Η Επιτροπή τονίζει ότι η εκρίζωση της ευλογιάς των αιγοπροβάτων μπορεί να επιτευχθεί μόνο μέσω της πιστής τήρησης επιστημονικά τεκμηριωμένων πρακτικών, κάτι που προϋποθέτει τον συντονισμό και τη συνεργασία όλων των εμπλεκόμενων φορέων — από το υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων και τις Περιφέρειες έως την Ελληνική Αστυνομία και το Λιμενικό Σώμα.
Ήδη από τον Οκτώβριο, η ΕΕΕΔΕΕ σε συνεργασία με το υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης, αξιολογώντας τα διαθέσιμα επιστημονικά δεδομένα, κατέληξαν στο συμπέρασμα ότι η επιλογή του μαζικού εμβολιασμού θα μπορούσε να επιδεινώσει την κατάσταση. Τα εμβόλια που υπάρχουν διεθνώς περιέχουν ζωντανό, εξασθενημένο ιό και, δεδομένης της υψηλής λοιμογόνου ικανότητας της νόσου, η χρήση τους σε περιβάλλον με ελλιπή μέτρα βιοασφάλειας ενδέχεται να οδηγήσει σε περαιτέρω διασπορά αντί για περιορισμό.
Στο πλαίσιο της αντιμετώπισης της ζωονόσου, το υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων, σε συνεργασία με τις αρμόδιες υπηρεσίες, έχει θέσει σε εφαρμογή όλα τα προβλεπόμενα μέτρα. Το ευρωπαϊκό θεσμικό πλαίσιο προβλέπει τη στρατηγική του stamping out, τη δημιουργία ζωνών προστασίας και επιτήρησης, καθώς και αυστηρούς περιορισμούς στις μετακινήσεις ζώων.
Συγκεκριμένα, έχουν οριοθετηθεί ζώνες προστασίας τριών χιλιομέτρων και ζώνες επιτήρησης δέκα χιλιομέτρων γύρω από κάθε εστία, με πλήρη απαγόρευση μετακινήσεων, ενώ έχει ενεργοποιηθεί και η συνδρομή στρατιωτικών κτηνιάτρων. Με σχετική κοινή υπουργική ρύθμιση προβλέπεται η διάθεση έως τριών στρατιωτικών κτηνιάτρων ανά Περιφερειακή Ενότητα για διάστημα έως έξι μηνών, ανάλογα με τις υπηρεσιακές ανάγκες.
Ο ρόλος του εμβολίου
Σύμφωνα με την ΕΕΕΔΕΕ, ο εμβολιασμός δεν διακόπτει αυτόματα τη μετάδοση της νόσου ούτε αντικαθιστά τα μέτρα βιοασφάλειας. Αντιθέτως, μπορεί να συγκαλύψει υποκείμενες λοιμώξεις, να δυσχεράνει τη διάγνωση και να παρατείνει την επιζωοτία. Παρόμοια φαινόμενα έχουν καταγραφεί σε χώρες όπως το Ισραήλ, η Τουρκία, η Αίγυπτος, η Ινδία και η Ιορδανία, όπου η ευλογιά κατέστη ενδημική, με συνεχείς θανατώσεις και σημαντικές απώλειες στην παραγωγή.
Επιπλέον, σε περίπτωση υιοθέτησης εμβολιασμού, η Ελλάδα θα έχανε το καθεστώς της «ελεύθερης χώρας», η αποκατάσταση του οποίου απαιτεί πολυετή διαδικασία, με σοβαρές συνέπειες για τις εξαγωγές προς αγορές όπως η Αυστραλία και ο Καναδάς. Παράλληλα, θα επηρεάζονταν και οι εξαγωγές φέτας, που σήμερα αποφέρουν περίπου 1 δισ. ευρώ ετησίως.
Όπως έχει επισημάνει στο παρελθόν ο πρόεδρος της ΕΕΕΔΕΕ και πρύτανης του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας, Χαράλαμπος Μπιλλίνης, μέχρι σήμερα δεν υπάρχει επιστημονική μέθοδος που να διαχωρίζει με αξιοπιστία τα εμβολιασμένα από τα πραγματικά θετικά ζώα. Ως αποτέλεσμα, ζώα που έχουν εμβολιαστεί αλλά εμφανίζουν συμπτώματα θα θεωρούνται μολυσμένα και θα οδηγούνται σε θανάτωση.
Την ίδια θέση έχουν εκφράσει και οι δύο κτηνιατρικές σχολές της χώρας, του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας και του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης, υπογραμμίζοντας ότι μόνο η αυστηρή εφαρμογή των μέτρων βιοασφάλειας μπορεί να οδηγήσει στην εκρίζωση της νόσου.
Το υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων έχει επίσης διευκρινίσει ότι έως σήμερα δεν υπάρχουν εγκεκριμένα και ασφαλή εμβόλια για την ευλογιά των αιγοπροβάτων στην Ευρωπαϊκή Ένωση, ενώ κανένα από τα εμβόλια τρίτων χωρών δεν έχει λάβει σχετική άδεια. Σύμφωνα με την Ευρωπαϊκή Αρχή για την Ασφάλεια των Τροφίμων (EFSA), η χρήση τους θα επέφερε άμεσους περιορισμούς στο διεθνές εμπόριο ζώντων ζώων και προϊόντων τους, ενώ η εισαγωγή ή χρήση μη εγκεκριμένων εμβολίων χαρακτηρίζεται παράνομη και επικίνδυνη.
Αντίστοιχα, ο Εθνικός Οργανισμός Φαρμάκων έχει ξεκαθαρίσει από τα τέλη Οκτωβρίου ότι στη χώρα δεν υφίσταται αδειοδοτημένο εμβόλιο για τη νόσο.
Σήμερα, στην ευρωπαϊκή τράπεζα εμβολίων υπάρχουν περίπου 400.000 εμβόλια ιορδανικής προέλευσης, τα οποία καλύπτουν περίπου το 60% του πληθυσμού που θα εμβολιαζόταν και περιέχουν ζωντανό στέλεχος του ιού, γεγονός που ενέχει τον κίνδυνο περαιτέρω μετάδοσης. Η Επιτροπή διευκρινίζει ότι μπορούν να χρησιμοποιηθούν μόνο ως έσχατη λύση, με αποκλειστική ευθύνη των κρατών-μελών και χωρίς να καταργείται η υποχρέωση θανάτωσης των ζώων.
