«Μην εστιάζετε τόσο στην Ουκρανία, ώστε να αγνοήσετε τις σοβαρές απειλές για την ευρωπαϊκή ασφάλεια που υποβόσκουν στη Λιβύη» είναι το μήνυμα που προσπαθούν να στείλουν η Ιταλία και η Ελλάδα στους εταίρους τους στην ΕΕ και το ΝΑΤΟ αλλά χωρίς ιδιαίτερη επιτυχία.
Η Ιταλία και η Ελλάδα γνωρίζουν, πάντως, ότι για να αντιμετωπίσουν τη Λιβύη, μια χώρα με μέγεθος τριπλάσιο της Ισπανίας, θα χρειαστούν τη στήριξη μεγάλων συμμάχων όπως οι ΗΠΑ και η Γαλλία. Μέχρι στιγμής, όμως, η αντίδραση είναι απογοητευτική.
Οι μεταναστευτικές ροές από τη Λιβύη αυξάνονται ξανά, την ώρα που η Ρώμη ανησυχεί ολοένα και περισσότερο για τη διευρυνόμενη ρωσική επιρροή στην ασταθή βορειοαφρικανική χώρα, μέσω παροχής όπλων και πιθανής νέας ναυτικής βάσης στο λιμάνι της ανατολικής Λιβύης, Τομπρούκ.
Η Αθήνα, από την πλευρά της, έχει στείλει δύο πολεμικά πλοία για περιπολίες στα ανοιχτά της Λιβύης, λόγω της αύξησης των μεταναστευτικών ροών και στρατηγικών ανησυχιών για την Τουρκία, που συνεργάζεται με τους Λίβυους για τον καθορισμό θαλάσσιων ζωνών ενεργειακής εκμετάλλευσης, σε περιοχές νοτίως της Κρήτης, που η Αθήνα θεωρεί παράνομες με βάση το διεθνές δίκαιο της θάλασσας.
Ο Ιταλός ΥΠΕΞ Αντόνιο Ταγιάνι χαρακτήρισε τη Λιβύη «κατεπείγουσα κατάσταση που πρέπει να αντιμετωπίσει ενωμένη η Ευρώπη», όμως η πρόσφατη ευρωπαϊκή αποστολή για διπλωματικές επαφές κατέληξε σε φιάσκο.
Ο Ευρωπαίος Επίτροπος Μετανάστευσης Μάγκνους Μπρούνερ και οι υπουργοί Ιταλίας, Ελλάδας και Μάλτας κηρύχθηκαν «ανεπιθύμητα πρόσωπα» στη Βεγγάζη, περιοχή που ελέγχει ο στρατάρχης Χαλίφα Χάφταρ. Κατηγορούμενοι για αδιευκρίνιστες «παραβιάσεις», διατάχθηκαν να εγκαταλείψουν τη χώρα.
«Ο ρόλος της Ρωσίας στη Λιβύη επεκτείνεται συνεχώς, με τη χώρα να γίνεται βασικός κόμβος της στρατηγικής της στην Αφρική», προειδοποίησε Ευρωπαίος διπλωμάτης. Σύμφωνα με τον ίδιο, ένα πολιτικά συνδεδεμένο δίκτυο διακινητών ανθρώπων υποστηρίζει τις ρωσικές προσπάθειες, βοηθώντας τη Μόσχα να παρακάμπτει κυρώσεις και να εργαλειοποιεί τη μετανάστευση.
Η μετανάστευση ξανά στο επίκεντρο
Η ελληνική κυβέρνηση ανακοίνωσε αυστηρότερους κανόνες για τη μετανάστευση, καθώς παλεύει να αντιμετωπίσει την αύξηση των αφίξεων από Λιβύη στην Κρήτη, στο απόγειο της τουριστικής περιόδου.
«Η έκτακτη κατάσταση απαιτεί έκτακτα μέτρα», δήλωσε ο Πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης στη Βουλή και συμπλήρωσε: «Η κυβέρνηση αποφάσισε να ενημερώσει την Ευρωπαϊκή Επιτροπή ότι προχωρά σε αναστολή επεξεργασίας αιτήσεων ασύλου, αρχικά για τρεις μήνες, για όσους φθάνουν από τη Βόρεια Αφρική δια θαλάσσης».
Περίπου 9.000 άνθρωποι έχουν φτάσει στην Κρήτη από τη Λιβύη από την αρχή του έτους, σχεδόν οι διπλάσιοι σε σχέση με ολόκληρο το 2024.
Τέλη Ιουνίου, η Ελλάδα ανέπτυξε δύο πολεμικά πλοία για να αναχαιτίσει το κύμα μεταναστών. Αξιωματούχοι όμως εξέφρασαν αμφιβολίες για την αποτελεσματικότητά τους, προειδοποιώντας ότι η παρουσία πολεμικών πλοίων μπορεί να οδηγήσει μετανάστες να ρίχνονται στη θάλασσα για να διασωθούν. Πράγματι, την τελευταία εβδομάδα πάνω από 2.000 μετανάστες έφτασαν στην Κρήτη.
Η κυβέρνηση δέχεται επίσης επικρίσεις, ακόμα και εκ των έσω, για την εγκατάλειψη του «φακέλου Λιβύη» τα τελευταία χρόνια.
Συνολικά, καταγράφεται αύξηση 7% στις αφίξεις στην κεντρική Μεσόγειο, σχεδόν όλες από Λιβύη, ενώ άλλες διαδρομές παρουσιάζουν μείωση 20%.
Η ελληνική καταστολή προκαλεί ανησυχίες στην Ιταλία, ότι περισσότεροι μετανάστες θα κατευθυνθούν προς τις ιταλικές ακτές.
«Μας ανησυχεί η κατάσταση στη Λιβύη και η πρόσφατη αύξηση των παράτυπων αναχωρήσεων», ανέφερε εκπρόσωπος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής.
Η Ρωσική εγγύτητα με Χαφτάρ
Σε πρόσφατη στρατιωτική παρέλαση στη Βεγγάζη παρουσιάστηκε ρωσικός οπλισμός, δείγμα της αυξανόμενης εγγύτητας του Κρεμλίνου με τον Χάφταρ.
Η Ρωσία επιδιώκει ορμητήριο στη Μεσόγειο, ειδικά μετά την απώλεια της βάσης στο λιμάνι Ταρτούς της Συρίας. Ο Ταγιάνι έχει προειδοποιήσει ότι η Λιβύη είναι το πιθανότερο νέο σημείο για ρωσική ναυτική βάση.
Σύμφωνα με την Agenzia Nova, η Μόσχα επιδιώκει επίσης να εγκαταστήσει πυραυλικά συστήματα σε βάση στη Σεμπχά, στον έλεγχο του Χάφταρ, με στόχο προς την Ευρώπη.
Αναλυτές αμφισβητούν αν η Ρωσία έχει ήδη τη δυνατότητα να σημαδέψει την Ευρώπη από τη Λιβύη. Αλλά ακόμη και χωρίς πυραύλους, χρησιμοποιεί τις βάσεις για επιχειρήσεις στην Αφρική μέσω του «Africa Corps» υπό την αιγίδα του ρωσικού υπουργείου Άμυνας.
Υπάρχει αυξανόμενος φόβος ότι η Ρωσία θα εργαλειοποιήσει τη μετανάστευση από τη Λιβύη, όπως έκανε μέσω Λευκορωσίας το 2021-22 με πρόσφυγες στα πολωνικά σύνορα.
Ωστόσο, η ρωσική στρατηγική δεν είναι χωρίς δυσκολίες: ο πόλεμος στην Ουκρανία απορροφά πόρους, δυσκολεύοντας τη χρηματοδότηση των λιβυκών πολιτοφυλακών και προκαλώντας εντάσεις.
«Δεν βλέπω τους Ρώσους να αναλαμβάνουν τη δουλειά των διακινητών», είπε ο Καρίμ Μεζράν, του Atlantic Council. «Αλλά τους βλέπω να λένε: Είμαι ο νέος αρχηγός, ακολουθήστε τις εντολές μου».
Ελλάδα και Ιταλία σε αναζήτηση συμμάχων
Παρά τη σοβαρότητα της κατάστασης, Ιταλία και Ελλάδα δυσκολεύονται να κινητοποιήσουν τους συμμάχους. Η Ιταλίδα Πρωθυπουργός Τζόρτζια Μελόνι συζήτησε το ζήτημα με τον Εμμανουέλ Μακρόν στη Ρώμη, στις 4 Ιουνίου.
«Η Λιβύη είναι θέμα ιδιαίτερης σημασίας και για τη Γαλλία και για την Ιταλία», είπε Ιταλός αξιωματούχος. Ωστόσο, παραδέχθηκε πως υπάρχουν «αποχρώσεις» ανάμεσα στις δύο χώρες ως προς τις πιθανές λύσεις.
Στη διπλωματία γίνονται συζητήσεις για τη Λιβύη, αλλά στην πράξη λίγα προχωρούν. Η Ιταλία ζητά τη συνδρομή της στρατιωτικά ισχυρής Γαλλίας, όμως η Λιβύη δεν αποτελεί άμεση προτεραιότητα για το Παρίσι, και φέρνει στη μνήμη τα γαλλικά αποτυχόντα εγχειρήματα σε Μάλι και Νίγηρα.
«Για την Ιταλία, το ζήτημα της Λιβύης είναι πιο κεντρικό από ό,τι για τη Γαλλία», λέει η Βιρζινί Κολομπιέ, καθηγήτρια στη Ρώμη και ειδικός σε θέματα Λιβύης.
Οι ΗΠΑ, με το βλέμμα στραμμένο στον Ειρηνικό, επίσης δεν δείχνουν πρόθυμες να επενδύσουν πολιτικά στη Λιβύη.
Πιο ενδεικτικό είναι ίσως ότι η τελευταία διακήρυξη του ΝΑΤΟ, στις 25 Ιουνίου στη Χάγη, δεν αναφέρει καν την Αφρική.
«Κανείς δεν ήθελε να μπουν διχαστικά θέματα, το ΝΑΤΟ έχει πλέον πολύ μινιμαλιστική ατζέντα», λέει ο Αλεσάντρο Μαρόνε του ιταλικού think tank Istituto Affari Internazionali.
