Περιμένοντας στο αεροπλάνο στη Βεγγάζη, ο επίτροπος Μετανάστευσης της ΕΕ Magnus Brunner μαζί με ανώτερους υπουργούς από την Ιταλία, την Ελλάδα και τη Μάλτα, ανακάλυψαν ότι οι συνομιλίες που είχαν προγραμματίσει με τον Χαλίφα Χαφτάρ είχαν καταστραφεί. Χωρίς τη σύμφωνη γνώμη των Ευρωπαίων, δύο ανώτεροι υπουργοί από τη διοίκηση του Χάφταρ στα ανατολικά της χώρας είχαν εμφανιστεί για να τους συναντήσουν επίσης.
Όπως αναφέρει το Politico, το πρόβλημα ήταν ότι αυτή η ανατολική λιβυκή «κυβέρνηση» δεν θεωρείται νόμιμη από τον ΟΗΕ - και η συνάντηση με τους υπουργούς του Χάφταρ θα ισοδυναμούσε με την παροχή της σφραγίδας έγκρισης της ΕΕ. Αυτό, πιστεύουν πολλοί από την ευρωπαϊκή πλευρά, ήταν ο στόχος του Haftar από την αρχή.
Αυτό που ακολούθησε ήταν ένα διπλωματικό φιάσκο που θα μελετάται στο μέλλον από τους ιστορικούς.
Προφανώς εξοργισμένος από τη στάση των Ευρωπαίων, ο 81χρονος Χάφταρ τους πέταξε όλους έξω από την πόλη, χωρίς να γίνει καμία συζήτηση για το μεταναστευτικό. Η προσπάθεια της ΕΕ να αντιμετωπίσει τις συμμορίες λαθρομεταναστών που δρουν στη Μεσόγειο βρισκόταν σε σύγχυση, καθώς οι αξιωματούχοι όλων των πλευρών κατηγορούσαν ο ένας τον άλλον για το χάος.
Με βάση συνεντεύξεις με πολλούς ανθρώπους που γνώριζαν την πανωλεθρία της Τρίτης, σε όλους από τους οποίους παραχωρήθηκε ανωνυμία προκειμένου να μιλήσουν με ειλικρίνεια, το POLITICO προχώρησε με δημοσιοποίηση ρεπορτάζ το Σάββατο (12/7), στο οποίο αναλύει και περιγράφει το υπόβαθρο της αποτυχημένης αποστολής της ΕΕ να επιλύσει την κρίση στα νότια σύνορά της.
Πίσω από όλα αυτά κρύβεται μια βαθύτερη προειδοποίηση για την Ευρώπη, με την υποψία ότι η Ρωσία του Βλαντιμίρ Πούτιν βρίσκει νέους τρόπους να προκαλέσει προβλήματα στην περιοχή.
Η Ευρώπη «καίγεται» να περιορίσει την παράτυπη μετανάστευση
Η παράτυπη μετανάστευση αποτελεί κρίσιμη πρόκληση για την ικανότητα της ΕΕ να αντιμετωπίσει τις ανησυχίες των ψηφοφόρων για την ασφάλεια των συνόρων και η αντιμετώπιση της διαδρομής από τη Βόρεια Αφρική προς την Ελλάδα και την Ιταλία είναι εδώ και καιρό μια από τις πιο δύσκολες δοκιμασίες για τις Βρυξέλλες.
Το ταξίδι του Brunner είχε ως στόχο να δείξει αυτό που οι αξιωματούχοι της ΕΕ αρέσκονται να αποκαλούν «Ομάδα Ευρώπη» εν δράσει, αντιμετωπίζοντας τη μεταναστευτική κρίση. Η «Ομάδα Ευρώπη» είναι η ορολογία των Βρυξελλών για μια συνδυασμένη διπλωματική επίδειξη δύναμης κατά την οποία τα πιο ισχυρά θεσμικά όργανα της ΕΕ - όπως η Επιτροπή και η Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων - συνεργάζονται με τις χώρες μέλη «έτσι ώστε η κοινή μας εξωτερική δράση να γίνει κάτι περισσότερο από το άθροισμα των μερών της».
Ο Brunner επιβιβάστηκε σε αεροπλάνο μαζί με τον Έλληνα υπουργό Μετανάστευσης Θάνο ΠλεύρηΘάνο Πλεύρη, τον Ιταλό υπουργό Εσωτερικών Matteo Piantedosi και τον Byron Camilleri, τον υπουργό Εσωτερικών της Μάλτας. Πρώτος προορισμός τους στη Λιβύη ήταν η Τρίπολη, έδρα της διεθνώς αναγνωρισμένης Κυβέρνησης Εθνικής Ενότητας.
Αν και δεν επιτεύχθηκε συμφωνία για την αντιμετώπιση της μετανάστευσης, η συζήτηση ήταν εγκάρδια και η συνάντηση εξελίχθηκε ομαλά και σύμφωνα με το σχέδιο. Στη συνέχεια προσγειώθηκαν στο διεθνές αεροδρόμιο Μπενίνα της Βεγγάζης - και άρχισαν τα προβλήματα.
Ο απεσταλμένος
Ο πρέσβης της ΕΕ Νίκολα Ορλάντο κάνει αίσθηση στη διπλωματική σκηνή της Λιβύης με το ξυρισμένο κεφάλι του, τα γυαλιά με τετράγωνο σκελετό και τα περιποιημένα, ναυτικά μπλε κοστούμια του. Έχει μακρά γνωριμία με τη χώρα, αφού στο παρελθόν είχε διατελέσει αναπληρωτής πρέσβης της Ιταλίας στην Τρίπολη, και ήταν δουλειά του να οργανώσει τις συναντήσεις.
Ο Ορλάντο και οι σύντροφοί του γνώριζαν τους κινδύνους που συνεπάγεται η συναλλαγή με τον Χαφτάρ: Ο πολέμαρχος ελέγχει τον Εθνικό Στρατό της Λιβύης και είναι de facto κυβερνήτης της ανατολικής Λιβύης από το 2017, διοικώντας την περιοχή ως στρατιωτική δικτατορία, με κάποια υποστήριξη από τη Ρωσία. Η ΕΕ δεν είχε ποτέ θεσμική σχέση με τη διοίκησή του.
Όταν το αεροπλάνο των Ευρωπαίων τροχοδρόμησε προς το σημείο στάθμευσής του στη Βεγγάζη, για να το υποδεχτούν απροσδόκητα δύο υπουργοί του Χάφταρ, ο Ορλάντο βρέθηκε στη γραμμή του πυρός.
Οι υπουργοί της Ιταλίας, της Ελλάδας και της Μάλτας του είπαν να κατέβει μόνος του από το αεροπλάνο και να πάει να μιλήσει με την πλευρά του Χάφταρ. Σε καμία περίπτωση δεν πρέπει η ευρωπαϊκή αντιπροσωπεία υπουργών και αξιωματούχων να φωτογραφηθεί με τους εκπροσώπους του Χάφταρ, συμφώνησαν όλοι. Αυτό θα έστελνε ένα διεθνές μήνυμα ότι η ΕΕ αναγνώριζε μια διοίκηση που ο περισσότερος κόσμος δεν θεωρεί νόμιμη.
Ο Ορλάντο ξεκίνησε μόνος του για να μιλήσει αυτοπροσώπως με τους δύο υπουργούς της ανατολικής Λιβύης και τηλεφωνικά με το γραφείο του Χαφτάρ. Τελικά, τον διαβεβαίωσαν ότι οι Ευρωπαίοι, οι οποίοι είχαν παραμείνει εγκλωβισμένοι στο αεροπλάνο τους, θα μπορούσαν να αποβιβαστούν και να περιμένουν, μακριά από τον ήλιο, στην πιο άνετη αίθουσα VIP του αεροδρομίου, υποσχόμενοι ότι κανείς δεν θα φωτογραφιζόταν κατά τη διαδικασία.
Αθέτηση των υποσχέσεων
Οι Λίβυοι αθέτησαν αμέσως και αυτή τη διαβεβαίωση και άρχισαν να φωτογραφίζουν τους Ευρωπαίους και τους Λίβυους υπουργούς καθώς περίμεναν να μάθουν αν θα μπορούσαν να ξεκινήσουν οι συνομιλίες.
Καθώς το Ορλάντο συνέχισε να προσπαθεί να διασώσει την κατάσταση, έγινε σαφές ότι ο Χάφταρ δεν ήταν ευχαριστημένος. Ήθελε αυτή τη φωτογραφία με τους υπουργούς του να συναντούν μερικούς από τους πιο υψηλόβαθμους πολιτικούς της ΕΕ, συμπεριλαμβανομένου του επιτρόπου Μπρούνερ.
Τελικά, η πλευρά της ΕΕ πρότεινε έναν συμβιβασμό. Παρά τις επιφυλάξεις τους για το καθεστώς της ανατολικής Λιβύης, θα προχωρούσαν στη διεξαγωγή μιας συνάντησης με παρόντες τους υπουργούς του Haftar - αλλά μόνο υπό τον όρο ότι δεν θα δημοσιοποιούνταν καμία φωτογραφία που να δείχνει ότι αυτή πραγματοποιήθηκε.
Ο Χάφταρ προφανώς τότε θύμωσε, κήρυξε τον Brunner «persona non grata» και διέταξε όλους τους Ευρωπαίους να επιστρέψουν στο αεροπλάνο τους και να φύγουν.
Η πανωλεθρία προκάλεσε άμεσες αλληλοκατηγορίες. Πώς μπόρεσε η πλευρά της ΕΕ να θέσει τον εαυτό της σε μια θέση όπου ο Haftar θα μπορούσε να τους στήσει ενέδρα με τον φωτογραφικό φακό, επιδιώκοντας τη διεθνή αναγνώριση; Εάν γνώριζαν ότι υπήρχαν κίνδυνοι, γιατί δεν προετοιμάστηκαν καλύτερα;
Ο καθένας επιρρίπτει ευθύνες στον άλλον
Οι Βρυξέλλες πήραν την ευθύνη, με αξιωματούχους από τη Ρώμη και την Αθήνα να υπονοούν ιδιαιτέρως ότι η ομάδα της ΕΕ απογοήτευσε τους υπόλοιπους. Στα ίδια τα θεσμικά όργανα της ΕΕ, ορισμένοι γνώστες της Επιτροπής άσκησαν επίσης σιωπηρή κριτική στον τρόπο με τον οποίο αντιμετωπίστηκε η υπόθεση, με το δάχτυλο της καχυποψίας να δείχνει τον διπλωματικό βραχίονα του μπλοκ, την Ευρωπαϊκή Υπηρεσία Εξωτερικής Δράσης.
Σύμφωνα με ορισμένους εμπλεκόμενους, ήταν γνωστοί οι κίνδυνοι να στήσει παγίδα ο Χαφτάρ, αλλά αποφάσισαν να δοκιμάσουν την τύχη τους και να ελπίζουν ότι θα μπορέσουν να το λύσουν αυτοπροσώπως επί τόπου, αν κάτι πήγαινε στραβά.
«Οι Βρυξέλλες και οι υπόλοιποι Ευρωπαίοι έχουν πλήρη επίγνωση ότι ο επίτροπος και οι υπουργοί έπεσαν σε παγίδα σε μια απέλπιδα προσπάθεια να κατευνάσουν τον Χαφτάρ για τον εκβιασμό του με το μεταναστευτικό», δήλωσε ένα πρόσωπο που γνωρίζει τη συζήτηση στις Βρυξέλλες. «Τώρα η Κομισιόν και η Ιταλία, που σκέφτηκαν την αποστολή τη χειρότερη δυνατή στιγμή, δέχονται επίθεση, με άλλους να αντιτίθενται σε περαιτέρω παραχωρήσεις και συνθηκολόγηση με τον Χαφτάρ, έναν σταθερό σύμμαχο της Ρωσίας».
Την Παρασκευή (11/7), η Επιτροπή επιβεβαίωσε ότι η «Ομάδα Ευρώπη» θα προσπαθήσει ξανά. Η πρόεδρος της Επιτροπής Ursula von der Leyen συμφώνησε με τους ηγέτες της Ιταλίας, της Ελλάδας και της Μάλτας να συνεχίσουν να πιέζουν, όταν συναντήθηκαν στο περιθώριο της συνόδου κορυφής για την υποστήριξη της Ουκρανίας στη Ρώμη την Πέμπτη.
Εκπρόσωπος της Επιτροπής δήλωσε ότι η φον ντερ Λάιεν και οι άλλοι ηγέτες συμφώνησαν «να συνεχίσουν τις επαφές με τη Λιβύη και να συνεχίσουν την προσέγγιση της Ομάδας Ευρώπη, μεταξύ άλλων με την εκ νέου αποστολή της αντιπροσωπείας της Ομάδας Ευρώπη στη Λιβύη για τη συνέχιση της επίσκεψης». Η ιδέα, σύμφωνα με τον εκπρόσωπο, θα ήταν να συνεργαστεί με «και τις δύο πλευρές» στη Λιβύη, με το υπονοούμενο ότι αυτό θα περιλάμβανε την ανατολική πλευρά που κυβερνάται από τον Haftar.
Δεν είναι σαφές πότε ακριβώς θα πραγματοποιηθεί η νέα αποστολή στη Λιβύη ή ποιοι θα επιβιβαστούν στο αεροπλάνο την επόμενη φορά.
Κίνδυνος εργαλειοποίησης των μεταναστευτικών ροών από Πούτιν
Ένας μεγάλος κίνδυνος είναι ότι η Ρωσία του Πούτιν βλέπει πλέον την ανατολική Λιβύη και τις μεταναστευτικές διαδρομές της στη Μεσόγειο ως μια ακαταμάχητη ευκαιρία για την αποσταθεροποίηση της ΕΕ. Ο Χάφταρ έχει πραγματοποιήσει πολλαπλές συναντήσεις με Ρώσους υπουργούς και ο στρατός του έχει λάβει υποστήριξη από τον ρωσικό στρατό.
«Κανείς δεν ξέρει πραγματικά τι να κάνει», δήλωσε το ίδιο πρόσωπο που γνωρίζει τις συζητήσεις που αναφέρθηκαν παραπάνω. «Αλλά είναι σαφές ότι ο κατευνασμός δεν λειτουργεί και ότι ο Χαφτάρ θα συνεχίσει να ζητά περισσότερα, προωθώντας έτσι τα ρωσικά συμφέροντα στη Λιβύη με αντάλλαγμα μια χούφτα λιγότερους μετανάστες που θα προσγειωθούν στην Κρήτη».
