επόμενα βήματα είναι η δημιουργία της Ευρωπαϊκής Συμμαχίας για τη Στέγαση για την εφαρμογή του Σχεδίου, το οποίο και περιλαμβάνεται στο επόμενο προϋπολογισμό της ΕΕ. Τέλος, η Επιτροπή θα διοργανώσει την πρώτη Σύνοδο Κορυφής της ΕΕ για τη Στέγαση το 2026.
Για την Ελλάδα, όπου η αύξηση των ενοικίων και των τιμών κατοικίας έχει ξεπεράσει κατά πολύ την άνοδο των εισοδημάτων και το απόθεμα προσιτής στέγης παραμένει περιορισμένο, το νέο ευρωπαϊκό πλαίσιο δημιουργεί ένα σημαντικό παράθυρο ευκαιρίας. Στο πλαίσιο αυτό, ανανεώνονται νέες ανακοινώσεις και από την ελληνική κυβέρνηση.
