Μία αρχή έγινε ίσως με την ανακοίνωση του Τραμπ για την επίτευξη τριήμερης εκεχειρίας κατά την περίοδο 9 με 11 Μαΐου, εκτιμώντας ότι γίνονται βήματα προς μια ειρηνευτική συμφωνία. Το ρητό αυτό έχει ακουστεί βέβαια πολλάκις. Εκτός αυτού, με βάση τη μεγάλη απόσταση που χωρίζει τη Μόσχα και το Κίεβο, φαίνεται δύσκολο να προσδιορίσει κανείς πώς θα μπορούσε να διαμορφωθεί μία ειρηνευτική συμφωνία ή έστω ένα πάγωμα της σύγκρουσης στα πρότυπα, για παράδειγμα, του πολέμου της Κορέας.
Αντέχουν οι Ουκρανοί – Σημάδια κόπωσης για τους Ρώσους
Και οι δύο πλευρές βρίσκονται αντιμέτωπες με σοβαρά προβλήματα. Η Ουκρανία καλείται να βρει λύσεις για τα αυξανόμενα φαινόμενα λιποταξίας. Σύμφωνα με το Υπουργείο Άμυνας της χώρας, οι λιποτάκτες ανέρχονται περίπου στις 200.000, ενώ υπάρχουν αναφορές για φαινόμενα διαφθοράς εντός του ουκρανικού στρατεύματος, οι οποίες διαρρέουν στα ΜΜΕ και επηρεάζουν την κοινή γνώμη. Επιπλέον, η αμυνόμενη χώρα προέρχεται από έναν δύσκολο χειμώνα, με πολύ χαμηλές θερμοκρασίες και προβλήματα στην ηλεκτροδότηση και τη θέρμανση, καθώς η Μόσχα στόχευσε συστηματικά ενεργειακές υποδομές. Ο Βολοντίμιρ Ζελένσκι επιχειρεί το τελευταίο διάστημα να κρατήσει το ουκρανικό ζήτημα «ζωντανό» στη διεθνή σκηνή, εγχείρημα εκ των πραγμάτων δύσκολο λόγω της κατάστασης στη Μέση Ανατολή.
Παρ’ όλα αυτά, υπάρχουν κάποιες σπιθαμές ελπίδας στο Κίεβο. Η εκλογική ήττα του Βίκτορ Όρμπαν διευκολύνει την απελευθέρωση ευρωπαϊκών βοηθειών προς την Ουκρανία. Ταυτόχρονα, οι γραμμές στο μέτωπο παρουσιάζονται σταθερές, ενώ έχουν πραγματοποιηθεί αρκετές επιτυχημένες επιθέσεις σε στρατιωτικούς στόχους και ενεργειακές εγκαταστάσεις ακόμη και βαθιά μέσα στη ρωσική επικράτεια, γεγονός που έχει δημιουργήσει σοβαρά προβλήματα στη Μόσχα.
Αυτές οι επιθέσεις έχουν, ως έναν βαθμό, αμβλύνει τα πετρελαϊκά κέρδη που έχει αποκομίσει η Μόσχα από την έναρξη του πολέμου στο Ιράν, με τη ρωσική οικονομία να εξακολουθεί να πιέζεται. Ωστόσο, η κατάσταση μόνο ρόδινη δεν είναι. Δημοσιεύματα του CNN και των Financial Times υποστηρίζουν ότι ο Πούτιν ανησυχεί ακόμη και για το ενδεχόμενο πραξικοπήματος, καθώς και ότι περνά ολοένα και περισσότερο χρόνο σε καταφύγια και προστατευμένους χώρους.
Παράλληλα, αυξάνεται η δυσαρέσκεια στο εσωτερικό της Ρωσίας, όχι τόσο για τον σκοπό του πολέμου, όσο κυρίως για τις συνέπειές του, μεταξύ των οποίων και οι συνεχείς διακοπές στο διαδίκτυο, οι οποίες έχουν προκαλέσει «γκρίνια» ακόμη και από ορισμένους influencers. Παράλληλα, και κάποιοι στρατιωτικοί bloggers, που θεωρούνται υποστηρικτές του Πούτιν, έχουν εκφράσει αμφιβολίες για την αποτελεσματικότητα της στρατηγικής που ακολουθείται. Παρ’ όλα αυτά, δεν υπάρχουν ενδείξεις ότι «τρίζει» η καρέκλα του. Την ίδια στιγμή, οι απώλειες στο μέτωπο παραμένουν υψηλές, τις οποίες όμως η Μόσχα μπορεί να αναπληρώσει ευκολότερα απ’ ό,τι το Κίεβο.
Συγκρατημένη αισιοδοξία για πάγωμα των γραμμών, παρά τις αγεφύρωτες διαφορές
Το χάσμα μεταξύ των δύο πλευρών παραμένει αγεφύρωτο. Η Ουκρανία επιδιώκει, από τη μία πλευρά, ισχυρές εγγυήσεις ασφαλείας, οικονομική υποστήριξη για την ανοικοδόμησή της και πάγωμα του μετώπου στις σημερινές γραμμές. Από την άλλη, η Μόσχα δηλώνει ότι θα συνεχίσει τον πόλεμο μέχρι την πλήρη κατάληψη του Ντονμπάς, το οποίο όμως οι Ουκρανοί δεν παραχωρούν – παρά τις πιέσεις του Τραμπ – λόγω των αμυντικών τους οχυρώσεων στην περιοχή. Επίσης, η Ρωσία δεν πρόκειται να δεχτεί ειρηνευτικά στρατεύματα και επιμένει στον περιορισμό των ουκρανικών δυνάμεων. Παράλληλα, επιδιώκει ρητή δέσμευση ότι το ΝΑΤΟ δεν θα επεκταθεί περαιτέρω προς Ανατολάς.
Κατά τα φαινόμενα, λοιπόν, δεν φαίνεται να υπάρχει φως στο τούνελ. Ωστόσο, παρατηρητές δηλώνουν συγκρατημένα αισιόδοξοι ότι θα μπορούσε να επιτευχθεί κάποιου είδους εκεχειρία, δεδομένων των προβλημάτων και της κόπωσης που πλήττουν πλέον και τη Μόσχα. Υπό αυτό το πρίσμα, τα αιτήματα των αντιμαχόμενων πλευρών δεν αναμένεται να γίνουν αποδεκτά. Ωστόσο, η στρατιωτική και οικονομική κόπωση ενδέχεται να τους αναγκάσει να παγώσουν – έστω προσωρινά – τη σύγκρουση.
Αυτό λοιπόν που, σύμφωνα με αναλυτές, φαντάζει ως πιθανότερο σενάριο είναι η επιβολή μιας εύθραυστης και πρόχειρης εκεχειρίας, στην οποία η Ρωσία δεν θα έχει επιτύχει πλήρως τους στόχους της, αλλά και η Ουκρανία δεν θα είναι σε θέση να συνέλθει από τις πληγές του πολέμου. Και αυτό διότι, χωρίς ισχυρές εγγυήσεις ασφαλείας και χωρίς σοβαρή προοπτική ένταξης στην Ευρωπαϊκή Ένωση, δεν θα είναι σε θέση να αντιμετωπίσει ούτε τις συνέπειες της δημογραφικής της συρρίκνωσης που προκάλεσε ο πόλεμος ούτε το πρόβλημα προσέλκυσης άμεσων ξένων επενδύσεων που χρειάζεται για την ανοικοδόμησή της.
Τα αναπάντητα ερωτήματα
Δεν αποκλείεται ακόμη, κυρίως στην Ανατολική Ουκρανία, να δημιουργηθεί μια κατάσταση όμοια με εκείνη που επικρατούσε από το 2014, όταν οι συμφωνίες του Μινσκ απέτυχαν να αποκλιμακώσουν τις εντάσεις, με τις συγκρούσεις να εκτιμάται ότι θα περιοριστούν σε τοπικό και παραστρατιωτικό επίπεδο. Από εκεί και πέρα, μεγάλο ρόλο στις εξελίξεις θα παίξουν η ρύθμιση που θα προκριθεί για το εδαφικό ζήτημα, το μέγεθος του ουκρανικού στρατού, το μέλλον των Ουκρανών πολιτών που βρίσκονται στα εδάφη που κατέχει ο ρωσικός στρατός, το τι θα γίνει με τα ουκρανόπουλα που έχουν απαχθεί, το αν θα υπάρξει πλήρης ανταλλαγή αιχμαλώτων και το αν θα αποδοθεί δικαιοσύνη για εγκλήματα πολέμου.
Αυτά είναι μόνο μερικά από τα αναπάντητα ερωτήματα σχετικά με το ποια μορφή θα μπορούσε να λάβει μια πιθανή εκεχειρία ή έστω ένα «πάγωμα» των γραμμών στο ουκρανικό μέτωπο. Πρόκειται ασφαλώς για μια εξαιρετικά περίπλοκη υπόθεση, όπου απαιτούνται προσεκτικές διπλωματικές κινήσεις, με δεδομένο πως η έκβασή της θα καθορίσει το ευρύτερο πλαίσιο των ευρωρωσικών σχέσεων των επόμενων δεκαετιών.
