Την ώρα που πύραυλοι έπλητταν τη Μέση Ανατολή και εντείνονταν οι φόβοι για απειλή κατά της Κύπρου, η ΕΕ πέρασε σε κατάσταση διαχείρισης κρίσης, συγκαλώντας έκτακτες συνεδριάσεις την Κυριακή και προγραμματίζοντας σειρά εξαιρετικών συναντήσεων. Αντιμετωπίζει το δύσκολο έργο της διαμόρφωσης μιας συνεκτικής εξωτερικής πολιτικής για μια περιοχή όπου δεν διαθέτει ισχυρή επιρροή, ενώ ταυτόχρονα βρίσκεται αντιμέτωπη με πολλαπλές προκλήσεις στο εσωτερικό και το εξωτερικό.
Καθώς οι ηγέτες της λεγόμενης «E3» — Γαλλία, Γερμανία και Ηνωμένο Βασίλειο — εξέδωσαν την Κυριακή το βράδυ σαφώς αυστηρότερη δήλωση από εκείνη που κατάφερε να υιοθετήσει η ΕΕ λίγες ώρες νωρίτερα, το επεισόδιο αναδεικνύει ένα ευρύτερο μοτίβο: σε μια περίοδο πολλαπλών διεθνών κρίσεων, από τον πόλεμο της Ρωσίας στην Ουκρανία έως τις ανανεωμένες διατλαντικές εντάσεις υπό τον πρόεδρο των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ, η Ένωση δυσκολεύεται να εκφραστεί με μία φωνή.
Προτεραιότητα της ΕΕ είναι «η διασφάλιση της προστασίας των αμάχων και η αποκλιμάκωση της κατάστασης, καθώς και η διασφάλιση ότι ο ιρανικός λαός θα μπορεί να εκφράσει τη βούλησή του — διατηρώντας παράλληλα την αταλάντευτη στήριξη προς την Ουκρανία και συνεχίζοντας την πίεση προς τη Ρωσία», δήλωσε η υπουργός Εξωτερικών της Λετονίας Baiba Braže στο POLITICO.
Η έκτακτη σύσκεψη με επίκεντρο την ασφάλεια που συγκαλεί η πρόεδρος της Επιτροπής στις Βρυξέλλες συμπίπτει με προγραμματισμένη συνάντηση των υπουργών Ευρωπαϊκών Υποθέσεων στην Κύπρο.
Προηγήθηκαν δύο ημέρες έντονων αμερικανοϊσραηλινών βομβαρδισμών σε ιρανικές πόλεις, με στόχο την ανατροπή του καθεστώτος. Οι αεροπορικές επιδρομές σκότωσαν τον ανώτατο ηγέτη αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ και οδήγησαν την Τεχεράνη σε αντεπιθέσεις σε ολόκληρη τη Μέση Ανατολή.
Στο επίκεντρο πιθανές επιθέσεις στην Κύπρο
«Ο κίνδυνος επίθεσης κατά της Κύπρου», της πλησιέστερης χώρας της ΕΕ στην περιοχή, είναι «υψηλός», σύμφωνα με αξιωματούχο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής που ενημερώθηκε για την κατάσταση.
Η Κύπρος, που ασκεί επίσης την εκ περιτροπής προεδρία του Συμβουλίου της ΕΕ, συγκάλεσε για την Τρίτη συνεδρίαση του Μηχανισμού Ολοκληρωμένης Πολιτικής Αντιμετώπισης Κρίσεων (IPCR), με τη συμμετοχή των θεσμών της Ένωσης και των κρατών-μελών, προκειμένου να εξεταστούν ζητήματα εσωτερικής ασφάλειας, εμπορικών ροών και ενεργειακού εφοδιασμού. Πρόκειται για διαδικασία που έχει ενεργοποιηθεί στο παρελθόν για την πανδημία Covid-19, τη μεταναστευτική κρίση και την έναρξη του πολέμου στην Ουκρανία.
Παράλληλα, οργανώνεται εντός της εβδομάδας συνάντηση των υπουργών Εξωτερικών της ΕΕ με ομολόγους τους από τις χώρες του Κόλπου.
«Πρέπει να γίνουν έκτακτες συναντήσεις παντού», ανέφερε ανώτερος διπλωμάτης της περιοχής, υπογραμμίζοντας την ανάγκη η ΕΕ να υιοθετήσει ταχέως ισχυρή στάση. «Αυτή είναι μια καμπή για τη Μέση Ανατολή, την Ευρώπη και τις ΗΠΑ».
Διεθνές δίκαιο
Οι Εμανουέλ Μακρόν, Φρίντριχ Μερτς και Κιρ Στάμερ δήλωσαν την Κυριακή (1/3) ότι θα «λάβουν μέτρα για την υπεράσπιση των συμφερόντων μας και των συμμάχων μας στην περιοχή, ενδεχομένως μέσω της παροχής αναγκαίας και αναλογικής αμυντικής δράσης για την καταστροφή της ικανότητας του Ιράν να εκτοξεύει πυραύλους και μη επανδρωμένα αεροσκάφη από τις πηγές τους». Τόνισαν επίσης ότι θα «συνεργαστούν με τις ΗΠΑ και συμμάχους στην περιοχή».
Λίγο νωρίτερα, η ΕΕ είχε εκδώσει προσεκτικά διατυπωμένη ανακοίνωση έπειτα από δίωρη και πλέον τηλεδιάσκεψη των 27 υπουργών Εξωτερικών. Κάλεσαν σε «πλήρη σεβασμό του διεθνούς δικαίου», προέτρεψαν το Ιράν να σταματήσει την ανάπτυξη του πυραυλικού του προγράμματος, υπογράμμισαν την ανάγκη αποκατάστασης της περιφερειακής ασφάλειας και εξέφρασαν στήριξη στις «θεμελιώδεις ελευθερίες» του ιρανικού λαού.
Σημαντικό σημείο τριβής στη συζήτηση ήταν κατά πόσον η αναφορά στο «διεθνές δίκαιο» θα μπορούσε να εκληφθεί ως έμμεση κριτική προς τον Τραμπ και την ισραηλινή κυβέρνηση.
Οι Ευρωπαίοι ηγέτες εμφανίστηκαν διχασμένοι και δημοσίως. Ο πρωθυπουργός της Ισπανίας Πέδρο Σάντσες καταδίκασε τα αμερικανοϊσραηλινά πλήγματα, προειδοποιώντας ότι ενδέχεται να οδηγήσουν σε μια «πιο αβέβαιη και εχθρική διεθνή τάξη». Αντιθέτως, ο Μερτς δήλωσε ότι «δεν είναι ώρα να κάνουμε μαθήματα στους εταίρους και συμμάχους μας», προσθέτοντας ότι «μοιραζόμαστε πολλούς από τους στόχους τους, χωρίς όμως να μπορούμε να τους επιτύχουμε μόνοι μας».
Τελικά, όλα τα κράτη ενέκριναν το κοινό ανακοινωθέν, με την ΕΕ να δηλώνει ότι θα λάβει «όλα τα αναγκαία μέτρα» για την προστασία των πολιτών της που έχουν εμπλακεί στη σύγκρουση.
Νωρίτερα, οι πρεσβευτές των κρατών-μελών δεν είχαν καταφέρει να καταλήξουν σε συναίνεση, με δύο διπλωμάτες να αναφέρουν ότι η Ουγγαρία αρνήθηκε αρχικά να συναινέσει. Η Βουδαπέστη έθεσε, μάλιστα, το άσχετο ζήτημα της στήριξης της ΕΕ προς την Ουκρανία, αναφερόμενη σε κατεστραμμένο αγωγό μεταφοράς ρωσικού πετρελαίου προς την Κεντρική Ευρώπη και μπλοκάροντας δάνειο ύψους 90 δισ. ευρώ προς το Κίεβο.
Σφοδρή αντεπίθεση
Εκρήξεις συγκλονίζουν τη Μέση Ανατολή από το Σάββατο, όταν τα αμερικανικά και ισραηλινά πλήγματα στην Τεχεράνη σκότωσαν τον ανώτατο ηγέτη και αρκετούς ανώτερους Ιρανούς αξιωματούχους.
Το Ιράν απάντησε με σφοδρές επιθέσεις κατά αμερικανικών στρατιωτικών βάσεων στην περιοχή, μεταξύ άλλων στο Μπαχρέιν, το Ιράκ, την Ιορδανία, το Κουβέιτ, το Ομάν, το Κατάρ, τη Σαουδική Αραβία και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα.
Στο Ντουμπάι, πολυτελές ξενοδοχείο επλήγη και τυλίχθηκε στις φλόγες, ενώ στην πρωτεύουσα του Μπαχρέιν πύραυλος έπληξε ναυτική βάση των ΗΠΑ, υψώνοντας πυκνούς μαύρους καπνούς.
Τρεις Αμερικανοί στρατιώτες σκοτώθηκαν στις επιθέσεις. Ο Τραμπ δήλωσε ότι αναμένει η αμερικανική επιχείρηση κατά του Ιράν να διαρκέσει περίπου τέσσερις εβδομάδες «ή και λιγότερο».
Οι πρεσβευτές της ΕΕ επικεντρώθηκαν στον αντίκτυπο της κρίσης στην ασφάλεια των Ευρωπαίων στην περιοχή, καθώς και στις επιπτώσεις για την Ένωση σε περίπτωση συνέχισης των εχθροπραξιών. Μεταξύ των θεμάτων που εξετάστηκαν ήταν οι επιπτώσεις στις αεροπορικές και θαλάσσιες μεταφορές, ιδίως σε περίπτωση κλεισίματος των Στενών του Ορμούζ — μιας κομβικής θαλάσσιας οδού από την οποία διέρχεται περίπου το 20% του παγκόσμιου πετρελαίου.
Νωρίτερα, η Κύπρος διέψευσε αναφορές ότι η Τεχεράνη την είχε στοχοποιήσει με πυραύλους, μετά από δήλωση του Βρετανού υπουργού Άμυνας Τζον Χίλι στο Sky News ότι «δύο πύραυλοι εκτοξεύθηκαν προς την κατεύθυνση της Κύπρου».
