Στο ίδιο πλαίσιο, αναφέρει ότι υπάρχουν 1,747 ενεργειακές κοινότητες, αλλά μόλις 18 νέες αιτήσεις έργων σε 6 μήνες. Η Κεντρική Μακεδονία είναι «πρωταθλήτρια» σε ηλεκτρισμένη ισχύ, ενώ στη Δυτική Μακεδονία για κάθε 1 MW που συνδέεται, 3.6 MW ακυρώνονται.

Όπως σημειώνει το The Green Tank, οι ενεργειακές κοινότητες και η αυτοπαραγωγή αποτελούν τα κυριότερα θεσμικά εργαλεία για την ενεργή και ουσιαστική συμμετοχή των πολιτών στην ενεργειακή μετάβαση. Η 8^η ανασκόπηση του Green Tank αναλύει τα πιο πρόσφατα δεδομένα του ΓΕΜΗ και του ΔΕΔΔΗΕ και καταγράφει τις κυριότερες εξελίξεις στο θεσμικό πλαίσιο και τον κοινοβουλευτικό έλεγχο.

Η σημασία

Όπως αναφέρεται, οι ενεργειακές κοινότητες και η αυτοπαραγωγή αποτελούν τα κυριότερα θεσμικά εργαλεία για την ενεργή και ουσιαστική συμμετοχή των πολιτών στην ενεργειακή μετάβαση. Συστήματα αυτοπαραγωγής μπορούν να εγκαταστήσουν μεμονωμένοι πολίτες, αγρότες, επιχειρήσεις, καθώς και άλλοι φορείς ενώ τα έργα των ενεργειακών κοινοτήτων, υλοποιούνται συλλογικά από πολίτες, επιχειρήσεις, δήμους και άλλους φορείς. Από τις 31 Οκτωβρίου 2024 και μετά, έργα αυτοπαραγωγής υλοποιούνται μέσω των σχημάτων του ταυτοχρονισμένου συμψηφισμού (net billing) και του εικονικού ταυτοχρονισμένου συμψηφισμού (virtual net billing).

Ωστόσο, ισχύουν ακόμα εξαιρέσεις για έργα που έχουν λάβει χρηματοδότηση από ευρωπαϊκούς και εθνικούς πόρους, τα οποία μπορούν να υποβάλλουν αιτήσεις με τους παλαιούς μηχανισμούς του ενεργειακού συμψηφισμού (net metering) και του εικονικού ενεργειακού συμψηφισμού (virtual net metering).

Η βασική διαφορά μεταξύ των δύο παλαιότερων και των δύο νεότερων σχημάτων αφορά στον τρόπο με τον οποίο γίνεται ο συμψηφισμός και η αποζημίωση της περίσσειας ενέργειας που παράγεται από το εγκατεστημένο σύστημα ΑΠΕ, αλλά δεν καταναλώνεται από τον κύριο ωφελούμενο του συστήματος την ίδια ώρα.

Έργα αυτοπαραγωγής, με βάση την ανάλυση, δεν υλοποιούνται μόνο από ενεργειακές κοινότητες, αλλά –κυρίως από μεμονωμένα νοικοκυριά, αγρότες, επιχειρήσεις, δήμους και άλλους φορείς. Μετά την αλλαγή του θεσμικού πλαισίου και τις σχετικές ανακοινώσεις του ΔΕΔΔΗΕ, εκτός από τους δύο παλαιότερους μηχανισμούς του ενεργειακού και του εικονικού ενεργειακού συμψηφισμού, οι αυτοπαραγωγοί μπορούν να αξιοποιούν και τους δύο νεότερους (ταυτοχρονισμένος και εικονικός ταυτοχρονισμένος συμψηφισμός).

Τα ευρήματα

Στο φόντο αυτό τα βασικότερα ευρήματα της ανάλυσης συνοψίζονται ως εξής:

Ενεργειακές κοινότητες

• Μικρή μεταβολή στο πλήθος των ενεργειακών κοινοτήτων: Στις 1,747 ανέρχονται πλέον οι ενεργειακές κοινότητες όλων των νομικών μορφών στην Ελλάδα. Μείωση κατά 6 στο πλήθος των δύο νεότερων νομικών μορφών που θεσπίστηκαν με τον ν. 5037/2023 (-7 στις ΚΑΕ και + 1 στις ΕΚΠ) συγκριτικά με την κατάσταση τον Απρίλιο 2025.
• «Πάγωμα» στις αιτήσεις νέων έργων: Μόλις 18 νέες αιτήσεις έργων ενεργειακών κοινοτήτων από τον Μάρτιο 2025 και 76 από τον Ιανουάριο 2024, οι 62 εκ των οποίων για έργα αυτοπαραγωγής.
• Μικρή πρόοδος στην ηλέκτριση έργων: Στα 1,465 MW έφτασε η ισχύς των έργων ενεργειακών κοινοτήτων που είναι σε λειτουργία (30% των συνολικών αιτήσεων), από 1,397.5 MW τον Μάρτιο 2025. Περισσότερη από τη μισή νέα ισχύ που συνδέθηκε αφορά έργα αυτοπαραγωγής, με την ηλεκτρισμένη ισχύ τους να ανέρχεται σε 101.4 MW.
• Η ισχύς των ακυρωμένων έργων αυξήθηκε πολύ περισσότερο: Έφτασε τα 2,482.6 MW (50.8% των συνολικών αιτήσεων), μια αύξηση κατά 352 ΜW σε σχέση με την κατάσταση τον Μάρτιο 2025.
• Πρωταθλήτρια η Κεντρική Μακεδονία: Έχει τις περισσότερες ενεργειακές κοινότητες (297) και τη μεγαλύτερη ισχύ ηλεκτρισμένων (354.5 MW) αλλά και ακυρωμένων έργων (682.6 MW).
• Tα 2 αρνητικά ρεκόρ της Δυτικής Μακεδονίας: Για κάθε 1 MW που ηλεκτρίζεται περίπου 3.6 ΜW ακυρώνονται, ενώ το 88.7% της ακυρωμένης ισχύος αφορά έργα που προηγουμένως είχαν λάβει γνωστοποίηση αδυναμίας σύνδεσης από τον ΔΕΔΔΗΕ.

Αυτοπαραγωγή

• Έσπασε το «φράγμα» του 1 GW: Στα 1,072.6 MW η συνολική ισχύς έργων αυτοπαραγωγής σε λειτουργία, αυξημένη κατά 135 MW σε σχέση με τον Μάρτιο 2025.
• Επιβράδυνση: 4,728 νέες αιτήσεις έργων αυτοπαραγωγής στο εννεάμηνο του 2025, ενώ την ίδια περίοδο του 2024 είχαν κατατεθεί σχεδόν τριπλάσιες (12,901).
• Αργή η μετάβαση από το net metering στο net billing: Το 90% της ισχύος αιτήσεων νέων έργων αυτοπαραγωγής από τη θέσπιση των νέων μηχανισμών (2/10/2024) ως τον Σεπτέμβριο 2025 αφορούν έργα ταυτοχρονισμένου και εικονικού ταυτοχρονισμένου συμψηφισμού. Ωστόσο, η ισχύς των ηλεκτρισμένων έργων με τους νέους μηχανισμούς είναι μόνο 82.2 MW(7.7% της συνολικής ισχύος αυτοπαραγωγής), ενώ μόλις 16.5 ΜW από αυτά αφορούν αιτήσεις που έγιναν μετά την εφαρμοστική ΚΥΑ (2/10/2024).
• Επιλέξιμα για χρηματοδότηση έργα στις περιοχές μετάβασης: Στις περιοχές που είναι επιλέξιμες για χρηματοδότηση από το Πρόγραμμα Δίκαιης Αναπτυξιακής Μετάβασης 2021-2027 υπάρχουν 16.25 MW εκκρεμών έργων εικονικού ενεργειακού και εικονικού ταυτοχρονισμένου συμψηφισμού με σύμβαση σύνδεσης, και άλλα 16.95 MW λιγότερο «ώριμων» έργων με τους ίδιους μηχανισμούς.
• Σε αναζήτηση επιπλέον ηλεκτρικού χώρου για αυτοπαραγωγή: Το άθροισμα της ισχύος των εκκρεμών έργων αυτοπαραγωγής και αυτής των ηλεκτρισμένων έργων αγγίζει τα 1,844 MW, πλησιάζοντας έτσι τα 2 GW που είναι ο ηλεκτρικός χώρος για έργα αυτοπαραγωγής, ο οποίος προβλέπεται από τον ν.5037/2023.

Οι «νάρκες»

Όπως αναφέρει το The Green Tank, «η στασιμότητα στο πλήθος και την ισχύ των αιτήσεων δεν οφείλεται αποκλειστικά και μόνο στην έλλειψη ηλεκτρικού χώρου, αλλά και στις αλλαγές του θεσμικού πλαισίου. Σε ό,τι αφορά τα εμπορικά έργα, οι θεσμικές αλλαγές κινήθηκαν στη σωστή κατεύθυνση καθώς είχαν ως στόχο να στρέψουν του ενδιαφερόμενους για επιχειρηματική δραστηριοποίηση στον τομέα της ηλεκτροπαραγωγής απευθείας στην αγορά του ηλεκτρισμού, αφήνοντας έτσι την αξιοποίηση του θεσμού των ενεργειακών κοινοτήτων στους αυτοπαραγωγούς. Πιο συγκεκριμένα, περιορίστηκαν οι δυνατότητες διανομής κερδών στα μέλη και καταργήθηκαν (πλην εξαιρέσεων ) οι υψηλές εγγυημένες τιμές με τις οποίες πληρώνονταν οι παραγωγοί ηλεκτρικής ενέργειας από εμπορικά έργα ενεργειακών κοινοτήτων. Έτσι, από το 2022 έως τον Σεπτέμβριο 2025 κατατέθηκαν μόλις 34 νέες αιτήσεις εμπορικών έργων , φτάνοντας στο σύνολό τους τον Σεπτέμβριο 2025 τις 5,658 (88.7% του συνόλου των αιτήσεων έργων ΕΚΟΙΝ)».

«Τα στοιχεία δείχνουν καθαρά ότι η μετάβαση από το net metering στο net billing επιβράδυνε σημαντικά τις αιτήσεις έργων αυτοπαραγωγής, ειδικά από ενεργειακές κοινότητες. Η Πολιτεία καλείται να αναστρέψει αυτή την αρνητική δυναμική, που περιορίζει την ουσιαστική συμμετοχή των πολιτών στην ενεργειακή μετάβαση, αυξάνοντας τον διαθέσιμο ηλεκτρικό χώρο στα 3 GW και κατευθύνοντας εθνικούς και ευρωπαϊκούς πόρους –όπως το Κοινωνικό Ταμείο για το Κλίμα– στη στήριξη της αυτοπαραγωγής και των ενεργειακών κοινοτήτων», δήλωσε ο Νίκος Μάντζαρης, αναλυτής πολιτικής του Green Tank.

Οι πόροι

Με βάση το The Green Tank, oι μόνοι δημόσιοι πόροι που έχουν διοχετευτεί ως σήμερα για την ανάπτυξη έργων ενεργειακών κοινοτήτων είναι η επιδότηση των €5.4 εκατ. που δόθηκε από το Πρόγραμμα Δίκαιης Αναπτυξιακής Μετάβασης (ΠΔΑΜ) 2021-2027 στην ενεργειακή κοινότητα του Δήμου Κοζάνης για την εγκατάσταση φωτοβολταϊκών συστημάτων συνολικής ισχύος 7 ΜW που θα καλύπτουν τις ανάγκες σε ηλεκτρική ενέργεια του δήμου19 . Με βάση τις πλέον πρόσφατες ανακοινώσεις της Ειδικής Υπηρεσίας Δίκαιης Αναπτυξιακής Μετάβασης (ΕΥΔΑΜ) πρόσφατα εντάχθηκαν για χρηματοδότηση από το ΠΔΑΜ επιπλέον €6.37 εκατ. για την υλοποίηση έργων αυτοπαραγωγής της ενεργειακής κοινότητας του δήμου Βοΐου ισχύος, 8.9 ΜW20.

Το πρόγραμμα «Απόλλων»

Δυστυχώς, η Ελλάδα έχασε τη δυνατότητα να χρηματοδοτήσει έργα αυτοπαραγωγής από την ενεργειακή κοινότητα των ευάλωτων πολιτών του προγράμματος «Απόλλων» με €100 εκατ. από το Ταμείο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας (ΤΑΑ)21. Η δυσμενής αυτή εξέλιξη ήταν αποτέλεσμα μεγάλων καθυστερήσεων, που κατέστησαν μη ρεαλιστική την ολοκλήρωση των σχετικών έργων ως την προθεσμία του Αυγούστου του 2026 που θέτει το ΤΑΑ.

Αρνητική εξέλιξη για τις ενεργειακές κοινότητες αποτελεί επίσης και η μη συμπερίληψή τους ανάμεσα στους δικαιούχους προγραμμάτων του Εθνικού Κοινωνικού Σχεδίου για το Κλίμα στο προσχέδιο που κατέθεσε η κυβέρνηση για δημόσια διαβούλευση, γεγονός το οποίο σχολιάστηκε αρνητικά από περιβαλλοντικές οργανώσεις.

Η ΕΕ

Επίσης, η Ευρωπαϊκή Ένωση δημοσίευσε πρόσκληση για το πρόγραμμα συνολικού ύψους € 3 εκατ. «European Energy Communities Facility (EECF)» που επιχορηγεί με ποσά έως €45.000 ενεργειακές κοινότητες για την εκπόνηση επιχειρηματικού σχεδίου (business plan) έργων παραγωγής ενέργειας από ΑΠΕ. Μέχρι την καταληκτική ημερομηνία (30/9/2025) το πρόγραμμα είχε δεχτεί 690 αιτήσεις από το σύνολο των 31 χωρών που ήταν επιλέξιμες (27 κράτη μέλη της ΕΕ, Ισλανδία, Μολδαβία, Βόρεια Μακεδονία και Ουκρανία).

Τέλος, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή προκήρυξε βραβείο συνολικού ύψους €1 εκατ. για την επιβράβευση καινοτόμων μοντέλων διακυβέρνησης ενεργειακών κοινοτήτων. Δικαιούχοι είναι KAE και EKΠ από την ΕΕ, με έως 10.000 μέλη, που εφαρμόζουν δημοκρατικές, συμμετοχικές και δίκαιες πρακτικές στη λήψη αποφάσεων και στη διανομή των οφελών. Βασικός σκοπός είναι η ενίσχυση της ενεργού συμμετοχής των πολιτών στην ενεργειακή μετάβαση και η ανάδειξη καλών πρακτικών. Αιτήσεις μπορούν να υποβληθούν ως τις 25/6/2026.

Παρατάσεις και νέες ρυθμίσεις

Με βάση την ανάλυση, σε ό,τι αφορά την αυτοπαραγωγή εκτός ενεργειακών κοινοτήτων, παράταση ολοκλήρωσης ως τον Απρίλιο του 2026 έλαβαν τα έργα αυτοπαραγωγής που υπάγονται στα προγράμματα «φωτοβολταϊκά στο χωράφι» και «φωτοβολταϊκά στη στέγη», τα οποία χρηματοδοτούνται από το ΤΑΑ με €30 εκατ. και €208 εκατ., αντίστοιχα27 . Η υποβολή αιτήσεων για το πρόγραμμα «φωτοβολταϊκά στο χωράφι» έληξε στις 15/5/2024, ενώ η αντίστοιχη για το πρόγραμμα «φωτοβολταϊκά στη στέγη» στις 8/3/2025. Τέλος, η δυνατότητα υποβολής αιτήσεων στο πρόγραμμα «Συστήματα Αποθήκευσης στις Επιχειρήσεις», συνολικού ύψους €153.7 εκατ. από το ΤΑΑ, το οποίο επιχορηγεί επιχειρήσεις, ανεξαρτήτως μεγέθους και κλάδου οικονομικής δραστηριότητας, με σκοπό την εγκατάσταση μπαταριών σε σχεδιαζόμενα είτε υφιστάμενα φωτοβολταϊκά συστήματα, επιδοτώντας αποκλειστικά, το σύστημα αποθήκευσης, εξέπνευσε στις 30/9/2025.

Επίσης, στο πρόσφατα ψηφισθέν νομοσχέδιο του υπουργείου Περιβάλλοντος και Ενέργειας του ΥΠΕΝ «Ρυθμίσεις για τη δέσμευση, χρήση, μεταφορά και αποθήκευση διοξειδίου του άνθρακα - Ενσωμάτωση της Οδηγίας 2009/31/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου της23ης Απριλίου 2009 σχετικά με την αποθήκευση διοξειδίου του άνθρακα σε γεωλογικούς σχηματισμούς και για την τροποποίηση της οδηγίας 85/337/ΕΟΚ του Συμβουλίου, των οδηγιών του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου 2000/60/ΕΚ, 2001/80/ΕΚ, 2004/35/ΕΚ, 2006/12/ΕΚ και 2008/1/ΕΚ και του κανονισμού (ΕΚ) 1013/2006 (L 140)» περιλαμβάνονται ρυθμίσεις σε 7 άρθρα οι οποίες επηρεάζουν έμμεσα την αυτοπαραγωγή και τις ενεργειακές κοινότητες. Πολλές από τις ρυθμίσεις ευνοούν μεγάλα έργα ΑΠΕ και αποθήκευσης έναντι των μικρότερων έργων αυτοπαραγωγής