Σε ρεπορτάζ των New York Times, σχεδόν τριάντα έφηβοι και νέοι κάτω των 26 ετών περιγράφουν πώς βλέπουν σήμερα – 25 χρόνια μετά – τις επιθέσεις.
Για κάποιους, είναι ένα μακρινό ιστορικό γεγονός. Για άλλους, η αρχή μιας εποχής πολέμων, αυξημένης ασφάλειας, ισλαμοφοβίας και πολιτικού διχασμού. Και για ορισμένους, μια κληρονομιά που εξακολουθεί να επηρεάζει τη ζωή τους, παρότι δεν ήταν ακόμη σε ηλικία να θυμούνται τι συνέβη.
Μια ιστορία που ξεθωριάζει
Η απόσταση από την 11η Σεπτεμβρίου μεγαλώνει κάθε χρόνο.
Οι νεότεροι Αμερικανοί δεν γνώρισαν ποτέ τα αεροδρόμια πριν από τις αυστηρές διαδικασίες ασφαλείας. Για πολλούς, η 11η Σεπτεμβρίου στο σχολείο περιορίζεται σε μια σύντομη αναφορά κάθε Σεπτέμβριο.
Περισσότερα έμαθαν έξω από την τάξη: από τις ιστορίες των γονιών τους, podcasts, βίντεο στο διαδίκτυο, το μιούζικαλ του Broadway Come From Away και τις αναρτήσεις στα social media.
Η 25χρονη Annika Heegaard, που μεγάλωσε στο Μπρούκλιν και ζει σήμερα στο Μανχάταν, προσπαθεί κάθε χρόνο να καταλάβει καλύτερα ένα γεγονός που δεν μπορεί να θυμηθεί.
Αναζητά βίντεο από την επίθεση, μαρτυρίες διασωστών, φωτογραφίες, νεκρολογίες και άλλα τεκμήρια.
«Μπορώ να το κατανοήσω νοητικά. Αλλά δεν βγάζει απόλυτα νόημα», λέει, περιγράφοντας πως η 11η Σεπτεμβρίου είναι παντού στη Νέα Υόρκη και ταυτόχρονα κάτι που δεν μπορεί να αισθανθεί πραγματικά δικό της.
«Δεν είναι το ίδιο με το να θυμάσαι τον αγώνα»
Η 26χρονη Julie Frey έχει έναν ακόμη πιο προσωπικό δεσμό με εκείνη την ημέρα. Ο πατέρας της ήταν αστυνομικός στη Νέα Υόρκη στην ημέρα της επίθεσης, αλλά δεν μίλησε ποτέ στην κόρη του για όσα έζησε.
Κάθε Σεπτέμβριο, όπως θυμάται, έφευγε ταξίδι για να αποφύγει την επέτειο και τις αναμνήσεις της. Και η Frey, από τη μεριά της, λέει ότι δυσκολεύτηκε να καταλάβει ένα πένθος που δεν ήταν δικό της.
«Είναι περίπου όπως όταν κάποιος που αγαπάς έχει χάσει έναν άνθρωπο που αγαπούσε. Νιώθεις τη δική του θλίψη, θέλεις να τον στηρίξεις και να είσαι δίπλα του. Αλλά ταυτόχρονα, εσύ δεν έχασες κάποιον.»
Ο 14χρονος JD Moussally από το Queens βρίσκει έναν άλλο τρόπο να περιγράψει αυτή την απόσταση.
Ο πατέρας του θυμάται παλιούς αγώνες των Knicks, των Mets και των Rangers σαν να έγιναν χθες. Θυμάται παίκτες, σκορ και λεπτομέρειες που ο ίδιος δεν έζησε.
Ο JD μπορεί να ψάξει τα στατιστικά στο διαδίκτυο, «αλλά αυτό δεν είναι το ίδιο με το να θυμάσαι τον αγώνα», συμπληρώνει.
Και προσθέτει:
«Οι μεγάλοι θυμούνται έναν ορίζοντα της πόλης που εγώ δεν έχω δει ποτέ στην πραγματικότητα. Μερικές φορές σκέφτομαι ότι εξακολουθούν να βλέπουν αυτό που λείπει, ενώ εμείς οι υπόλοιποι βλέπουμε απλώς αυτό που υπάρχει.»
Μια χαμένη ιστορία ενότητας
Η 20χρονη Elizabeth Cavanagh μεγάλωσε στο Long Island. Η μητέρα της εργαζόταν στο Παγκόσμιο Κέντρο Εμπορίου το 1993, όταν είχε σημειωθεί η πρώτη βομβιστική επίθεση.
Στο καθολικό σχολείο της, η 11η Σεπτεμβρίου τιμούνταν κάθε χρόνο με την προσευχή Hail Mary. Όταν όμως πήγε στο Πανεπιστήμιο του Pittsburgh, κοντά στο σημείο όπου συνετρίβη η πτήση 93, η επέτειος πέρασε σχεδόν απαρατήρητη.
Τότε άρχισε να σκέφτεται όλα όσα δεν είχε προλάβει να ζήσει: τους αγνώστους που αγκάλιαζαν ο ένας τον άλλον στους δρόμους, τους πυροσβέστες και τους αστυνομικούς που έμπαιναν στα κτίρια, γνωρίζοντας ότι κινδύνευαν.
«Είναι μια ιστορία της Νέας Υόρκης που τη βλέπεις με τόσο πολλούς διαφορετικούς τρόπους — και την οποία χάνουμε με την πάροδο του χρόνου.»
Για την Cavanagh και άλλους νέους, η 11η Σεπτεμβρίου έχει συνδεθεί και με μια εικόνα της Αμερικής που σήμερα μοιάζει να έχει χαθεί: την αίσθηση ενότητας που ακολούθησε τις επιθέσεις.
Ο 22χρονος Joseph Smith από τη Βόρεια Βιρτζίνια πιστεύει ότι οι Αμερικανοί έγιναν πιο καχύποπτοι και διχάστηκαν. «Ως χώρα δεν θεραπευτήκαμε — και ακόμη δεν έχουμε θεραπευτεί — από όλα όσα συνέβησαν από το 2000 και μετά», λέει.
Μια γενιά που μεγάλωσε μέσα σε διαδοχικές τραγωδίες
Για πολλούς νέους, η 11η Σεπτεμβρίου είναι μία από πολλές τραγωδίες που σημάδεψαν τη ζωή τους.
Έχουν μεγαλώσει με μαζικούς πυροβολισμούς, ασκήσεις για ένοπλους εισβολείς στα σχολεία, πολιτική πόλωση, την πανδημία και έναν αδιάκοπο καταιγισμό εικόνων βίας από τα κινητά τους.
Η 23χρονη MK Peters από το Milwaukee λέει ότι η γενιά της μπορεί να έχει μουδιάσει απέναντι στις φρικτές εικόνες που βλέπει καθημερινά στις ειδήσεις.
Η 25χρονη Jessica Hall από το St. Paul δεν θυμάται την 11η Σεπτεμβρίου. Θυμάται όμως το Sandy Hook, όπου σκοτώθηκαν 20 παιδιά και έξι ενήλικες, και το Parkland, όπου σκοτώθηκαν 14 μαθητές και τρία μέλη του προσωπικού.
«Αυτά ήταν πολύ περισσότερο γεγονότα που με διαμόρφωσαν από την 11η Σεπτεμβρίου», σημειώνει.
Για όσους γεννήθηκαν μετά το 2001, η τρομοκρατική επίθεση δεν είναι απαραίτητα το γεγονός που τους έχει επηρεάσει περισσότερο.
Για κάποιους, η 11η Σεπτεμβρίου είναι προσωπική
Η απόσταση αυτή δεν είναι ίδια για όλους.
Η 23χρονη Mai Quddus γεννήθηκε στο Μπανγκλαντές και μεγάλωσε στο New Jersey. Μετά τις επιθέσεις, ο πατέρας της σταμάτησε να χρησιμοποιεί το όνομα Mohammed που είχε λάβει κατά τη γέννησή του, καθώς εντεινόταν η ισλαμοφοβία.
«Δεν μπόρεσα ποτέ να νιώσω έτσι, εξαιτίας του τρόπου με τον οποίο μας έκαναν να αισθανόμαστε οι άλλοι.»
Η 17χρονη Loulou Marmalade Toledano μεγάλωσε στο Lower East Side του Μανχάταν, σε απόσταση περίπου 1,5 χιλιομέτρου από το Ground Zero.
Ως παιδί μεταναστών, έζησε μέσα από την οικογένειά της τον φόβο και την αποξένωση που αντιμετώπισαν μουσουλμάνοι και Άραβες Αμερικανοί μετά τις επιθέσεις.
«Αν ήταν μια διαφορετική ομάδα αυτή που είχε χτυπήσει τους πύργους εκείνη την ημέρα, η καταπίεση και η αποξένωση θα μπορούσαν εύκολα να είχαν στραφεί εναντίον οποιασδήποτε άλλης ομάδας.»
Ο 24χρονος Khalid El-Halabi μεγάλωσε σε μουσουλμανική οικογένεια στο Queens. Ως αθλητής στο λύκειο, έτρεχε συχνά μέχρι τα μνημεία του Παγκόσμιου Κέντρου Εμπορίου.
Στο σχολείο τον κορόιδευαν επειδή είχε το ίδιο μικρό όνομα με τον Khalid Shaikh Mohammed, ο οποίος κατηγορείται ότι σχεδίασε τις επιθέσεις. Από μικρός υποβαλλόταν σε πρόσθετους ελέγχους στα αμερικανικά αεροδρόμια.
«Αν δεν είχε συμβεί εκείνη η ημέρα, ίσως να μπορούσα να αισθάνομαι εντελώς Αμερικανός.»
Για τον El-Halabi, το ερώτημα παραμένει: «Ακόμη και 25 χρόνια αργότερα, υπάρχει πραγματικά ένα μέλλον όπου η ταυτότητά μου μπορεί να θεωρείται πλήρως ταυτότητα Νεοϋορκέζου; Ή θα αμφισβητείται πάντα;»
Παρά τα όσα έχει βιώσει, παραμένει συνδεδεμένος με το Ground Zero, το οποίο βλέπει ως σύμβολο της δυνατότητας για ανοικοδόμηση.
Η απογοήτευση μιας γενιάς
Για άλλους νέους, η 11η Σεπτεμβρίου είναι η αρχή μιας εποχής που τους έκανε να αμφισβητήσουν τις επιλογές της χώρας τους.
Ο 23χρονος Berkley Pelletier είχε σκεφτεί να ακολουθήσει στρατιωτική καριέρα. Ως παιδί, είχε συγκλονιστεί από τις τηλεφωνικές συνομιλίες επιβατών που άκουσε στο μουσείο μνήμης της 11ης Σεπτεμβρίου και μεγαλώνοντας στο Οχάιο, είχε μάθει να βλέπει τις επιθέσεις μέσα από ένα συγκεκριμένο «φακό».
Στο γυμνάσιο, όμως, άρχισε να μελετά μόνος του την αμερικανική εξωτερική πολιτική.
«Μέχρι τότε θεωρούσα ότι μας έκαναν κάτι πολύ φρικτό. Όμως, συνειδητοποίησα ότι κι εμείς κάναμε πραγματικά φρικτά πράγματα σε άλλους ανθρώπους στο όνομα της δικαιοσύνης.»
Για τον Pelletier και αρκετούς συνομηλίκους του, η 25η επέτειος είναι περισσότερο αφορμή για απολογισμό παρά για εθνική αυτοεπιβεβαίωση.
Βλέπουν πίσω τούς τους πολέμους στο Ιράκ και το Αφγανιστάν, τις αντιτρομοκρατικές επιχειρήσεις και τρισεκατομμύρια δολάρια στρατιωτικών δαπανών. Την ίδια στιγμή, αντιμετωπίζουν την κλιματική κρίση και το αυξανόμενο κόστος ζωής και στέγασης.
Η 19χρονη Liberty Wilson από την κομητεία Westchester της Νέας Υόρκης μεγάλωσε με μια μητέρα που εργαζόταν στο Κάτω Μανχάταν όταν έπεσαν οι πύργοι.
Ως έφηβη, άρχισε να μελετά την ιστορία των αμερικανικών επεμβάσεων στη Μέση Ανατολή και να επανεξετάζει όσα είχε ακούσει για την 11η Σεπτεμβρίου.
«Μεγαλώνοντας, θεωρούσαμε σχεδόν αυτονόητο ότι ο αμερικανικός ιμπεριαλισμός ήταν κάτι σαν δικαίωμα.»
Για εκείνη, η μνήμη έχει νόημα μόνο αν συνοδεύεται από αυτοκριτική. «Είναι σημαντικό να διατηρούμε τη μνήμη. Αλλά υπάρχουν και μεγαλύτερα μαθήματα που πρέπει να πάρουμε: Εμείς ήμασταν η αιτία τόσο μεγάλης καταστροφής και αστάθειας», λέει.
«Δεν το θυμάμαι εξαρχής»
Ο 18χρονος Aiden Burrus σπουδάζει στο George Washington University, λίγα χιλιόμετρα από το Πεντάγωνο.
Καθώς πλησιάζει η 25η επέτειος, αισθάνεται ότι πρέπει να πενθήσει, χωρίς όμως να είναι βέβαιος τι σημαίνει αυτό για κάποιον που δεν ήταν ποτέ εκεί.
«Θυμάμαι τους ανθρώπους που έφυγαν από τη ζωή. Θυμάμαι τις συνέπειες που ακολούθησαν και όλους τους άλλους που πέθαναν εξαιτίας της 11ης Σεπτεμβρίου», λέει και σημειώνει πως «η ημέρα δεν πρέπει να ξεχαστεί».
«Αλλά δεν ξέρω πραγματικά τι σημαίνει αυτό, επειδή δεν ήμουν εκεί», λέει, συμπληρώνοντας με αφοπλιστική απλότητα: «Δεν το θυμάμαι εξαρχής».
