Το χρονικό της πυρκαγιάς

Η πυρκαγιά εκδηλώθηκε το μεσημέρι της 29ης Ιουλίου στον Χώρο Υγειονομικής Ταφής Απορριμμάτων (ΧΥΤΑ) της Πάρου. Σύμφωνα με τα μέχρι στιγμής στοιχεία, η φωτιά ξεκίνησε εντός του περιφραγμένου χώρου, όπου βρίσκονταν συγκεντρωμένα κλαδέματα και μεγάλες ποσότητες ανακυκλώσιμων υλικών.

Οι ισχυροί άνεμοι επέτρεψαν στις φλόγες να εξαπλωθούν ταχύτατα εκτός των εγκαταστάσεων, ενώ η επιχείρηση κατάσβεσης δυσχεράνθηκε σημαντικά, καθώς σε αρκετές περιπτώσεις τα εναέρια μέσα δεν μπορούσαν να επιχειρήσουν αποτελεσματικά. Η πυρκαγιά τέθηκε αρχικά υπό έλεγχο – χάρη στην ισχυρή κινητοποίηση εθελοντών και των ενισχύσεων που ήρθαν από άλλα νησιά και την πρωτεύουσα – αναζωπυρώθηκε όμως μια μέρα αργότερα. Το αποτέλεσμα ήταν μια από τις μεγαλύτερες οικολογικές καταστροφές που έχει γνωρίσει το νησί, με χιλιάδες στρέμματα δασικών εκτάσεων να καταστρέφονται, ανάμεσά τους και σπάνιοι αιωνόβιοι κέδροι, των οποίων η φυσική αναγέννηση θεωρείται εξαιρετικά δύσκολη.

Βίντεο που καταγράφηκαν από αεροσκάφη λίγο πριν από την προσγείωση στην Πάρο αποτυπώνουν το μέγεθος της καταστροφής, με τεράστιες εκτάσεις να έχουν μετατραπεί σε μαύρο τοπίο και καπνούς να συνεχίζουν να αναδύονται ακόμη και ημέρες μετά το κύριο μέτωπο.

Οι συλλήψεις και το κύμα αντιδράσεων

Στο πλαίσιο της προανάκρισης για τα αίτια της πυρκαγιάς συνελήφθησαν ο δήμαρχος Πάρου Κώστας Μπιζάς, ο αντιδήμαρχος Καθαριότητας, οδηγός απορριμματοφόρου του Δήμου και εκπρόσωπος της εργολήπτριας εταιρείας που δραστηριοποιείται στον χώρο. Μάλιστα οι συλλήψεις έγιναν όσο οι δυνάμεις της πυροσβεστικής και οι εθελοντές μάχονταν ακόμη με το πύρινο μέτωπο που είχε δημιουργηθεί στα νότια του νησιού.

Η απόφαση για τη σύλληψη του δημάρχου προκάλεσε έντονες αντιδράσεις τόσο στην τοπική κοινωνία όσο και στην αυτοδιοίκηση. Η Περιφερειακή Ένωση Δήμων Νοτίου Αιγαίου έκανε λόγο για απαράδεκτη ποινικοποίηση της αυτοδιοικητικής ευθύνης, υποστηρίζοντας ότι οι δήμοι καλούνται επί χρόνια να διαχειριστούν προβλήματα που υπερβαίνουν τις πραγματικές αρμοδιότητες και τις δυνατότητές τους, εξαιτίας χρόνιων θεσμικών και χρηματοδοτικών αδυναμιών του κράτους. Επιφυλάξεις για τη σύλληψη του δημάρχου διατύπωσαν και πρόσωπα με ιδιαίτερη απήχηση στην κοινωνία της Πάρου, όπως ο Χρίστος Γεωργούσης, πρωτεργάτης του «Κινήματος της Πετσέτας» για την προστασία των ελεύθερων παραλιών, αλλά και ο πρώην αντιδήμαρχος Τάσος Κασαπίδης, οι οποίοι έκαναν λόγο για μια εξέλιξη που εγείρει εύλογα ερωτήματα ως προς τη θεσμική διαχείριση της υπόθεσης.

Παράλληλα, εργαζόμενοι του Δήμου Πάρου πραγματοποίησαν προειδοποιητική στάση εργασίας, εκφράζοντας τη συμπαράστασή τους στον οδηγό του απορριμματοφόρου που επίσης συνελήφθη.

Ο ίδιος ο Κώστας Μπιζάς, μετά την απόφαση του εισαγγελέα να αφεθεί ελεύθερος, δήλωσε ότι σέβεται απολύτως τη Δικαιοσύνη, εξέφρασε όμως την έντονη απογοήτευσή του για τον τρόπο με τον οποίο αντιμετωπίστηκε, επισημαίνοντας ότι από την πρώτη στιγμή της πυρκαγιάς βρισκόταν στο πεδίο, συντονίζοντας μαζί με τους αρμόδιους φορείς την επιχείρηση κατάσβεσης και διαθέτοντας όλα τα μέσα του Δήμου. Σύμφωνα με το τοπικό μέσο parianostypos.gr, ο Δήμαρχος πρότεινε στην έκτακτη συνεδρίαση του δημοτικού συμβουλίου του νησιού την Παρασκευή, το νησί να κηρυχθεί σε κατάσταση έκτακτης ανάγκης λόγω των επικίνδυνων ρύπων.

Η υπόθεση έφτασε μέχρι τη Βουλή

Η συζήτηση δεν περιορίστηκε στην Πάρο, καθώς ο βουλευτής Κυκλάδων της Νέας Δημοκρατίας, Μάρκος Καφούρος, κατέθεσε κοινοβουλευτική ερώτηση προς τους υπουργούς Δικαιοσύνης, Προστασίας του Πολίτη και Κλιματικής Κρίσης και Πολιτικής Προστασίας, ζητώντας να διερευνηθεί κατά πόσο η σύλληψη του δημάρχου, ενώ βρισκόταν σε εξέλιξη η διαχείριση της πυρκαγιάς, επηρέασε τον επιχειρησιακό συντονισμό και τη λειτουργία του δημοτικού μηχανισμού.

Ο βουλευτής ζητεί, μεταξύ άλλων, να διευκρινιστεί ποια ήταν η επιχειρησιακή κατάσταση τη στιγμή της σύλληψης, εάν αξιολογήθηκαν οι πιθανές επιπτώσεις στον συντονισμό των δυνάμεων που επιχειρούσαν στο νησί και αν υπήρξε οποιαδήποτε δυσχέρεια στη διάθεση των δημοτικών μέσων κατά τη διάρκεια της κατάσβεσης.

Ποιος έχει τελικά την ευθύνη για τον ΧΥΤΑ;

Πέρα από τη δικαστική διερεύνηση, το μεγαλύτερο ερώτημα που εξακολουθεί να αιωρείται αφορά τις αρμοδιότητες για τη λειτουργία του ΧΥΤΑ και, κατ' επέκταση, την ευθύνη για όσα συνέβησαν.

Ο Δήμος Πάρου υποστηρίζει ότι η δική του αρμοδιότητα ολοκληρώνεται τη στιγμή που τα απορριμματοφόρα παραδίδουν τα απορρίμματα στον ΧΥΤΑ. Από εκεί και πέρα, σύμφωνα με τη δημοτική αρχή, η λειτουργία και η διαχείριση της εγκατάστασης δεν εμπίπτει στις αρμοδιότητές του.

Η ευθύνη έχει μεταφερθεί από το 2021 στον ΦΟΔΣΑ Νοτίου Αιγαίου, τον περιφερειακό φορέα διαχείρισης στερεών αποβλήτων, ο οποίος έχει την ευθύνη των αντίστοιχων εγκαταστάσεων στα νησιά της Περιφέρειας. Πρόκειται για ένα μοντέλο στο οποίο εμπλέκονται διαφορετικά επίπεδα διοίκησης και ανάδοχοι, γεγονός που, σύμφωνα με αρκετούς αυτοδιοικητικούς παράγοντες, δημιουργεί συχνά ασάφεια ως προς το ποιος έχει τον επιχειρησιακό έλεγχο και ποιος τελικά λογοδοτεί όταν προκύπτει μια κρίση.

Στο πλαίσιο αυτό παραμένουν αναπάντητα κρίσιμα ερωτήματα για τις συνθήκες λειτουργίας του ΧΥΤΑ, την εφαρμογή των μέτρων πυροπροστασίας, αλλά και την επάρκεια των υποδομών διαχείρισης απορριμμάτων ενός νησιού που τα τελευταία χρόνια γνωρίζει πρωτοφανή τουριστική ανάπτυξη.

Σημειώνεται ακόμη ότι την 1η Αυγούστου ζητήθηκε από τις δημοτικές αρχές τα ανακυκλώσιμα υλικά, τα οποία κανονικά δεν θα έπρεπε να οδηγούνται στον ΧΥΤΑ, να μεταφέρονται εκεί προσωρινά, καθώς δεν υπήρχε άλλος διαθέσιμος χώρος για τη διαχείρισή τους, όπως μετέδωσε ο ΑΝΤ1. Ωστόσο, το αίτημα αυτό απορρίφθηκε τόσο από την Περιφέρεια όσο και από τον τοπικό εργολάβο.

Παράλληλα, το προσεχές διάστημα αναμένεται να πραγματοποιηθεί συνάντηση του πρωθυπουργού Κυριάκου Μητσοτάκη με τον περιφερειάρχη Νοτίου Αιγαίου. Στο επίκεντρο της συζήτησης βρίσκεται, μεταξύ άλλων, το ενδεχόμενο να αφαιρεθεί από τους δήμους η αρμοδιότητα της αποκομιδής των απορριμμάτων, καθώς εκτιμάται ότι αρκετοί δήμοι, ιδιαίτερα στα νησιά, αδυνατούν να ανταποκριθούν αποτελεσματικά στη συγκεκριμένη ευθύνη.

{https://exchange.glomex.com/video/v-dkfgtgb1f9qp?integrationId=eexbs1jkg0kofln}

Η πίεση του υπερτουρισμού και η διεθνής διάσταση

Γενικότερα, η πυρκαγιά επανέφερε στο προσκήνιο και το ευρύτερο ζήτημα των ορίων της ανάπτυξης στην Πάρο.

Το νησί συγκαταλέγεται πλέον στους ταχύτερα αναπτυσσόμενους τουριστικούς προορισμούς της χώρας, με την αύξηση των επισκεπτών να συνεπάγεται αντίστοιχη επιβάρυνση στις υποδομές, από την ύδρευση και τις μεταφορές έως τη διαχείριση των απορριμμάτων. Η πίεση αυτή αποτελεί αντικείμενο δημόσιας συζήτησης εδώ και αρκετό καιρό, πολύ πριν από την πρόσφατη πυρκαγιά.

Το θέμα επανήλθε δυναμικά και μετά το «πράσινο φως» του Συμβουλίου της Επικρατείας για τη μεγάλη τουριστική επένδυση της ΕΚΤΕΡ στις Κολυμπήθρες. Η απόφαση ελήφθη παρά τις ενστάσεις που έχουν διατυπώσει ο Δήμος Πάρου, η Κοινότητα Νάουσας, η ΔΕΥΑ Πάρου και η Εφορεία Αρχαιοτήτων, οι οποίοι έχουν εκφράσει προβληματισμό για τις περιβαλλοντικές και χωροταξικές επιπτώσεις του έργου. Έτσι, η συζήτηση για τη βιώσιμη ανάπτυξη του νησιού παραμένει περισσότερο επίκαιρη από ποτέ.

Η υπόθεση της πυρκαγιάς απέκτησε μάλιστα και διεθνή διάσταση. Οι Financial Times, σε εκτενές δημοσίευμά τους, χρησιμοποίησαν την Πάρο ως χαρακτηριστικό παράδειγμα των πιέσεων που δέχονται τα ελληνικά νησιά από την εκρηκτική τουριστική ανάπτυξη. Η βρετανική εφημερίδα επισημαίνει ότι ένα νησί με περίπου 15.000 μόνιμους κατοίκους καλείται κάθε χρόνο να εξυπηρετήσει σχεδόν ένα εκατομμύριο επισκέπτες, γεγονός που δοκιμάζει τις αντοχές των υποδομών και ιδιαίτερα του συστήματος διαχείρισης απορριμμάτων και ανακύκλωσης.

Υπό αυτό το πρίσμα, η φωτιά στον ΧΥΤΑ δεν αντιμετωπίζεται πλέον μόνο ως ένα μεμονωμένο περιστατικό, αλλά ως ακόμη μία ένδειξη ότι οι υποδομές σε δημοφιλείς τουριστικούς προορισμούς καλούνται να ακολουθήσουν έναν ρυθμό ανάπτυξης που σε αρκετές περιπτώσεις τις ξεπερνά. Όμοια προβλήματα αντιμετωπίζουν κι άλλα νησιά.

Μια συζήτηση που μόλις άνοιξε

Η πλήρης εικόνα της περιβαλλοντικής ζημιάς θα προκύψει όταν ολοκληρωθούν οι επίσημες καταγραφές και η διερεύνηση των αιτιών της πυρκαγιάς. Οι πρώτες εκτιμήσεις κάνουν λόγο για περισσότερα από 10.000 στρέμματα που έχουν επηρεαστεί από τη φωτιά, ωστόσο το τελικό αποτύπωμα αναμένεται να αποσαφηνιστεί μέσα από τις αρμόδιες μελέτες και τις αυτοψίες που βρίσκονται σε εξέλιξη.

{https://exchange.glomex.com/video/v-dkef1tz87ycx?integrationId=eexbs1jkg0kofln}