Η ιστορία δείχνει ότι οι καθαροί φόροι περιουσίας σπάνια αποφέρουν σημαντικά έσοδα και συχνά αποτυγχάνουν να στοχεύσουν τα κύρια στρώματα του πλούτου, υποστηρίζουν φορολογικοί ειδικοί και οικονομολόγοι. Δείχνουν, αντίθετα, σε ένα «μενού επιλογών» που αποδίδει καλύτερα: αυστηρότερο έλεγχο στα κέρδη κεφαλαίου, περισσότερους φόρους κληρονομιάς και έξοδα εξόδου για όσους επιχειρούν να μετακινηθούν σε φορολογικούς παραδείσους.

«Οι ανησυχίες για τις ανισότητες πλούτου δεν σημαίνουν ότι οι κυβερνήσεις πρέπει να εφαρμόσουν καθαρούς φόρους περιουσίας», ανέφερε το ΔΝΤ σε πρόσφατο οδηγό προς κυβερνήσεις. «Η βελτίωση της φορολόγησης του εισοδήματος από κεφάλαιο τείνει να είναι πιο δίκαιη και πιο αποδοτική.»

Περιορισμένα έσοδα

Όπως αναφέρει το Reuters, στην Ευρώπη, η Ελβετία, η Ισπανία και η Νορβηγία εφαρμόζουν διάφορες μορφές φόρου περιουσίας για κατόχους περιουσιακών στοιχείων πάνω από συγκεκριμένα όρια, ενώ στη Γαλλία και τη Βρετανία συζητείται το μέτρο για τη μείωση των ελλειμμάτων.

Ο μέσος ανώτατος φορολογικός συντελεστής εισοδήματος στις 38 χώρες του ΟΟΣΑ έπεσε από 66% το 1980 στο 43% σήμερα. Στην κορυφή της κοινωνικής πυραμίδας, το 0,0001% των πλουσιότερων μπορεί να πληρώνει ελάχιστους φόρους σε χώρες όπως η Γαλλία και η Ολλανδία, τοποθετώντας τα περιουσιακά τους στοιχεία σε εταιρείες συμμετοχών, σύμφωνα με έρευνα του καθηγητή Gabriel Zucman της Paris School of Economics.

Ο ίδιος πρότεινε την επιβολή φόρου 2% στον πλουσιότερο 0,01% της Γαλλίας στον προϋπολογισμό του 2026, που τώρα εξετάζεται από τους πολιτικούς.

«Πρέπει να διασφαλίσουμε ότι οι δισεκατομμυριούχοι πληρώνουν τουλάχιστον όσο και οι υπόλοιπες κοινωνικές ομάδες», είπε στο Reuters. «Είναι ένα βασικό ζήτημα δικαιοσύνης και σεβασμού των θεμελιωδών αρχών της φορολογικής ισότητας.»

Ωστόσο, η φορολόγηση της καθαρής περιουσίας δεν είναι ούτε η μοναδική ούτε η καλύτερη οδός. Τα έσοδα είναι συνήθως περιορισμένα – μόλις μερικά δεκαδικά του ΑΕΠ – καθώς οι φορολογούμενοι, ειδικά οι υπερπλούσιοι, μπορούν εύκολα να προστατεύσουν τα περιουσιακά τους στοιχεία μέσω εταιρειών, trusts, αντικειμένων δύσκολης αποτίμησης όπως αντίκες ή με τη μεταφορά τους σε φορολογικούς παραδείσους.

Κεφάλαιο vs. εργασία

Επιπλέον, ο φόρος περιουσίας επιβάλλεται στο σύνολο της περιουσίας με ενιαίο συντελεστή, τιμωρώντας ουσιαστικά όσους κατέχουν χαμηλότερης απόδοσης στοιχεία. Αντίθετα, η φορολογία εισοδήματος από κεφάλαιο – μερίσματα και υπεραξίες από πώληση περιουσιακών στοιχείων – εφαρμόζεται στις πραγματικές αποδόσεις.

Καθώς οι φόροι αυτοί είναι γενικά χαμηλότεροι από εκείνους στην εργασία, οι υποστηρικτές της αυξημένης φορολόγησης των πλουσίων βλέπουν περιθώρια αλλαγής. «Η ευνοϊκή φορολογική μεταχείριση των κερδών αποτελεί σημαντικό παράγοντα χαμηλών πραγματικών φορολογικών συντελεστών για τα άτομα υψηλής καθαρής αξίας», ανέφερε ο ΟΟΣΑ σε πρόσφατη έκθεση.

Σε πολλές χώρες, όπως η Γαλλία, η Γερμανία, η Ιταλία, η Νότια Κορέα και η Ιαπωνία, το εισόδημα από μερίσματα και υπεραξίες φορολογείται με χαμηλό ενιαίο συντελεστή. Ορισμένοι οικονομολόγοι υποστηρίζουν ότι οι χαμηλοί φόροι στο κεφάλαιο ενθαρρύνουν την αποταμίευση, την επένδυση και την επιχειρηματικότητα, ωστόσο ο ΟΟΣΑ σημειώνει ότι αυτοί οι στόχοι μπορούν να επιτευχθούν και με άλλους τρόπους, όπως στοχευμένες φοροαπαλλαγές.

Η «φορολογία θανάτου» μπορεί να αναζωογονήσει την οικονομία

Η φορολογία κληρονομιάς – συχνά αποκαλούμενη υποτιμητικά «φόρος θανάτου» – θεωρείται από τον ΟΟΣΑ δίκαιη και αποτελεσματική. Έχει πλεονεκτήματα έναντι του φόρου περιουσίας, καθώς δεν αποθαρρύνει την αποταμίευση για τα γηρατειά ούτε τη δημιουργία «προίκας» για τα παιδιά, εφόσον υπάρχουν σωστές εξαιρέσεις.

Οι επικριτές αντιτείνουν ότι τα περιουσιακά στοιχεία έχουν ήδη φορολογηθεί όταν αποκτήθηκαν. Επισημαίνουν επίσης ότι το ανώτατο 1% των εισοδηματιών συμβάλλει ήδη δυσανάλογα στα δημόσια έσοδα στις περισσότερες ανεπτυγμένες οικονομίες.

Ωστόσο, πολλές χώρες δεν αξιοποιούν πλήρως αυτό το εργαλείο, καθώς δεν φορολογούν ανεκπλήρωτες υπεραξίες ή παρέχουν μεγάλες απαλλαγές σε επιχειρηματικά περιουσιακά στοιχεία. Στην Ιταλία, την Πολωνία και, έως κάποιο όριο, στη Νότια Κορέα, οι κληρονόμοι δεν πληρώνουν καθόλου φόρο για κληρονομημένη επιχείρηση, ενώ στην Ιρλανδία, την Ισπανία και τη Γερμανία τα όρια απαλλαγών είναι πολύ υψηλά.

Σε ένα ανταγωνιστικό παγκόσμιο περιβάλλον, οι κυβερνήσεις πρέπει να βρουν ισορροπία ώστε να αυξήσουν τα έσοδα χωρίς να διώξουν τους πλούσιους σε άλλες δικαιοδοσίες, τονίζουν οι φορολογικοί ειδικοί. Ωστόσο, το Tax Justice Network υποστηρίζει ότι όλοι θα ωφεληθούν από τη μείωση της ψαλίδας πλούτου.

«Ένα από τα πράγματα που υπονομεύουν τα κοινωνικά αποτελέσματα για όλους – ακόμη και για τους πλουσιότερους – είναι η ανισότητα. Οι μεγάλες ανισότητες πλήττουν την οικονομική ανάπτυξη και το προσδόκιμο ζωής συνολικά», δήλωσε ο διευθύνων σύμβουλος του οργανισμού, Alex Cobham.