Από το Real Estate στη διπλωματία
Ο Βλαντιμίρ Πούτιν διαπραγματεύτηκε την Τρίτη (2/12) την αποκλιμάκωση του Ουκρανικού όχι με τον Τραμπ, τον Ζελένσκι, τον Ρούμπιο ή κάποιον Ευρωπαίο αξιωματούχο, αλλά με έναν επιχειρηματία της Νέας Υόρκης από τον χώρο του real estate, τον Στιβ Γουίτκοφ. Ο Γουίτκοφ, παρά το ότι δεν είναι διπλωμάτης, διορίστηκε από τον Ντόναλντ Τραμπ ως Ειδικός Απεσταλμένος για την Ειρήνη. Στην τελευταία του επίσκεψη στο Κρεμλίνο συνοδευόταν από τον Τζάρεντ Κούσνερ, ο οποίος δεν κατέχει επίσημο αξίωμα, αλλά είναι... μέλος της οικογένειας Τραμπ.
Ο ρόλος του Γουίτκοφ προκαλεί έντονες συζητήσεις. Το σχέδιο των 28 σημείων, στο οποίο θεωρείται ότι είχε ενεργό συμμετοχή, κρίνεται υπερβολικά ευθυγραμμισμένο με τις θέσεις της Μόσχας. Παράλληλα, οι Ευρωπαίοι εμφανίζονται ενοχλημένοι από τις φιλικές φωτογραφίες του με τον Πούτιν, ενώ δεν λείπουν και τα ειρωνικά σχόλια για την εμπιστοσύνη που δείχνει στον μεταφραστή που του παρέχει το Κρεμλίνο στις συναντήσεις του. Αναλυτές εκτιμούν ότι ο Γουίτκοφ —όπως και ο Τραμπ— θέλει να κλείσει το ουκρανικό ζήτημα προκειμένου να ανοίξει ο δρόμος για νέα επιχειρηματικά deals, καθώς στο παρελθόν διατηρούσε ισχυρές διασυνδέσεις στη Ρωσία. Ωστόσο, παρά τη μαραθώνια πεντάωρη συνάντηση με τον Ρώσο πρόεδρο, δεν έχει προκύψει κάποιο χειροπιαστό αποτέλεσμα.
Τα αγκάθια για τη συμφωνία
Τα δύο βασικά αγκάθια στην προοπτική αποκλιμάκωσης είναι το εδαφικό και οι εγγυήσεις ασφαλείας. Στο σχέδιο των 28 σημείων —οι αναθεωρημένες εκδοχές που επεξεργάστηκαν ΗΠΑ και Ουκρανία δεν έχουν διαρρεύσει— γίνεται μια αρκετά αόριστη αναφορά στις εγγυήσεις ασφαλείας. Από τη στιγμή που η ιδέα ειρηνευτικών δυνάμεων έχει εγκαταλειφθεί, το Κίεβο επιμένει στη διατήρηση του σημερινού μεγέθους των ενόπλων δυνάμεών του.
Στο εδαφικό, ο Πούτιν δηλώνει πως ο πόλεμος θα συνεχιστεί μέχρι την πλήρη κατάκτηση του Ντονμπάς. Οι Ουκρανοί, που εξακολουθούν να ελέγχουν περίπου το 20% της περιοχής, απορρίπτουν κατηγορηματικά την παράδοσή της, υποστηρίζοντας —όπως και αρκετοί στρατιωτικοί αναλυτές— ότι πρόκειται για περιοχή κομβικής σημασίας για την άμυνα της χώρας και πως η απώλειά της θα διευκόλυνε μια μελλοντική προέλαση προς το Κίεβο. Αναλυτές εκτιμούν επίσης ότι, παρά τη δυσμενή θέση της ουκρανικής άμυνας, η Ρωσία θα χρειαζόταν τουλάχιστον τρία χρόνια για να κατακτήσει ολόκληρο το Ντονμπάς, τη στιγμή που οι απώλειες του ρωσικού στρατού γίνονται ολοένα μεγαλύτερες.
Υπάρχει ακόμη μια κρίσιμη πτυχή: η Ρωσία έχει ενσωματώσει στο Σύνταγμά της πολλά από τα κατεχόμενα εδάφη, αλλά στο σχέδιο των 28 σημείων δεν περιλαμβάνονται όλα. Έτσι, τουλάχιστον θεωρητικά, οι επεκτατικές βλέψεις της Μόσχας παραμένουν επίσημος στόχος.
Έλλειψη βιώσιμης προοπτικής
Ο Τραμπ πίεσε τον Ζελένσκι να παραχωρήσει εδάφη, όμως ο Ουκρανός πρόεδρος δεν υποχώρησε. Δεν είναι η πρώτη φορά: το Κίεβο έχει καταφέρει να φρενάρει προηγούμενες αμερικανικές πιέσεις, διατηρώντας παράλληλα στοιχειώδεις σχέσεις συνεργασίας. Ωστόσο πλέον έχει ξεκινήσει μια νέα, πιο δυσμενής φάση για την Ουκρανία. Το πρόβλημα δεν είναι μόνο το μέτωπο ούτε οι πιθανές παραχωρήσεις, αλλά η ανάγκη μιας αξιόπιστης μελλοντικής προοπτικής.
Το Κίεβο αναζητά μια ξεκάθαρη δυτική δέσμευση και τρόπο ενσωμάτωσής της σε ένα μακροπρόθεσμο πλαίσιο ασφάλειας. Η προοπτική ένταξης στο ΝΑΤΟ θεωρείται πλέον παρελθόν. Το Κρεμλίνο έχει δηλώσει πως δεν θα αντιταχθεί σε ένταξη της Ουκρανίας στην Ευρωπαϊκή Ένωση, αλλά το θέμα είναι πολύ πιο σύνθετο. Υπάρχουν εκτιμήσεις ότι τουλάχιστον τρία κράτη–μέλη (Ουγγαρία, Σλοβακία και ενδεχομένως η Τσεχία) θα ασκούσαν βέτο, ενώ το πρόσφατο σκάνδαλο διαφθοράς που οδήγησε στην παραίτηση του στενού συνεργάτη του Ζελένσκι, Αντρέι Γέρμακ, έχει ήδη σοβαρές προεκτάσεις για την ευρωπαϊκή πορεία της χώρας. Παρότι ο Ζελένσκι δεν έχει προσωπικά βρεθεί στο στόχαστρο των ανεξάρτητων αρχών, θεωρείται πλέον πολιτικά ευάλωτος. Η κάποτε δεδομένη υποψηφιότητά του στις επόμενες εκλογές —όποτε κι αν αυτές διεξαχθούν— έμοιαζε κάποτε βέβαιη. Ωστόσο με τα νέα δεδομένα, όλα παραμένουν ρευστά.
Ανήσυχη Ευρώπη
Τέλος, οι δηλώσεις του Πούτιν, πριν τη συνάντησή του με τον Στιβ Γουίτκοφ, περί ρωσικής ετοιμότητας για σύγκρουση με την Ευρώπη προκαλούν ανησυχία στους Ευρωπαίους εταίρους. Σύμφωνα με αποκαλυπτικό ρεπορτάζ του Spiegel, σημαντικοί Ευρωπαίοι ηγέτες, όπως και ο Γενικός Γραμματέας του ΝΑΤΟ, δηλώνουν ανοιχτά ότι δεν εμπιστεύονται τον Τραμπ και υπογραμμίζουν την ανάγκη απρόσκοπτης στήριξης της Ουκρανίας. Ουσιαστικά, ο Πούτιν έχει καταφέρει —μέσω της στάσης Τραμπ— να προκαλέσει βαθιές ρωγμές στο δυτικό στρατόπεδο. Η Ευρώπη έχει ουσιαστικά αποκλειστεί από τις συνομιλίες, περιοριζόμενη σε παρασκηνιακές κινήσεις χωρίς ενιαία στρατηγική. Οι δηλώσεις της επικεφαλής της ευρωπαϊκής διπλωματίας, Κάγια Κάλλας, περί «στήριξης της Ουκρανίας και αποδυνάμωσης της Ρωσίας» κρίνονται από πολλούς υπερβολικά γενικές και ανεπαρκείς — ούτε το Κίεβο φαίνεται να τις θεωρεί ικανοποιητικές. Παρόλα αυτά, θεωρείται για τη Μόσχα ως ο «κακός» της ιστορίας που αποτρέπει την ειρήνη. Και τη δεδομένη στιγμή, τουλάχιστον στον Λευκό Οίκο.
Συνεπώς, η κατάσταση παραμένει εξαιρετικά ρευστή και δύσκολα προβλέψιμη. Ωστόσο η αίσθηση που προκύπτει σε όλες τις εμπλεκόμενες πλευρές είναι πως υπάρχει έντονη κινητικότητα και η εκεχειρία φαίνεται ολοένα πιο πιθανή. Για την ανθεκτικότητά της αμφιβάλλουν αρκετοί. Πρόκειται για μία δύσκολη εξίσωση από την οποία, με τα σημερινά δεδομένα, το Κίεβο φαίνεται πώς θα βγει λαβωμένο και ταπεινωμένο, εκτός αν καταφέρει με κάποιο ελιγμό να πείσει τον Τραμπ να αλλάξει τη θέση του. Επιπλέον, επιβεβαιώνεται η αδυναμία της ΕΕ και των ευρωπαϊκών κρατών συνολικά, να παίξουν καθοριστικό ρόλο σε γεωπολιτικές εξελίξεις που αφορούν την ασφάλεια της ίδιας.
