Οι συντονισμένες αμερικανοϊσραηλινές επιθέσεις δεν στοχεύουν μόνο στρατιωτικές εγκαταστάσεις αλλά και τον πυρήνα της ιρανικής διοίκησης και ελέγχου. Η επιχείρηση, όπως παρουσιάστηκε από τη CENTCOM, είχε σαφή στόχο την αποδόμηση των δυνατοτήτων πυραύλων, drones και της δομής ασφαλείας των Φρουρών της Επανάστασης. Η Τεχεράνη απάντησε άμεσα με επιθέσεις στην ευρύτερη περιοχή του Κόλπου, μετατρέποντας πολύ γρήγορα μια διμερή σύγκρουση σε περιφερειακή κρίση.
Ωστόσο, η ουσία των εξελίξεων δεν βρίσκεται μόνο στα πλήγματα ή στις στρατιωτικές επιχειρήσεις. Βρίσκεται στη χρονική σύμπτωση τριών παραγόντων που συνήθως εξελίσσονται διαδοχικά. Πολεμικές επιχειρήσεις, πολιτική διαδοχή και αναδιαμόρφωση ναυτιλιακού ρίσκου. Αυτή τη φορά όλα συμβαίνουν ταυτόχρονα.
Η ενεργοποίηση προσωρινού ηγετικού σχήματος στο Ιράν, σύμφωνα με τις συνταγματικές προβλέψεις, δεν σημαίνει σταθερότητα. Αντιθέτως, ανοίγει έναν εσωτερικό ανταγωνισμό μεταξύ θεσμικής διακυβέρνησης και μηχανισμών ασφαλείας που διαθέτουν πραγματική ισχύ.
Η ιστορία μας διδάσκει ότι σε τέτοιες μεταβατικές περιόδους, τα κράτη συχνά αναζητούν εξωτερικούς μοχλούς πίεσης για να επιβάλουν συνοχή στο εσωτερικό τους. Και ο ταχύτερος μοχλός πίεσης που διαθέτει το Ιράν είναι ένας, τα Στενά του Ορμούζ.
Η αντίδραση της αγοράς υπήρξε σχεδόν στιγμιαία. Πλοία άλλαξαν πορεία, διελεύσεις καθυστέρησαν και ναυτιλιακές αρχές ΗΠΑ και Ηνωμένου Βασιλείου εξέδωσαν προειδοποιήσεις για αυξημένο επιχειρησιακό κίνδυνο.
Οι αναφορές για επιθετικές επικοινωνίες VHF, πιθανές παρεμβολές σε συστήματα πλοήγησης και κίνδυνο λανθασμένης ταυτοποίησης πλοίων δείχνουν ότι η ένταση δεν χρειάζεται πλήρη αποκλεισμό των Στενών για να παραγάγει αποτέλεσμα. Αρκεί η αβεβαιότητα.
Το κρίσιμο ερώτημα όμως δεν είναι αν το Ιράν μπορεί να κλείσει το Ορμούζ, κάτι που θα προκαλούσε άμεση στρατιωτική κλιμάκωση, αλλά αν μπορεί να δημιουργήσει επαρκή αστάθεια ώστε να αυξήσει δραματικά το κόστος ασφάλισης, μεταφοράς και ενέργειας διεθνώς. Με άλλα λόγια, να επιβάλει οικονομική πίεση χωρίς να διασχίσει το κατώφλι ενός ολοκληρωτικού πολέμου.
Πάλι η ιστορία μας δείχνει ότι τέτοιες «γκρίζες» τακτικές είναι συχνά αποτελεσματικότερες από τις ανοιχτές συγκρούσεις. Η αβεβαιότητα λειτουργεί ως πολλαπλασιαστής κινδύνου. Οι αγορές αντιδρούν πριν ακόμη υπάρξει πραγματική διακοπή ροών.
Την ίδια στιγμή, η ισραηλινή εσωτερική κινητοποίηση σε καθεστώς παρατεταμένης ετοιμότητας υποδηλώνει μια μακρά αντιπαράθεση και όχι μια σύντομη αποκλιμάκωση. Αυτό μειώνει τις πιθανότητες γρήγορης διπλωματικής εκτόνωσης και αυξάνει τη σημασία της ναυτιλίας ως πεδίου έμμεσης αντιπαράθεσης.
Η πραγματική εικόνα, λοιπόν, δεν είναι μόνο στρατιωτική. Είναι συστημική. Η Μέση Ανατολή εισέρχεται σε φάση όπου η πολιτική αστάθεια, η στρατιωτική πίεση και η ασφάλεια των θαλασσίων οδών συγχωνεύονται σε ένα ενιαίο ρίσκο.
Και όταν το Ορμούζ γίνεται εργαλείο στρατηγικής, η κρίση παύει να είναι περιφερειακή. Γίνεται παγκόσμια, με πρώτο αποδέκτη τη ναυτιλία και τελευταίο τον τελικό καταναλωτή.
