Όπως επισημαίνει το Reuters, το διακύβευμα είναι τεράστιο. Οι δικηγόροι των θυμάτων δηλώνουν ότι η αποζημίωση των 20,75 εκατομμυρίων δολαρίων που επιδίκασε η ετυμηγορία ανοίγει τον δρόμο για μια εκτιμώμενη ομάδα 23.000 Σουδανών προσφύγων στις ΗΠΑ να «διεκδικήσουν δισεκατομμύρια ακόμη».
Οι τρεις Σουδανοί ενάγοντες υποστήριξαν ότι υπέστησαν σοβαρές παραβιάσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων υπό την εξουσία του πρώην προέδρου του Σουδάν, Όμαρ αλ-Μπασίρ. Οι υποθέσεις τους επιλέχθηκαν για μια λεγόμενη πιλοτική δίκη (“bellwether trial”) – μια διαδικασία που χρησιμοποιείται συχνά σε συλλογικές αγωγές για να εκτιμηθεί πώς ενδέχεται να αντιδράσουν τα σώματα ενόρκων σε ένα μεγαλύτερο σύνολο ισχυρισμών.
Η BNP Paribas ζητά αναίρεση της απόφασης – Πτώση της μετοχής
Η BNP Paribas, σε ανακοίνωσή της, δήλωσε ότι «πιστεύει ακράδαντα» πως η απόφαση πρέπει να αναιρεθεί και ότι «θα παλέψει την υπόθεση χρησιμοποιώντας όλα τα διαθέσιμα ένδικα μέσα». Υποβάθμισε επίσης τη σημασία της ετυμηγορίας, χαρακτηρίζοντάς την ως ειδική για τους τρεις συγκεκριμένους ενάγοντες.
Οι μετοχές της τράπεζας άνοιξαν τη Δευτέρα με απότομη πτώση—η δίκη είχε ολοκληρωθεί το απόγευμα της Παρασκευής—και υποχώρησαν ξανά την Τρίτη. Σε τηλεδιάσκεψη με αναλυτές, ο Οικονομικός Διευθυντής της BNP Paribas, Lars Machenil, ανέφερε την Τρίτη, σύμφωνα με ανταπόκριση συναδέλφων του Reuters, ότι η τράπεζα δεν έχει σχηματίσει καμία πρόβλεψη για πιθανές πληρωμές σχετικές με την υπόθεση.
Εφόσον η υπόθεση δεν καταλήξει σε συμβιβασμό – κάτι πάντα πιθανό σε τέτοιες υποθέσεις υψηλού ρίσκου – πώς μπορεί να διαμορφωθεί η έφεση της τράπεζας;
Σε αυτό το στάδιο είναι δύσκολο να οριστεί χρονοδιάγραμμα. Σε μεγάλο βαθμό, θα εξαρτηθεί από το αν το Εφετείο του 2ου Ομοσπονδιακού Διαμερίσματος θα επιλέξει να εξετάσει τις τρεις πιλοτικές αποφάσεις τώρα ή θα περιμένει μέχρι ένα μεταγενέστερο στάδιο, αφού εκδικαστούν και άλλες αξιώσεις των θυμάτων.
Τα κομβικά σημεία της υπόθεσης
Με βάση τα δικαστικά έγγραφα, τρία ζητήματα ξεχωρίζουν ως ιδιαίτερα κρίσιμα.
1. Ζήτημα εσφαλμένης εφαρμογής του ελβετικού δικαίου
Πρώτον, η BNP Paribas ενδέχεται να επιχειρήσει με επιτυχία να υποστηρίξει ότι ο ομοσπονδιακός δικαστής Alvin Hellerstein εφάρμοσε εσφαλμένο νομικό πρότυπο, εφαρμόζοντας λανθασμένα το ελβετικό δίκαιο – περισσότερα για αυτό στη συνέχεια.
Η αγωγή, που κατατέθηκε το 2016, υποστήριζε ότι η τράπεζα γνώριζε ή όφειλε να γνωρίζει πως παρέχοντας χρηματοοικονομικές υπηρεσίες συνέβαλλε στην εκστρατεία δολοφονιών, βιασμών και βασανιστηρίων του σουδανικού καθεστώτος μεταξύ 1997 και 2011. Υπενθυμίζεται ότι η κυβέρνηση των ΗΠΑ αναγνώρισε τη σύγκρουση στο Σουδάν ως γενοκτονία το 2004, και μια δεκαετία αργότερα η BNP Paribas δήλωσε ένοχη σε ομοσπονδιακές ποινικές κατηγορίες για διευκόλυνση συναλλαγών με οντότητες που τελούσαν υπό κυρώσεις σε Σουδάν, Ιράν και Κούβα. Της επιβλήθηκε πρόστιμο 8,97 δισ. δολαρίων.
Στο παρελθόν, οι προσπάθειες δικηγόρων των θυμάτων να καταστήσουν εταιρείες υπεύθυνες για τον ρόλο τους στη διευκόλυνση παραβιάσεων ανθρωπίνων δικαιωμάτων στο εξωτερικό έχουν, ως επί το πλείστον, αποτύχει, ανέφερε η πληρεξούσια των εναγόντων Kathryn “Lee” Boyd σε συνέντευξή της. Τέτοιες αγωγές είχαν βασιστεί σε αμερικανικά νομοθετήματα όπως ο Alien Tort Claims Act ή ο Antiterrorism Act. Εδώ, η Boyd αρχικά προέβαλε αστικές αξιώσεις κατά της τράπεζας, όπως αμέλεια και ανθρωποκτονία από αμέλεια.
Μετά από μια σειρά διαδικαστικών εξελίξεων, ωστόσο, η υπόθεση εκδικάστηκε τελικά βάσει ελβετικού δικαίου. Η δικαστής Alison Nathan, που αρχικά χειριζόταν την υπόθεση πριν προαχθεί στο εφετείο το 2022, έκρινε ότι η επιλογή αυτή ήταν εύλογη, καθώς οι συναλλαγές της τράπεζας με το Σουδάν γίνονταν κυρίως μέσω του ελβετικού της υποκαταστήματος.
Η τράπεζα έχει επανειλημμένα υποστηρίξει ότι ο Hellerstein δεν εφάρμοσε σωστά το ελβετικό δίκαιο. Ακόμη και η ελβετική κυβέρνηση παρενέβη τον περασμένο μήνα, υποστηρίζοντας σε επιστολή στις 2 Σεπτεμβρίου του Ελβετού πρεσβευτή στις ΗΠΑ, Ralf Heckner, ότι οι ενέργειες της BNP Paribas στο Σουδάν «ήταν επιτρεπτές βάσει του ελβετικού δικαίου» εκείνη την περίοδο.
Η Boyd χαρακτήρισε την επιστολή «ύστατη προσπάθεια» και είπε ότι η BNP Paribas προσπαθεί εδώ και χρόνια, χωρίς επιτυχία, να πείσει τόσο τη Nathan όσο και τον Hellerstein ότι το ελβετικό δίκαιο την απαλλάσσει από ευθύνη.
2. Ζήτημα ενδεχόμενης προκατάληψης λόγω δηλώσεων του δικαστή για την 11η Σεπτεμβρίου
Η δίκη ξεκίνησε στις 11 Σεπτεμβρίου, αφού ο Hellerstein απέρριψε το αίτημα των συνηγόρων υπεράσπισης να αρχίσει η δίκη μια ημέρα χωρίς συνειρμούς σχετικούς με την τρομοκρατία. «Θα ξεκινήσουμε στις 9 Σεπτεμβρίου. Δεν είναι αργία», είπε, σύμφωνα με τα πρακτικά. Παρ’ όλα αυτά, έκανε δεκτό το αίτημα της υπεράσπισης να αποκλειστούν αναφορές στη διεθνή τρομοκρατία, συμπεριλαμβανομένου του γεγονότος ότι το Σουδάν φιλοξένησε τον Οσάμα μπιν Λάντεν από το 1991 έως το 1996.
Παρά τους δικούς του περιορισμούς, ο δικαστής άνοιξε τη διαδικασία μιλώντας εκτενώς στους ενόρκους για τις έντονες αναμνήσεις του από την 11η Σεπτεμβρίου: τον καπνό, τη μυρωδιά και «τη σκελετώδη, τρεμάμενη όψη των υπολειμμάτων του Παγκόσμιου Κέντρου Εμπορίου».
Ο δικηγόρος των εναγόντων, Bobby DiCello, υιοθέτησε το θέμα στην εναρκτήρια αγόρευσή του, λέγοντας στους ενόρκους: «Ακούσατε τον δικαστή να μιλά για επιζώντες· είναι ευοίωνη μέρα για να εκφωνήσω την εναρκτήρια δήλωσή μας. Εδώ μπροστά σας κάθονται τρεις επιζώντες», είπε, αναφερόμενος στους τρεις Σουδανούς ενάγοντες.
Αυτό μπορεί να αποτελέσει δεύτερο πιθανό λόγο έφεσης, καθώς ο δικηγόρος υπεράσπισης Barry Berke (Gibson, Dunn & Crutcher) ζήτησε ακύρωση της δίκης, χαρακτηρίζοντας τις αναφορές του δικαστή στην 11η Σεπτεμβρίου «ακατάλληλες και προκατειλημμένες», σύμφωνα με τα πρακτικά.
Ο Hellerstein απέρριψε το αίτημα: «Δεν νομίζω ότι υπάρχει κάτι επιλήψιμο», είπε.
Η υπεράσπιση υπέβαλε νέο αίτημα ακύρωσης μία εβδομάδα αργότερα, υποστηρίζοντας ότι κατάθεση μάρτυρα σχετικά με τις σχέσεις αξιωματούχων του Σουδάν με την BNP Paribas τούς είχε προκαταλάβει ανεπανόρθωτα.
Ο Hellerstein, ο οποίος απέρριψε την κατάθεση ως «μαρτυρία εκτός δικαστηρίου» (hearsay), απέρριψε και αυτή την αίτηση, δηλώνοντας ότι δεν υπήρχε λόγος να πιστεύει πως οι ένορκοι δεν θα ακολουθούσαν τις οδηγίες του να αγνοήσουν την επίμαχη κατάθεση.
3. Θα διεξαχθεί ομαλά η δίκη; – Διενέξεις μεταξύ των δικηγόρων των εναγόντων
Πέρα από τα τεχνικά ζητήματα, εσωτερικές διαμάχες μεταξύ των δικηγόρων των εναγόντων μπορεί να προσφέρουν στην τράπεζα και τρίτο επιχείρημα ότι ενδεχόμενη δικηγορική κακοδιαχείριση έθεσε υπό αμφισβήτηση τη δίκαιη διεξαγωγή της δίκης.
Όπως έχει ήδη αναφερθεί, ένα ασυνήθιστα δημόσιο ρήγμα ξέσπασε το καλοκαίρι μεταξύ των δικηγόρων των εναγόντων, οι οποίοι αλληλοκατηγορήθηκαν για ανάρμοστη συμπεριφορά. Δικηγόροι από τις εταιρείες Hausfeld και Zuckerman Spaeder επιχείρησαν τον Ιούλιο να αποκλείσουν την Boyd, υποστηρίζοντας ότι προσπάθησε να «βάλει λόγια στο στόμα ενός πραγματογνώμονα» και να καθοδηγήσει μέλη της ομάδας ενάγόντων σχετικά με το πώς να συμπληρώσουν ερωτηματολόγιο που χρησιμοποιείτο για σκοπούς συμβιβασμού.
Η Boyd αρνήθηκε οποιαδήποτε παράβαση και αντέτεινε ότι οι Hausfeld/Zuckerman επιχείρησαν να διευθετήσουν την υπόθεση «κεκλεισμένων των θυρών χωρίς τη συναίνεση ή συμμετοχή αυτών που δήθεν εκπροσωπούν».
Σε ακρόαση στις 3 Σεπτεμβρίου, η ομάδα των ενάγοντων δήλωσε στο δικαστήριο ότι βρήκε τρόπο να συνεργαστεί, αλλά ο Berke σημείωσε ότι το ζήτημα δεν είχε τελειώσει:
«Είμαστε πολύ ανήσυχοι για τις σοβαρές ενόρκως κατατεθειμένες καταγγελίες ότι οι πραγματογνώμονες και οι μάρτυρες, ακόμη και ενδεχομένως οι ενάγοντες, προετοιμάστηκαν για να καταθέσουν ψευδώς στη δίκη», είπε, σύμφωνα με τα πρακτικά.
Σε συνέντευξη τη Δευτέρα, ο Michael Hausfeld είπε ότι οι δικηγόροι κατέληξαν στο συμπέρασμα ότι ήταν απαραίτητο να αφήσουν κατά μέρος τις προσωπικές τους αντιπαραθέσεις και ότι η σύγκρουσή τους «δεν αποτελεί λόγο έφεσης» για την BNP.
