Ο αμερικανικός θρίαμβος
Όταν ο Ντόναλντ Τραμπ είχε προτείνει για πρώτη φορά αύξηση των αμυντικών δαπανών στο 5% ήταν ελάχιστοι εκείνοι που πήραν στα σοβαρά την απαίτησή του. Εκτιμήθηκε ότι πρόκειται για μία μαξιμαλιστική πρόταση των ΗΠΑ, ώστε να αναγκάσει τους Ευρωπαίους να ανεβάσουν τις δαπάνες τους στη ζώνη του 3-4%. Εν τέλει, οι Ευρωπαίοι όχι μόνο αποδέχτηκαν το «τελεσίγραφο» Τραμπ, αλλά έκαναν τα πάντα για να μη … βαρεθεί ή ενοχληθεί, κατά τη διάρκεια της Συνόδου της Χάγης.
Η σχεδόν δουλοπρεπής υποταγή στον Τραμπ, υπό τον φόβο των επεκτατικών βλέψεων του Κρεμλίνου, επιβεβαιώνει την χρόνια αποτυχία της Ευρώπης και κυρίως της Ευρωπαϊκής Ένωσης να αναβαθμιστεί γεωπολιτικά και να διατελέσει ρυθμιστή των διεθνών εξελίξεων. Χαρακτηριστική είναι η επίθεση φιλίας και κολακείας που άσκησε ο Γενικός Γραμματέας του ΝΑΤΟ Μαρκ Ρούτε στον Τραμπ. Σε προσωπικό του μήνυμα προς τον Πρόεδρο των ΗΠΑ τον εκθείαζε για το κατόρθωμά του να αναγκάσει τους Ευρωπαίους να αναλάβουν παραπάνω ευθύνες στον τομέα της άμυνας, με τον Ρεπουμπλικανό μεγιστάνα να μη διστάζει να κοινοποιεί το μήνυμα στη δημόσια σφαίρα.
Επιπλέον, ο Τραμπ, ο οποίος προσήλθε στη Σύνοδο με τον αέρα του «ειρηνοποιού» στη Μέση Ανατολή, μπορεί να παρουσιαστεί πλέον στους MAGA ως ικανός dealmaker, καθώς η Ευρώπη αναμένεται να ενισχύσει τις αγορές όπλων από την αμερικανική αγορά, όπως προκύπτει από τις δηλώσεις του Προέδρου του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Αντόνιο Κόστα.
Από την άλλη βέβαια, θα πρέπει να σημειωθεί ότι θα μιλούσαμε υπό άλλους, πιο δυσμενείς όρους, αν η Σύνοδος του ΝΑΤΟ έληγε με νέα αντιπαράθεση μεταξύ Αμερικανών και Ευρωπαίων.
Πάντως, η συμφωνία ΗΠΑ-Ευρώπης για τις δαπάνες του ΝΑΤΟ δεν πρέπει να συγχέεται με τις συνομιλίες για πιθανή εμπορική συμφωνία, η οποία αποτελεί ένα δικό της ξεχωριστό κεφάλαιο, όπως εξάλλου φάνηκε από την απόφαση του Τραμπ να διακόψει τις συνομιλίες με τον Καναδά για τη σύναψη εμπορικής συμφωνίας.
Οι νέοι στόχοι του ΝΑΤΟ και οι ελληνικές προοπτικές
Πλέον, το ΝΑΤΟ στοχεύει σε συνολική αύξηση αμυντικών δαπανών στο 5% με ορίζοντα το 2035. Ουσιαστικά η αύξηση είναι προγραμματισμένη να γίνει σε δύο σκέλη. Το 3,5% αφορά τις καθαρές στρατιωτικές δαπάνες. Το πρόσθετο 1,5% είναι λίγο αόριστο πού θα κατευθυνθεί και αφήνει ενδεχομένως κάποια περιθώρια ευελιξίας. Ενδεικτικά, τομείς που θα μπορούσαν να αναπτυχθούν είναι η κυβερνοασφάλεια και η πολιτική προστασία.
Η Ελλάδα αναμένεται να φτάσει στον στόχο του 3,5% πιο εύκολα από ότι αρκετά άλλα ευρωπαϊκά κράτη, λόγω του γεγονότος ότι είχε ανέκαθεν υψηλές αμυντικές δαπάνες. Αυτή τη στιγμή η χώρα δαπανά περίπου το 3%. Την ίδια στιγμή, ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης παρέπεμψε κατά την παρουσία του στη Χάγη στο δωδεκαετές πλάνο επανεξοπλισμού. Πάντως, εκτιμάται ότι ο συνολικό στόχος του 5% μπορεί να επιτευχθεί σχετικά γρήγορα από χώρες με μικρότερο ΑΕΠ όπως η Ελλάδα, ενδεχομένως ακόμη και πριν το 2035.
Από εκεί και πέρα η Σύνοδος του ΝΑΤΟ στη Χάγη δεν έφερε κάποια συνταρακτική είδηση, ιδιαίτερα αναφορικά με τα ελληνοτουρκικά, με τον πρωθυπουργό να περιορίζεται σε ένα ολιγόλεπτο τετ α τετ με τον Τούρκο Πρόεδρο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν και με την πιθανή διμερή συνάντηση των δύο ηγετών να μεταφέρεται, μετά από αρκετές αναβολές, πιθανότατα για το φθινόπωρο.
Η ισπανική ανταρσία
Τα βλέμματα τράβηξε πάντως πάνω της η Μαδρίτη, με τον σοσιαλιστή πρωθυπουργό Πέδρο Σάντσες να αντιτίθεται δημόσια στις δαπάνες του 5%, δηλώνοντας πώς το 2,1% της Ισπανίας αρκεί για να πιάσει τους στόχους της άμυνας. Ο Σάντσες υποστήριξε ότι η αύξηση αμυντικών παροχών θα ζημιώσουν μακροπρόθεσμα τις κοινωνικές παροχές. Υπενθυμίζεται ότι ο Σάντσες ηγείται ενός κεντροαριστερού συνασπισμού, που ιεραρχεί υψηλότερα ζητήματα κοινωνικής συνοχής. Επιπλέον, η ισπανική περίπτωση δείχνει πώς ο αντίκτυπος της εσωτερικής πολιτικής σκηνής μπορεί να εξαχθεί στη διεθνή σκηνή: Ο Σάντσες πιέζεται εσωτερικά λόγω ενός σκανδάλου διαφθοράς που εμπλέκεται στενός του συνεργάτης, με τη συντηρητική αντιπολίτευση να επιδιώκει παραίτησή του. Ως εκ τούτου, ο Σάντσες πιθανότατα να μην ήταν σε θέση να ανοίξει νέο ενδοκυβερνητικό μέτωπο.
Παράλληλα, υπήρξε μία σύγχυση κατά τη διάρκεια των προηγούμενων ημερών στο αν δόθηκε εξαίρεση στην Μαδρίτη από τις ισπανικές και νατοϊκές αρχές. Αυτό δεν προκύπτει αν λάβουμε υπόψιν την αντίδραση του Μαρκ Ρούτε, αλλά και του Ντόναλντ Τραμπ στη συνέντευξη τύπου που ακολούθησε μετά τη Σύνοδο, όπου εξαπέλυσε πυρά κατά των Ισπανών, απειλώντας ότι θα κληθούν να πληρώσουν με τον έναν ή τον άλλον τρόπο. Από την πλευρά του ο Ρούτε δεν ήθελε να δώσει «πράσινο φως» για εξαιρέσεις, διότι αν τις δεχόταν για ένα κράτος, θα ακολουθούσαν κι άλλα.
Είναι δεδομένο πάντως ότι η «ρωσική αρκούδα» απειλεί την Ευρώπη και την ασφάλειά της και αυτό έχει εξάλλου αναγνωρίσει από τον Ισπανό πρωθυπουργό. Αυτό που μένει μέχρι στιγμής αναπάντητο από τις ευρωπαϊκές κυβερνήσεις είναι πώς θα εξασφαλιστεί η διατήρηση της κοινωνικής συνοχής αν η αύξηση των αμυντικών δαπανών γίνει εις βάρους του κοινωνικού κράτους. Επιπλέον, το όλο εγχείρημα αποτελεί μία τεράστια δημοσιονομική πρόκληση, με πολλά ευρωπαϊκά κράτη να μην έχουν συνέλθει ακόμη από το κόστος της πανδημίας, κάποια – μεταξύ των οποίων και η Ελλάδα – ούτε από την κρίση χρέους την περίοδο 2010-2015. Αν δεν υπάρξουν πειστικές απαντήσεις σε αυτά τα ζητήματα δεν αποκλείεται να εμφανιστούν κι άλλοι … «Σάντσες».
Χλιαρές αντιδράσεις από τη Ρωσία
Από την Μόσχα οι αποφάσεις της Συνόδου του ΝΑΤΟ σχολιάστηκαν με σχετικά ήπιο τόνο. Ο Υπουργός Εξωτερικών Σεργκέι Λαβρόφ άφηνε να εννοηθεί ότι οι αυξημένες ευρωπαϊκές δαπάνες στην άμυνα δεν απειλούν τη Ρωσία. Σε όμοιο τόνο κινήθηκε ο Βλαντιμίρ Πούτιν, ο οποίος δήλωσε ότι η Ευρώπη «σκορπά» τα λεφτά της, υποστηρίζοντας ότι η Ρωσία δεν απειλεί κανέναν. Εκτός αυτού, έκανε νέα επίθεση φιλίας στον Τραμπ και δήλωσε ανοιχτός για νέο γύρο συνομιλίων με την Ουκρανία, χωρίς πάντως να φαίνεται πρόθυμος να αποχωριστεί από τις μαξιμαλιστικές του απαιτήσεις.
