Πέρα από την παρέμβαση του Εμανουέλ Μακρόν, που ήταν αιχμηρή έναντι των «νταήδων» Βλαντιμίρ Πούτιν και του Ντόναλντ Τραμπ, και της προαναγγελίας της εμπορικής συμφωνίας Ινδίας - ΕΕ, εξαιρετικά σημαντική ήταν η ομιλία του πρωθυπουργού του Καναδά, Μαρκ Κάρνεϊ.

Με ψύχραιμο λόγο, αλλά με πολύ εύστοχες παρατηρήσεις ο Κάρνεϊ έκανε μία ομιλία που αξίζει να διαβαστεί από τον καθένα μας.

Το πρώτο κομμάτι της παρέμβασής του ήταν «όλα τα λεφτά». Με ειλικρίνεια και σαφήνεια περιγράφει ό,τι συνέβαινε παγκοσμίως για χρόνια και τι συμβαίνει τώρα:

«Φαίνεται πως κάθε μέρα μας υπενθυμίζεται ότι ζούμε σε μια εποχή ανταγωνισμού μεταξύ μεγάλων δυνάμεων — ότι η διεθνής τάξη που βασίζεται σε κανόνες φθίνει, ότι οι ισχυροί κάνουν ό,τι μπορούν και οι αδύναμοι υφίστανται ό,τι πρέπει. Και αυτό το απόφθεγμα του Θουκυδίδη παρουσιάζεται ως αναπόφευκτο, ως η φυσική λογική των διεθνών σχέσεων που επανεμφανίζεται. Απέναντι σε αυτή τη λογική, υπάρχει μια ισχυρή τάση τα κράτη να συμμορφώνονται, να προσαρμόζονται, να αποφεύγουν τις συγκρούσεις, ελπίζοντας ότι η υπακοή θα τους εξασφαλίσει ασφάλεια.

Το 1978, ο Τσέχος αντικαθεστωτικός Βάτσλαβ Χάβελ, μετέπειτα πρόεδρος της χώρας, έγραψε ένα δοκίμιο με τίτλο «Η δύναμη των αδυνάτων», στο οποίο έθετε ένα απλό ερώτημα: πώς κατάφερε να διατηρηθεί το κομμουνιστικό σύστημα; Και η απάντησή του ξεκινούσε με έναν μανάβη.

Κάθε πρωί, ο καταστηματάρχης τοποθετεί στη βιτρίνα του μια πινακίδα: «Προλετάριοι όλων των χωρών, ενωθείτε». Δεν το πιστεύει. Κανείς δεν το πιστεύει. Όμως την τοποθετεί για να αποφύγει μπελάδες, για να δείξει συμμόρφωση, για να μην ξεχωρίσει. Και επειδή κάθε μαγαζάτορας σε κάθε δρόμο κάνει το ίδιο, το σύστημα συνεχίζει να υφίσταται — όχι μόνο μέσω της βίας, αλλά και μέσω της συμμετοχής απλών ανθρώπων σε τελετουργίες που κατά βάθος γνωρίζουν πως είναι ψευδείς.

Ο Χάβελ ονόμασε αυτή την κατάσταση «ζωή μέσα στο ψέμα». Η δύναμη του συστήματος δεν πηγάζει από την αλήθεια του, αλλά από την προθυμία όλων να συμπεριφέρονται σαν να ήταν αληθινό. Και η ευθραυστότητά του προέρχεται από την ίδια πηγή. Όταν έστω και ένας άνθρωπος πάψει να συμμετέχει, όταν ο μανάβης κατεβάσει την πινακίδα του, η ψευδαίσθηση αρχίζει να ραγίζει.

Φίλοι μου, ήρθε η ώρα οι εταιρείες και τα κράτη να κατεβάσουν τις δικές τους πινακίδες.

Για δεκαετίες, χώρες όπως ο Καναδάς ευημέρησαν μέσα σε αυτό που αποκαλούσαμε διεθνή τάξη βασισμένη σε κανόνες. Συμμετείχαμε στους θεσμούς της, επαινούσαμε τις αρχές της, επωφεληθήκαμε από την προβλεψιμότητά της. Και χάρη σε αυτό, μπορούσαμε να ασκούμε μια εξωτερική πολιτική βασισμένη σε αξίες, υπό την προστασία της.

Γνωρίζαμε ότι η αφήγηση της διεθνούς τάξης που βασίζεται σε κανόνες ήταν εν μέρει ψευδής: ότι οι ισχυρότεροι εξαιρούσαν τους εαυτούς τους όταν τους συνέφερε, ότι οι κανόνες του εμπορίου εφαρμόζονταν άνισα, και ότι το διεθνές δίκαιο επιβαλλόταν με διαφορετική αυστηρότητα, ανάλογα με το ποιος ήταν ο κατηγορούμενος ή το θύμα.

Αυτή η μυθοπλασία ήταν χρήσιμη, και ιδίως η αμερικανική ηγεμονία συνέβαλε στην παροχή δημόσιων αγαθών: ανοιχτές θαλάσσιες οδούς, ένα σταθερό χρηματοπιστωτικό σύστημα, συλλογική ασφάλεια και στήριξη πλαισίων επίλυσης διαφορών.

Έτσι, βάλαμε την πινακίδα στη βιτρίνα. Συμμετείχαμε στις τελετουργίες και, σε μεγάλο βαθμό, αποφεύγαμε να επισημάνουμε το χάσμα ανάμεσα στη ρητορική και την πραγματικότητα.

Αυτή η συμφωνία δεν λειτουργεί πλέον. Θα το πω ευθέως. Βρισκόμαστε στη μέση μιας ρήξης, όχι μιας μετάβασης».

Ακολούθως, αφού περιγράφει πως ο Καναδάς είναι ένα κράτος Αρχών και Ρεαλισμού επιλέγει να μην περιχαρακωθεί, αλλά να είναι ισχυρός ενισχύοντας μεν τις υποδομές και την άμυνά του, έχοντας, όμως, παράλληλα και σημαντικές συμμαχίες.

«Η άποψή μας είναι ότι οι μεσαίες δυνάμεις πρέπει να δράσουν από κοινού, γιατί αν δεν είμαστε στο τραπέζι, είμαστε στο μενού», σημείωσε χαρακτηριστικά και έκλεισε την ομιλία του ως εξής:

«Θα έλεγα ότι οι μεγάλες δυνάμεις μπορούν, προς το παρόν, να πορεύονται μόνες τους. Έχουν το μέγεθος της αγοράς, τη στρατιωτική ικανότητα και τη μόχλευση για να υπαγορεύουν όρους. Οι μεσαίες δυνάμεις δεν το έχουν αυτό. Όταν όμως διαπραγματευόμαστε μόνο διμερώς με μια ηγεμονική δύναμη, διαπραγματευόμαστε από θέση αδυναμίας. Αποδεχόμαστε ό,τι μας προσφέρεται. Ανταγωνιζόμαστε μεταξύ μας για το ποιος θα είναι πιο υποχωρητικός. Αυτό δεν είναι κυριαρχία. Είναι η επίδειξη κυριαρχίας, ενώ αποδεχόμαστε την υποταγή.

Σε έναν κόσμο ανταγωνισμού μεγάλων δυνάμεων, οι χώρες που βρίσκονται ενδιάμεσα έχουν μια επιλογή: να ανταγωνίζονται μεταξύ τους για εύνοια ή να ενωθούν για να δημιουργήσουν έναν τρίτο δρόμο με πραγματικό αντίκτυπο. Δεν πρέπει να αφήσουμε την άνοδο της σκληρής ισχύος να μας τυφλώσει ως προς το γεγονός ότι η δύναμη της νομιμοποίησης, της ακεραιότητας και των κανόνων θα παραμείνει ισχυρή, αν επιλέξουμε να τη χρησιμοποιήσουμε μαζί.

Και έτσι επιστρέφω στον Χάβελ. Τι σημαίνει για τις μεσαίες δυνάμεις να «ζουν μέσα στην αλήθεια»;

Πρώτον, σημαίνει να ονομάζουμε την πραγματικότητα. Να σταματήσουμε να επικαλούμαστε τη διεθνή τάξη βασισμένη σε κανόνες σαν να λειτουργεί ακόμη όπως διαφημιζόταν. Να τη λέμε με το όνομά της: ένα σύστημα εντεινόμενου ανταγωνισμού μεγάλων δυνάμεων, όπου οι ισχυρότεροι επιδιώκουν τα συμφέροντά τους χρησιμοποιώντας την οικονομική ολοκλήρωση ως εξαναγκασμό.

Σημαίνει να δρούμε με συνέπεια, εφαρμόζοντας τα ίδια πρότυπα σε συμμάχους και αντιπάλους. Όταν οι μεσαίες δυνάμεις καταγγέλλουν την οικονομική εκφοβιστική πολιτική από τη μία κατεύθυνση αλλά σιωπούν όταν προέρχεται από άλλη, διατηρούν απλώς την πινακίδα στη βιτρίνα.

Ο Καναδάς έχει αυτό που θέλει ο κόσμος. Είμαστε ενεργειακή υπερδύναμη. Διαθέτουμε τεράστια αποθέματα κρίσιμων ορυκτών. Έχουμε τον πιο μορφωμένο πληθυσμό στον κόσμο. Τα συνταξιοδοτικά μας ταμεία είναι από τους μεγαλύτερους και πιο εξελιγμένους επενδυτές παγκοσμίως. Με άλλα λόγια, διαθέτουμε κεφάλαιο και ταλέντο. Έχουμε επίσης μια κυβέρνηση με τεράστια δημοσιονομική ικανότητα να δράσει αποφασιστικά. Και έχουμε αξίες.

Οι Καναδοί παραμένουν δεσμευμένοι στη βιωσιμότητα. Είμαστε ένας σταθερός και αξιόπιστος εταίρος σε έναν κόσμο που κάθε άλλο παρά σταθερός είναι — ένας εταίρος που χτίζει και εκτιμά τις σχέσεις μακροπρόθεσμα. Και έχουμε κάτι ακόμη: αναγνώριση του τι συμβαίνει και αποφασιστικότητα να δράσουμε αναλόγως.

Κατανοούμε ότι αυτή η ρήξη απαιτεί κάτι περισσότερο από προσαρμογή. Απαιτεί ειλικρίνεια για τον κόσμο όπως είναι. Γι' αυτό βγάζουμε την πινακίδα από τη βιτρίνα.

{https://x.com/MarkJCarney/status/2013694514725052567}

Ξέρουμε ότι η παλιά τάξη δεν θα επιστρέψει. Δεν πρέπει να τη θρηνούμε. Η νοσταλγία δεν είναι στρατηγική. Πιστεύουμε όμως ότι από το ρήγμα μπορούμε να χτίσουμε κάτι μεγαλύτερο, καλύτερο, ισχυρότερο και δικαιότερο. Αυτό είναι το καθήκον των μεσαίων δυνάμεων — των χωρών που έχουν τα περισσότερα να χάσουν από έναν κόσμο φρουρίων και τα περισσότερα να κερδίσουν από τη γνήσια συνεργασία.

Οι ισχυροί έχουν τη δύναμή τους. Αλλά κι εμείς έχουμε κάτι: την ικανότητα να σταματήσουμε να προσποιούμαστε και να δρούμε μαζί.

Αυτός είναι ο δρόμος του Καναδά. Τον επιλέγουμε ανοιχτά και με αυτοπεποίθηση — και είναι ένας δρόμος ανοιχτός σε κάθε χώρα που θέλει να τον ακολουθήσει μαζί μας».