Παρά τις πολυετείς κυρώσεις, το Ιράν εξακολουθεί να αποτελεί κρίσιμο παίκτη εντός του OPEC. Η προοπτική περαιτέρω περιορισμού των εξαγωγών του, είτε λόγω εσωτερικής αποσταθεροποίησης είτε λόγω αυστηρότερης επιβολής των κυρώσεων από τις ΗΠΑ, αρκεί για να αναζωπυρώσει τις ανησυχίες στις αγορές. Δεν είναι τυχαίο ότι στα μέσα Ιανουαρίου το Brent κινήθηκε σε υψηλό επτά εβδομάδων, προσεγγίζοντας τα 64 δολάρια το βαρέλι, ενσωματώνοντας ένα αυξημένο «γεωπολιτικό ασφάλιστρο».
Στο παρασκήνιο, η Τεχεράνη φαίνεται να προετοιμάζεται για ένα δυσμενέστερο σενάριο. Σημαντικές ποσότητες ιρανικού αργού έχουν μεταφερθεί σε δεξαμενόπλοια που παραμένουν στη θάλασσα, δημιουργώντας ένα απόθεμα που εκτιμάται ότι αντιστοιχεί σε περίπου 50 ημέρες παραγωγής. Η επιλογή αυτή δεν είναι τυχαία: αφενός προσφέρει μεγαλύτερη ευελιξία σε περίπτωση στρατιωτικής κλιμάκωσης ή στοχευμένων πληγμάτων σε χερσακές υποδομές, αφετέρου αντανακλά τη μειωμένη διάθεση βασικών αγοραστών να απορροφήσουν ιρανικό πετρέλαιο υπό συνθήκες αυξημένου ρίσκου.
Η Κίνα, ο σημαντικότερος αποδέκτης ιρανικών φορτίων τα τελευταία χρόνια, εμφανίζεται πιο επιφυλακτική. Οι κινεζικές εισαγωγές δεν έχουν διακοπεί, αλλά κινούνται με μεγαλύτερη προσοχή, γεγονός που περιορίζει τη ρευστότητα της αγοράς και εντείνει τη νευρικότητα. Το άμεσο αποτέλεσμα είναι μια εικόνα πιο «σφιχτής» προσφοράς, τουλάχιστον βραχυπρόθεσμα, με τις τιμές να αντιδρούν έντονα σε κάθε νέα είδηση από τη Μέση Ανατολή.
Την ίδια στιγμή, όμως, η διεθνής αγορά πετρελαίου δέχεται και αντίρροπες πιέσεις. Οι πολιτικές εξελίξεις στη Βενεζουέλα αλλάζουν εκ νέου τους συσχετισμούς. Η απομάκρυνση του Νικολάς Μαδούρο και η ανάδειξη κυβέρνησης με σαφή στήριξη από την Ουάσιγκτον ανοίγουν τον δρόμο για την επανεκκίνηση των βενεζουελάνικων εξαγωγών, οι οποίες είχαν ουσιαστικά εκτοπιστεί από την παγκόσμια αγορά.
Η αμερικανική πλευρά έχει ήδη καταστήσει σαφές ότι η επαναπροσέγγιση θα συνοδευτεί από συγκεκριμένες ροές πετρελαίου. Σύμφωνα με ανακοινώσεις, έως και 50 εκατ. βαρέλια βενεζουελάνικου αργού αναμένεται να κατευθυνθούν προς τις ΗΠΑ στο πλαίσιο οικονομικών διακανονισμών και ομαλοποίησης των σχέσεων. Η χαλάρωση των κυρώσεων έχει κινητοποιήσει μεγάλους διεθνείς traders, οι οποίοι σπεύδουν να εξασφαλίσουν χωρητικότητα και συμβόλαια, προεξοφλώντας την επιστροφή μιας σημαντικής ποσότητας στην αγορά.
Αλλαγή κλίματος
Ενδεικτική της αλλαγής κλίματος είναι και η στάση της Κίνας. Δεξαμενόπλοια που κατευθύνονταν προς τη Βενεζουέλα υπό προηγούμενες συμφωνίες άλλαξαν πορεία αμέσως μετά τις πολιτικές εξελίξεις, δείχνοντας πόσο γρήγορα αναπροσαρμόζονται οι εμπορικές ροές όταν αλλάζει το γεωπολιτικό πλαίσιο. Η ενίσχυση της προσφοράς από τη Λατινική Αμερική λειτουργεί, έτσι, ως αντίβαρο στο ρίσκο που ενσωματώνεται λόγω Ιράν.
Η εικόνα που διαμορφώνεται είναι αντιφατική αλλά όχι πρωτόγνωρη. Η ένταση στη Μέση Ανατολή τείνει να στηρίζει τις τιμές, ενώ η επιστροφή «χαμένων» παραγωγών, όπως η Βενεζουέλα, ασκεί πιέσεις προς την αντίθετη κατεύθυνση. Το αποτέλεσμα είναι μια αγορά με έντονες διακυμάνσεις και περιορισμένη ορατότητα, όπου κάθε γεωπολιτική εξέλιξη μεταφράζεται σχεδόν άμεσα σε μεταβολή τιμών.
Οι περισσότερες αναλύσεις συγκλίνουν στο ότι αυτή η αστάθεια θα συνεχιστεί. Εκτός απροόπτου, και εφόσον δεν υπάρξει άμεση στρατιωτική σύγκρουση, η αυξημένη προσφορά που αναμένεται αργότερα μέσα στο έτος θα μπορούσε να περιορίσει μια παρατεταμένη άνοδο των τιμών. Το ρίσκο, ωστόσο, παραμένει, καθώς το Ιράν εξακολουθεί να αποτελεί έναν από τους πιο απρόβλεπτους παράγοντες του παγκόσμιου ενεργειακού συστήματος.
Πέρα από το πετρέλαιο, οι χρηματοπιστωτικές αγορές παρακολουθούν τις εξελίξεις με σχετική ψυχραιμία. Κάθε ένδειξη κλιμάκωσης οδηγεί σε ενίσχυση των παραδοσιακών «ασφαλών καταφυγίων», όπως ο χρυσός και τα αμερικανικά κρατικά ομόλογα, χωρίς όμως να προκαλεί γενικευμένες αναταράξεις. Οι διεθνείς χρηματιστηριακοί δείκτες δείχνουν να προεξοφλούν ότι, τουλάχιστον στο άμεσο μέλλον, θα αποφευχθεί μια ανοιχτή σύγκρουση.
Η στάση αυτή δεν είναι τυχαία. Οι αγορές έχουν βιώσει επανειλημμένα κύματα κοινωνικών αναταραχών στο Ιράν την τελευταία δεκαπενταετία, χωρίς αυτά να οδηγήσουν σε δομική ανατροπή. Ελλείψει σαφών ενδείξεων κατάρρευσης του καθεστώτος ή γενικευμένου εμφυλίου, το βασικό σενάριο παραμένει ότι οι επιπτώσεις θα περιοριστούν κυρίως στο πεδίο της ενέργειας.
Σε αυτό το περιβάλλον, επιχειρήσεις και κράτη κινούνται με αυξημένη επιφυλακτικότητα. Οι εταιρείες που είχαν κάποτε παρουσία στο Ιράν παραμένουν σε στάση αναμονής, ενώ οι μεγάλες εισαγωγικές οικονομίες της Ασίας παρακολουθούν στενά τις τιμές, γνωρίζοντας ότι μια παρατεταμένη άνοδος θα είχε άμεσες επιπτώσεις στην ανάπτυξή τους.
Η κρίση στο Ιράν, τελικά, λειτουργεί ως υπενθύμιση του πόσο στενά συνδεδεμένες παραμένουν η γεωπολιτική και η ενέργεια. Για την ώρα, το διεθνές σύστημα ισορροπεί ανάμεσα στον φόβο της κλιμάκωσης και στην ελπίδα ότι νέες πηγές προσφοράς θα απορροφήσουν τους κραδασμούς. Το στοίχημα είναι αν αυτή η ισορροπία θα αντέξει.
