Την Τρίτη (18/8) ξεκινά στις ΗΠΑ η δίκη που αφορά αγωγή την οποία κατέθεσαν το 2023 30 πολιτείες, μεταξύ των οποίων η Καλιφόρνια και η Νέα Υόρκη. Οι πολιτείες κατηγορούν τη Meta ότι παραβίασε ομοσπονδιακούς και πολιτειακούς νόμους περί προστασίας της ιδιωτικότητας των παιδιών και ότι σχεδίασε τις πλατφόρμες της με τρόπους που ενθαρρύνουν τους ανήλικους να παραμένουν σε αυτές όσο το δυνατόν περισσότερο.

Σύμφωνα με μετάδοση του BBC, οι απαιτήσεις είναι ιδιαίτερα βαριές. Οι πολιτείες διεκδικούν από τη Meta αποζημιώσεις που θα μπορούσαν να ξεπεράσουν το 1 τρισεκατομμύριο δολάρια, αλλά και σαρωτικές αλλαγές στη λειτουργία του Instagram και του Facebook.

Μεταξύ άλλων, ζητούν από την εταιρεία:

• να εφαρμόσει διαδικασία γονικής επαλήθευσης για τους εφήβους χρήστες,
• να αλλάξει τους αλγόριθμους συστάσεων που, όπως υποστηρίζουν, «χειραγωγούν το σύστημα ανταμοιβής» των χρηστών,
• να αφαιρέσει πολλά φίλτρα που αλλάζουν την εμφάνιση των προσώπων στις φωτογραφίες,
• να καταργήσει την αυτόματη αναπαραγωγή βίντεο,
• να απαγορεύσει τη δημιουργία πολλαπλών λογαριασμών,
• να καταργήσει τις εφήμερες δημοσιεύσεις, όπως τα Instagram Stories,
• και να περιορίσει λειτουργίες όπως οι ειδοποιήσεις που ωθούν τους νέους να επιστρέφουν συνεχώς στις εφαρμογές.

Πρόκειται για αλλαγές που θα άγγιζαν τον ίδιο τον πυρήνα της εμπειρίας του Instagram και του Facebook.

Οι πολιτείες υποστηρίζουν ότι πολλές από αυτές τις λειτουργίες έχουν σχεδιαστεί ώστε να κρατούν τους χρήστες —και ιδιαίτερα τους ανήλικους— στις πλατφόρμες για όσο το δυνατόν περισσότερο. Κατά την επιχειρηματολογία τους, η Meta γνώριζε τους κινδύνους αλλά επέλεξε να «εκμεταλλευτεί» την ευάλωτη ηλικία των παιδιών, προκειμένου να αυξήσει τη βάση χρηστών της και, κατ’ επέκταση, τα έσοδά της.

Η Meta απορρίπτει κατηγορηματικά τις κατηγορίες.

«Διαφωνούμε έντονα με αυτές τις καταγγελίες και είμαστε βέβαιοι ότι τα στοιχεία θα αποδείξουν τη μακροχρόνια δέσμευσή μας στην υποστήριξη των νέων», ανέφερε εκπρόσωπος της εταιρείας.

Την υπόθεση θα εξετάσει η ομοσπονδιακή δικαστής Yvonne Gonzalez Rogers, επικεφαλής δικαστής στην Καλιφόρνια. Η Rogers είναι γνωστή για τον άμεσο και ιδιαίτερα αυστηρό τρόπο με τον οποίο αντιμετωπίζει τις μεγάλες τεχνολογικές υποθέσεις.

Από τα social media στην «ενόχληση της κοινωνίας»

Η υπόθεση έρχεται σε μια ιδιαίτερα δύσκολη συγκυρία για τη Meta.

Σε πρόσφατη απόφασή του, δικαστής στο Νέο Μεξικό επέβαλε στην εταιρεία πρόστιμο συνολικού ύψους 942 εκατ. δολαρίων και διέταξε αλλαγές παρόμοιες με εκείνες που ζητούν τώρα οι 30 πολιτείες.

Μεταξύ των μέτρων που επιβλήθηκαν είναι η κατάργηση των μετρητών «likes» για χρήστες κάτω των 18 ετών, η απαγόρευση αποστολής ή λήψης γυμνού περιεχομένου από εφήβους και ο περιορισμός των push notifications σε συγκεκριμένες ώρες.

Ακόμη πιο σημαντικό είναι ότι ο δικαστής χαρακτήρισε τη Meta «δημόσια όχληση» (public nuisance), παρομοιάζοντας τις επιπτώσεις των πλατφορμών της με εκείνες ενός εργοστασίου που ρυπαίνει το περιβάλλον και προκαλεί βλάβες σε ολόκληρο τον πληθυσμό.

Η Meta έχει δηλώσει ότι θα ασκήσει έφεση.

Η απόφαση αυτή αφορά μόνο το Νέο Μεξικό. Αν όμως οι 30 πολιτείες κερδίσουν τη δική τους υπόθεση, οι συνέπειες θα είναι πολύ μεγαλύτερες. Οι πολιτείες που συμμετέχουν στην αγωγή εκπροσωπούν σχεδόν τα δύο τρίτα του πληθυσμού των ΗΠΑ. Αυτό σημαίνει ότι η Meta πιθανότατα θα αναγκαζόταν να εφαρμόσει τις αλλαγές σε ολόκληρη τη χώρα.

Το «like» στο επίκεντρο

Ένα από τα πιο χαρακτηριστικά παραδείγματα είναι τα «likes».

Η λειτουργία αποτελεί βασικό κομμάτι των social media από τα πρώτα χρόνια του Facebook. Σήμερα, όμως, πληθαίνουν οι έρευνες που συνδέουν τους αριθμούς των likes με αρνητικά συναισθήματα, ιδιαίτερα στους εφήβους.

Σε άλλη υπόθεση εναντίον της Meta, μια νεαρή γυναίκα, η Kaley, κέρδισε τη δικαστική της μάχη και περιέγραψε πώς, όταν ήταν μόλις εννέα ετών, δημιούργησε δεκάδες λογαριασμούς στο YouTube και το Instagram για να κάνει likes στις δικές της αναρτήσεις.

Αναζητούσε έτσι μεγαλύτερη αλληλεπίδραση και επιβεβαίωση, ενώ αργότερα δήλωσε ότι ένιωθε καταθλιπτικά συμπτώματα.

Έρευνες των τελευταίων ετών έχουν συνδέσει τους δείκτες αλληλεπίδρασης, όπως τα likes, με αισθήματα απόρριψης και κατάθλιψης στους εφήβους.

Στη δίκη των 30 πολιτειών, οι δικηγόροι επικαλούνται μάλιστα εσωτερική έρευνα της ίδιας της Meta. Σύμφωνα με αυτήν, ο αριθμός των likes ενίσχυε τη λεγόμενη «κοινωνική σύγκριση» – την τάση, δηλαδή, να αξιολογεί κάποιος την αξία του εαυτού του συγκρίνοντάς την με την εικόνα των άλλων.

Η ίδια εσωτερική έρευνα συνέδεε την κοινωνική σύγκριση που προκαλούσε το Instagram με μεγαλύτερη μοναξιά, χειρότερη εικόνα σώματος και αρνητική διάθεση.

Όπως ανέφερε ο δικαστής του Νέου Μεξικού στην απόφασή του, ο τρόπος με τον οποίο λειτουργούν οι πλατφόρμες της Meta εδώ και περισσότερο από μία δεκαετία έχει συμβάλει στην εντεινόμενη κρίση ψυχικής υγείας των νέων.

Τώρα, οι δικηγόροι 30 ακόμη πολιτειών θα επιχειρήσουν να πείσουν την Yvonne Gonzalez Rogers να καταλήξει στο ίδιο συμπέρασμα.

Και αν τα καταφέρουν, η απόφαση δεν θα αφορά απλώς ένα πρόστιμο στη Meta. Θα μπορούσε να αλλάξει τον τρόπο με τον οποίο εκατοντάδες εκατομμύρια άνθρωποι – και κυρίως οι νέοι – χρησιμοποιούν το Instagram και το Facebook.