Το συνέδριο τελούσε υπό την αιγίδα της Κυπριακή Δημοκρατία, η οποία ασκεί την προεδρία του Συμβουλίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης, και διοργανώθηκε από το Ελληνικό Δίκτυο Μικρών Νησιών, τον Δήμο Ιθάκης, το Ελληνικό Διαδημοτικό Δίκτυο Υγιών Πόλεων, το Παγκόσμιο Ιπποκράτειο Ινστιτούτο Ιατρών, την Ελληνική Εταιρεία Αναπαραγωγικής Ιατρικής και τη Γενική Γραμματεία Αιγαίου και Νησιωτικής Πολιτικής.
Κατά τη διάρκεια των εργασιών παρουσιάστηκαν ιδιαίτερα ανησυχητικά στοιχεία για την πορεία του ελληνικού πληθυσμού τις επόμενες δεκαετίες. Ο καθηγητής Βύρων Κοτζαμάνης προειδοποίησε ότι, εάν δεν ληφθούν άμεσα μέτρα, η χώρα κινδυνεύει να βρεθεί αντιμέτωπη με «δημογραφική κατάρρευση».
Παρουσιάζοντας τα στοιχεία του Ινστιτούτου Δημογραφικών Ερευνών και Μελετών, ανέφερε ότι έως το 2060 η Ελλάδα αναμένεται να καταγράψει περίπου 60.000 περισσότερους θανάτους από γεννήσεις, γεγονός που μπορεί να οδηγήσει σε μείωση του πληθυσμού κατά 1,7 εκατομμύρια κατοίκους. Όπως διευκρίνισε, η εκτίμηση αυτή δεν περιλαμβάνει πιθανή ενίσχυση των γεννήσεων μέσω της ενσωμάτωσης μεταναστευτικών πληθυσμών.
Ιδιαίτερη ανησυχία εκφράστηκε για τη δραστική συρρίκνωση του αναπαραγωγικού πληθυσμού της χώρας, ο οποίος, σύμφωνα με τις προβλέψεις, αναμένεται να μειωθεί κατά 35% έως το 2060. Όπως επισημάνθηκε, η εξέλιξη αυτή δημιουργεί έναν φαύλο κύκλο, καθώς περιορίζεται σημαντικά η δυνατότητα αναπλήρωσης των απωλειών του πληθυσμού μέσω νέων γεννήσεων.
Οι συμμετέχοντες υπογράμμισαν ότι το δημογραφικό ζήτημα δεν αφορά μόνο αριθμητικά δεδομένα, αλλά επηρεάζει άμεσα την κοινωνική συνοχή, την οικονομική ανάπτυξη, την αγορά εργασίας, το ασφαλιστικό σύστημα και τη βιωσιμότητα των τοπικών κοινωνιών.
Ο πρέσβης της Κυπριακής Δημοκρατίας στην Αθήνα, Σταύρος Αυγουστίδης, σημείωσε ότι η Ευρώπη δεν μπορεί πλέον να αντιμετωπίζει το δημογραφικό ως ένα απλό κοινωνικό ζήτημα, αλλά ως θέμα στρατηγικής προοπτικής για το μέλλον της ηπείρου.
Ιδιαίτερη αναφορά έγινε στις διαφορετικές ανάγκες που παρουσιάζουν οι αστικές περιοχές, η περιφέρεια και οι μικρές νησιωτικές κοινότητες. Ο δήμαρχος Ιθάκης Διονύσης Στανίτσας στάθηκε στις δυσκολίες που αντιμετωπίζουν τα μικρά νησιά ως προς τη διατήρηση πληθυσμού και βασικών υπηρεσιών, ενώ ο πρόεδρος του Ελληνικού Δικτύου Μικρών Νησιών Λευτέρης Κεχαγιόγλου χαρακτήρισε το δημογραφικό «ζήτημα εθνικής και ευρωπαϊκής επιβίωσης».
Στις συζητήσεις αναδείχθηκε επίσης η ανάγκη ενίσχυσης των δημόσιων δομών υγείας, της αποκέντρωσης υπηρεσιών και της δημιουργίας κινήτρων για την επιστροφή νέων επιστημόνων που εγκατέλειψαν τη χώρα κατά τα χρόνια της οικονομικής κρίσης.
Ο πρόεδρος του Ιατρικός Σύλλογος Αθηνών, Γιώργος Πατούλης, υπογράμμισε την ανάγκη ουσιαστικής στήριξης των τοπικών κοινωνιών με επαρκείς υγειονομικές υποδομές και υπηρεσίες, ιδιαίτερα σε απομακρυσμένες περιοχές.
Από την πλευρά της επιστημονικής κοινότητας, ο γενικός γραμματέας της Ελληνικής Εταιρείας Αναπαραγωγικής Ιατρικής Κωνσταντίνος Πάντος τόνισε τη σημασία της ενημέρωσης για ζητήματα γονιμότητας και της ισότιμης πρόσβασης στις υπηρεσίες αναπαραγωγικής ιατρικής, σημειώνοντας ότι αυξάνονται συνεχώς οι πολίτες άνω των 40 ετών που αναζητούν υποστήριξη για τεκνοποίηση.
Μία από τις βασικές ανακοινώσεις του συνεδρίου ήταν η δημιουργία του «Ithaka Demographic Forum», ενός νέου θεσμού που φιλοδοξεί να λειτουργήσει ως κέντρο μελέτης και ανάδειξης τοπικών και περιφερειακών δημογραφικών ζητημάτων, προωθώντας εφαρμόσιμες πολιτικές και ανταλλαγή τεχνογνωσίας με άλλες ευρωπαϊκές χώρες.
Στις εργασίες του συνεδρίου συμμετείχαν επίσης κυβερνητικά στελέχη και πολιτικοί εκπρόσωποι από διαφορετικούς πολιτικούς χώρους, μεταξύ των οποίων η υπουργός Εργασίας Νίκη Κεραμέως, ο υφυπουργός Υγείας Μάριος Θεμιστοκλέους, ο υφυπουργός Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών Θάνος Πετραλιάς, η υφυπουργός Εσωτερικών Βιβή Χαραλαμπογιάννη, η υφυπουργός Κοινωνικής Συνοχής και Οικογένειας Έλενα Ράπτη, ο βουλευτής του ΠΑΣΟΚ Παύλος Γερουλάνος, ο βουλευτής Κεφαλονιάς της Νέας Δημοκρατίας Παναγής Καππάτος, καθώς και οι ευρωβουλευτές Νικόλαος Φαραντούρης και Σάκης Αρναούτογλου.
Κατά τη διάρκεια του συνεδρίου παρουσιάστηκαν συγκεκριμένες προτάσεις πολιτικής, όπως οικονομικά κίνητρα για την εγκατάσταση μόνιμων κατοίκων σε απομακρυσμένες περιοχές, στεγαστική ενίσχυση για γιατρούς και εκπαιδευτικούς, βελτίωση της πρωτοβάθμιας φροντίδας υγείας, προγράμματα ενημέρωσης για τη γονιμότητα και αξιοποίηση του πολιτιστικού αποθέματος για τη βιώσιμη ανάπτυξη των τοπικών κοινωνιών.
Το βασικό συμπέρασμα των εργασιών ήταν ότι το δημογραφικό πρόβλημα αποτελεί μια κρίσιμη πρόκληση για το μέλλον της Ελλάδας και της Ευρώπης και απαιτεί άμεσες, συντονισμένες και μακροπρόθεσμες πολιτικές παρεμβάσεις σε εθνικό και ευρωπαϊκό επίπεδο.
