Μνημόνια: Από την υπόσχεση για ανταγωνιστικότητα στην πτώση της παραγωγικότητας
Αναλυτικότερα, οι συγγραφείς της έκθεσης καταλήγουν σε ένα απογοητευτικό συμπέρασμα: Παρά τις υποσχέσεις των Μνημονίων για μεταρρυθμίσεις που θα ενίσχυαν την ανταγωνιστικότητα, η Ελλάδα βίωσε μια ιστορική πτώση της παραγωγικότητας.
Συγκεκριμένα, η εργασιακή παραγωγικότητα μειώθηκε κατά 16% την περίοδο 2009–2024, ενώ οι πραγματικοί μισθοί βούτηξαν κατά 26–35%· σε ορισμένους κλάδους, όπως ο τουρισμός και η εστίαση, η πτώση ξεπέρασε το 60%. Η υπόσχεση της «ανάπτυξης μέσω μεταρρυθμίσεων» μετατράπηκε σε ένα μοντέλο φθηνής εργασίας και χαμηλής προστιθέμενης αξίας.
Η κυριαρχία του τομέα της φιλοξενίας
Το επίκεντρο της έρευνας είναι ο τομέας Accommodation and Food Service Activities (AFSA) – ο τουρισμός, τα εστιατόρια, τα καφέ και τα ξενοδοχεία. Ο τομέας αυτός, σύμφωνα με τη μελέτη, έγινε η «ατμομηχανή» της απασχόλησης μετά την κρίση, αλλά όχι της παραγωγικότητας.
Από το 2009 έως το 2023, η απασχόληση στον AFSA αυξήθηκε κατά 87%, απορροφώντας το 43% όλων των νέων θέσεων εργασίας. Όμως, η παραγωγικότητα του ίδιου τομέα μειώθηκε κατά 40%, ενώ οι μισθοί κατέρρευσαν.
Η Ελλάδα, έχει μετατραπεί σε μια «διττή οικονομία»: Από τη μία πλευρά, οι χαμηλής παραγωγικότητας υπηρεσίες που κρατούν την απασχόληση «τεχνητά« υψηλή, και από την άλλη, οι παραδοσιακοί παραγωγικοί κλάδοι – μεταποίηση, βιομηχανία, τεχνολογία – που φθίνουν.
Οι μεταρρυθμίσεις που έφεραν αποδιάρθρωση
Η μελέτη επισημαίνει ότι τα τρία προγράμματα προσαρμογής (2010–2018) στηρίχθηκαν σε δύο άξονες: σκληρή λιτότητα και βαθιά απορρύθμιση αγορών. Ο στόχος ήταν να μειωθεί το δημοσιονομικό έλλειμμα και να βελτιωθεί η ανταγωνιστικότητα μέσω της «εσωτερικής υποτίμησης».
Ωστόσο στην πράξη, η πολιτική αυτή είχε ως αποτέλεσμα την συρρίκνωση της εγχώριας ζήτησης, πτώση των επενδύσεων και μαζική απώλεια ποιοτικών θέσεων εργασίας. Οι ερευνητές σημειώνουν ότι οι ίδιες οι μεταρρυθμίσεις επιβλήθηκαν «οριζόντια», χωρίς να λαμβάνουν υπόψη την παραγωγική διάρθρωση της χώρας. Ως εκ τούτου, ήταν μια οικονομία που προσαρμόστηκε προς τα κάτω.
Τα «απόνερα» της φτηνής εργασίας
Η ομάδα της LSE υπογραμμίζει ακόμη, πώς σύμφωνα με μέτρησή της, η μείωση της ζήτησης και η κατάρρευση των πραγματικών μισθών εξηγούν μεγάλο μέρος της παρατεταμένης στασιμότητας. Όταν δηλαδή η εργασία είναι υπερβολικά φθηνή, οι επιχειρήσεις δεν έχουν κανένα κίνητρο να καινοτομήσουν ή να επενδύσουν σε τεχνολογία. Η φθηνή εργασία γίνεται εμπόδιο στην πρόοδο – μια παγίδα που κρατά ολόκληρη την οικονομία σε χαμηλές ταχύτητες.
Η μονοκαλλιέργεια τουρισμού
Αναμφίβολα, ο τουρισμός βοήθησε τη χώρα να βελτιώσει το εξωτερικό της ισοζύγιο – το πλεόνασμα ταξιδιωτικών υπηρεσιών αυξήθηκε κατά 5 ποσοστιαίες μονάδες του ΑΕΠ από το 2009 έως το 2023.
Όμως, η εστίαση σε έναν τομέα χαμηλής παραγωγικότητας δημιουργεί νέους κινδύνους:
Περιβαλλοντικές ζημιές, υπερτουρισμός, εκτόξευση ενοικίων λόγω βραχυχρόνιων μισθώσεων και πολιτιστική αλλοίωση των πόλεων και των νησιών.
Η μελέτη καταλήγει με ένα «καμπανάκι» για το μέλλον της ελληνικής οικονομίας: Η Ελλάδα κινδυνεύει να παγιωθεί σε μια «οικονομία εξυπηρέτησης», όπου η απασχόληση βασίζεται στη φθηνή εργασία και σε ένα μοντέλο ανάπτυξης που στηρίζεται αποκλειστικά από τον τουρισμό.
Για να ξεφύγει από αυτόν τον εγκλωβισμό, απαιτείται η προώθηση μίας νέας παραγωγικής στρατηγικής, επενδύσεις στην καινοτομία, ενίσχυση της εσωτερικής ζήτησης και αύξηση των μισθών. Στην έκθεση γίνεται ακόμη λόγος για «οικονομία των καφέ» που θα οδηγήσει την ελληνική οικονομία σε στασιμότητα τις επόμενες δεκαετίες.
Επομένως, σύμφωνα με την έκθεση, απαιτούνται βαθύτερες τομές ώστε να αποφευχθεί το συγκεκριμένο σενάριο.
Επισυνάπτεται ολόκληρη η έκθεση στα αγγλικά στο τέλος του κειμένου
