Σύμφωνα με προσχέδιο που κυκλοφόρησε στις Βρυξέλλες και αναμένεται να αποτελέσει τη βάση των συζητήσεων στο άτυπο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο, το οποίο θα πραγματοποιηθεί στην Κύπρο στις 23 και 24 Απριλίου, η προτεινόμενη «εργαλειοθήκη» δίνει έμφαση σε παρεμβάσεις με σαφώς προσδιορισμένη διάρκεια, στη στοχευμένη στήριξη των πλέον ευάλωτων κοινωνικών ομάδων και στην αποφυγή γενικευμένων επιδοτήσεων. Στόχος των παρεμβάσεων είναι η αντιμετώπιση των στρεβλώσεων που καταγράφηκαν κατά την ενεργειακή κρίση του 2022.
Παράλληλα, προτείνονται μέτρα εξοικονόμησης ενέργειας, όπως η εφαρμογή τηλεργασίας στον ιδιωτικό τομέα τουλάχιστον μία ημέρα εβδομαδιαίως, η προσαρμογή της λειτουργίας δημοσίων υπηρεσιών όπου αυτό κρίνεται εφικτό, καθώς και η ενίσχυση της χρήσης των δημόσιων συγκοινωνιών μέσω μειωμένων ή μηδενικών κομίστρων. Οι σχετικές συστάσεις παραπέμπουν σε πρακτικές που είχαν υιοθετηθεί σε προηγούμενες περιόδους κρίσης.
Οι ανωτέρω κατευθύνσεις διατηρούν επί του παρόντος συμβουλευτικό χαρακτήρα προς τα κράτη-μέλη. Ωστόσο, με βάση την εμπειρία προηγούμενων κρίσεων, δεν αποκλείεται η ενδεχόμενη μετατροπή τους σε δεσμευτικά μέτρα, σε περίπτωση παρατεταμένης αστάθειας, ιδίως εάν συνεχιστούν οι γεωπολιτικές εντάσεις στην περιοχή των Στενών του Ορμούζ.
Οι εξελίξεις αυτές λαμβάνουν χώρα σε ένα περιβάλλον αυξημένων πιέσεων στις τιμές των καυσίμων, ως απόρροια των γεωπολιτικών εξελίξεων στη Μέση Ανατολή. Έως τον Φεβρουάριο του 2026, οι τιμές καυσίμων και λιπαντικών στην Ευρωπαϊκή Ένωση παρουσίαζαν πτωτική τάση, η οποία ανεστράφη τον Μάρτιο, בעקבות της σύγκρουσης στο Ιράν.
Σύμφωνα με στοιχεία της Eurostat, τον Μάρτιο του 2026 οι τιμές καυσίμων και λιπαντικών στην ΕΕ αυξήθηκαν κατά 12,9% σε σύγκριση με τον αντίστοιχο μήνα του 2025. Οι υψηλότερες αυξήσεις καταγράφηκαν στη Γερμανία (+19,8%), τη Ρουμανία (+19,6%), την Ολλανδία (+18,8%), τη Λετονία (+18,5%) και την Αυστρία (+17,2%). Αντιθέτως, μειώσεις σημειώθηκαν στην Ουγγαρία (-2,7%) και τη Σλοβενία (-5,9%).
Ιδιαίτερα σημαντικές ήταν οι αυξήσεις στις τιμές του ντίζελ και της βενζίνης. Σε ετήσια βάση, το ντίζελ αυξήθηκε κατά 19,8% και η βενζίνη κατά 9,4%, ενώ σε μηνιαία βάση (Μάρτιος έναντι Φεβρουαρίου 2026) οι αυξήσεις διαμορφώθηκαν σε 19,1% και 10,6% αντίστοιχα.
Στην Ελλάδα, οι αυξητικές πιέσεις ήταν εντονότερες ιδίως στο ντίζελ, με μηνιαία αύξηση που προσεγγίζει το 25%, κατατάσσοντας τη χώρα μεταξύ εκείνων με τις υψηλότερες αυξήσεις στην ΕΕ. Στη βενζίνη, η αύξηση διαμορφώθηκε κοντά στο 10%, ευθυγραμμιζόμενη με τον ευρωπαϊκό μέσο όρο.
Σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Ένωσης, καταγράφηκαν αυξήσεις σε όλες τις χώρες μεταξύ Φεβρουαρίου και Μαρτίου 2026. Στο ντίζελ, οι μεγαλύτερες αυξήσεις σημειώθηκαν στην Τσεχία και τη Σουηδία (+27,6%), στην Εσθονία (+26,8%) και στη Λετονία (+25,4%), ενώ οι χαμηλότερες στη Σλοβενία (+2,9%), τη Σλοβακία και την Ουγγαρία (+7%). Στη βενζίνη, οι αυξήσεις ήταν ηπιότερες, χωρίς ωστόσο να παρατηρείται μείωση σε καμία χώρα.
Κύριοι άξονες των προτεινόμενων μέτρων
Σύμφωνα με το προσχέδιο, οι βασικές παρεμβάσεις περιλαμβάνουν:
- Θέσπιση προσωρινού πλαισίου κρατικών ενισχύσεων, που θα επιτρέπει στα κράτη-μέλη τη χορήγηση στοχευμένης στήριξης σε τομείς που πλήττονται περισσότερο, όπως η γεωργία, η αλιεία και οι μεταφορές.
- Στοχευμένη ενίσχυση ενεργοβόρων βιομηχανιών, υπό την προϋπόθεση επανεπένδυσης των ενισχύσεων σε δράσεις απανθρακοποίησης.
- Μείωση της φορολογικής επιβάρυνσης στην ηλεκτρική ενέργεια, μέσω περιορισμού μη ενεργειακών χρεώσεων.
- Ενίσχυση του συντονισμού στον εφοδιασμό, ιδίως ως προς τα αποθέματα φυσικού αερίου και πετρελαίου.
- Παρεμβάσεις στην αγορά δικαιωμάτων εκπομπών (ETS), με στόχο τη σταθεροποίηση των τιμών.
- Απλοποίηση της διαδικασίας αλλαγής προμηθευτή ενέργειας, με δυνατότητα ολοκλήρωσης εντός 24 ωρών.
Κατευθύνσεις του Διεθνούς Οργανισμού Ενέργειας
Η προτεινόμενη προσέγγιση ευθυγραμμίζεται με τις συστάσεις του Διεθνούς Οργανισμού Ενέργειας (IEA), σύμφωνα με τις οποίες τα μέτρα στήριξης θα πρέπει να χαρακτηρίζονται από σαφή στόχευση και περιορισμένη χρονική διάρκεια.
Ο Οργανισμός επισημαίνει ότι οι οριζόντιες παρεμβάσεις, όπως οι γενικευμένες επιδοτήσεις και οι ευρείες φορολογικές μειώσεις, αν και παρέχουν άμεση ανακούφιση, συνεπάγονται υψηλό δημοσιονομικό κόστος και ενδέχεται να ενισχύσουν τη ζήτηση ενέργειας, παρατείνοντας τις πιέσεις στην αγορά.
Αντιθέτως, προκρίνονται:
- στοχευμένες ενισχύσεις προς ευάλωτα νοικοκυριά και μικρές επιχειρήσεις
- μέτρα προσωρινού χαρακτήρα με σαφώς καθορισμένη διάρκεια
- δράσεις εξοικονόμησης ενέργειας
- επενδύσεις στην ενεργειακή αποδοτικότητα
