Αυτά τα δεδομένα δημιουργούν σοβαρά προβλήματα στην παγκόσμια οικονομία και αναγκάζουν χώρες ακόμη και χιλιάδες χιλιόμετρα μακριά να σχεδιάσουν πώς θα αντιμετωπίσουν ενδεχόμενη εξάντληση των αποθεμάτων τους. Παρ’ όλα αυτά, καθώς ο κόσμος εισέρχεται σε μία νέα ενεργειακή κρίση, υπάρχουν κράτη που επιβαρύνονται περισσότερο.
Οι μεγαλύτεροι αγοραστές ενέργειας από τον Περσικό Κόλπο
Το 2024, σχεδόν 21 εκατομμύρια βαρέλια πετρελαίου ημερησίως διέρχονταν από τα Στενά του Ορμούζ, το στενό πέρασμα που συνδέει τον Περσικό Κόλπο με τον υπόλοιπο κόσμο. Τα τέσσερα πέμπτα αυτής της ποσότητας κατευθύνονταν προς την Ασία.
Η Κίνα είναι εδώ και καιρό ο μεγαλύτερος αγοραστής πετρελαίου και φυσικού αερίου από τις χώρες του Περσικού Κόλπου. Με πάνω από το ένα τρίτο της συνολικής της προμήθειας να προέρχεται από την περιοχή, η διακοπή έχει σημαντικό αντίκτυπο για το Πεκίνο. Ωστόσο, άλλες χώρες εξαρτώνται σχεδόν πλήρως από την περιοχή για τις ενεργειακές τους ανάγκες.
Το Πακιστάν εξετάζει το ενδεχόμενο επιβολής τετραήμερης εργασιακής εβδομάδας, καθώς και τηλεργασίας και εξ αποστάσεως εκπαίδευσης, για να διατηρήσει τα ενεργειακά του αποθέματα. Στην Ταϊλάνδη, ένα κρατικό ταμείο που επιδοτεί το κόστος των καυσίμων βρέθηκε σε έλλειμμα αυτόν τον μήνα.
Στην Ινδία, όπου η οικονομία εξαρτάται από τη Μέση Ανατολή για περίπου το 40% των εισαγωγών πετρελαίου και το 80% του φυσικού αερίου, η έλλειψη υγραερίου ήδη πιέζει τα νοικοκυριά. Σε όλη την Ασία, επιβάτες έχουν εγκλωβιστεί καθώς οι αεροπορικές εταιρείες ακυρώνουν χιλιάδες πτήσεις λόγω έλλειψης καυσίμων.
Τι συμβαίνει στην Ευρώπη
Η Ευρώπη ήταν παραδοσιακά λιγότερο εξαρτημένη από τον Περσικό Κόλπο σε σχέση με την Ασία. Στο παρελθόν προμηθευόταν το μεγαλύτερο μέρος του φυσικού της αερίου από τη Ρωσία, αλλά τα τελευταία χρόνια έχει στραφεί περισσότερο προς τις Ηνωμένες Πολιτείες και τη Νορβηγία. Ωστόσο, η ήπειρος έχει αντιμετωπίσει διαδοχικές ενεργειακές κρίσεις, μεταξύ άλλων λόγω του πολέμου της Ρωσίας στην Ουκρανία και των δυτικών κυρώσεων που ακολούθησαν.
Η Ρωσία είναι ο τρίτος μεγαλύτερος παραγωγός πετρελαίου και ο δεύτερος μεγαλύτερος παραγωγός φυσικού αερίου στον κόσμο, όμως οι εξαγωγές της έχουν περιοριστεί σημαντικά λόγω του πολέμου στην Ουκρανία.
Έτσι, η τρέχουσα κρίση έρχεται σε μια περίοδο που οι ευρωπαϊκές χώρες προσπαθούν να ενισχύσουν τις βιομηχανίες τους και να αντιμετωπίσουν τον ανταγωνισμό από φθηνότερα κινεζικά προϊόντα.
Αντιμέτωπες με την άνοδο των τιμών μετά τη σύγκρουση Ισραήλ–Ιράν, οι Ηνωμένες Πολιτείες ήραν προσωρινά τις κυρώσεις σε ρωσικό πετρέλαιο που βρίσκεται ήδη εν πλω, επιχειρώντας να σταθεροποιήσουν την αγορά, ενώ η Ευρωπαϊκή Ένωση, από την πλευρά της, δεν έχει προχωρήσει σε αντίστοιχες κινήσεις.
Αφρική: Ποιες περιοχές είναι περισσότερο ευάλωτες
Ανάλυση των New York Times εξηγεί ότι οι αφρικανικές χώρες, όπως και πολλές άλλες του παγκόσμιου Νότου, θα βιώσουν άνισα τις επιπτώσεις. Οι Σεϋχέλλες εισήγαγαν σχεδόν όλη την ενέργειά τους από τον Περσικό Κόλπο το 2024. Αντίστοιχα εξαρτημένος είναι και ο Μαυρίκιος, ενώ η Νιγηρία – αν και πετρελαιοπαραγωγός χώρα – εισάγει κάποιες περιορισμένες ποσότητες καυσίμων από τη Μέση Ανατολή.
Οι συνέπειες, ωστόσο, δεν περιορίζονται στην ενέργεια. Ο Περσικός Κόλπος αποτελεί βασική πηγή λιπασμάτων, καθώς η αφθονία ενέργειας έχει επιτρέψει την ανάπτυξη σχετικών βιομηχανιών.
Η παρατεταμένη αύξηση του κόστους λιπασμάτων μπορεί να αναγκάσει κυβερνήσεις στη Νότια Ασία και την υποσαχάρια Αφρική να επιδοτήσουν τη γεωργία ή να δουν τις τιμές των τροφίμων να αυξάνονται, επιβαρύνοντας περαιτέρω τα δημόσια χρέη.
Οικονομικές πιέσεις ακόμη κι αν σταματήσουν οι εχθροπραξίες
Οι Ηνωμένες Πολιτείες είναι ο μεγαλύτερος παραγωγός πετρελαίου και φυσικού αερίου στον κόσμο, γεγονός που περιορίζει τις άμεσες επιπτώσεις από τη διακοπή των προμηθειών της Μέσης Ανατολής.
Ωστόσο, με την τιμή του πετρελαίου να έχει υπερβεί τα 100 δολάρια, ακόμη και χώρες που δεν εξαρτώνται ιδιαίτερα από τον Περσικό Κόλπο υφίστανται οικονομικές πιέσεις.
Σύμφωνα με σχετικά ρεπορτάζ, στις ΗΠΑ, η τιμή της βενζίνης έχει αυξηθεί περίπου κατά ένα δολάριο ανά γαλόνι. Οι αεροπορικές εταιρείες μειώνουν πτήσεις λόγω του κόστους καυσίμων, ενώ οι ανησυχίες για τον πληθωρισμό έχουν οδηγήσει τα επιτόκια στεγαστικών δανείων στο υψηλότερο επίπεδο των τελευταίων τριών μηνών.
Οι εξαγγελίες του Ντόναλντ Τραμπ τη Δευτέρα (23/3) για κατάπαυση πυρός προς τους ενεργειακούς στόχους του Ιράν για πέντε μέρες με το βλέμμα σε μία οριστική συμφωνία τερματισμού του πολέμου προσέφεραν μία προσωρινή ανακούφιση στις αγορές. Αμέσως μετά τη σχετική είδηση, οι διεθνείς αγορές άρχισαν να «τρέχουν», ενώ το πετρέλαιο κινήθηκε πτωτικά. Ωστόσο, είναι κατά γενική ομολογία πολύ νωρίς ακόμη για να βγουν συμπεράσματα σχετικά με τον πραγματικό αντίκτυπο των δηλώσεων του Αμερικανού προέδρου και τις πραγματικές του προθέσεις.
Επομένως, οι οικονομολόγοι εκτιμούν ότι εάν ο πόλεμος συνεχιστεί ή αν οι τιμές ενέργειας αυξηθούν περαιτέρω, οι οικονομικές επιπτώσεις πιθανότατα θα ενταθούν. Κι εκτός αυτού, πολλοί αναλυτές εκτιμούν ότι η αποκατάσταση της ομαλής ροής του πετρελαίου και του φυσικού αερίου θα είναι δύσκολη, ακόμη και εάν ανοίξουν και πάλι τα Στενά του Ορμούζ.
Χαρακτηριστικές είναι οι δηλώσεις του CEO της Chevron, Μάικ Γουίρθ, ο οποίος υπογράμμισε ότι μεγάλοι όγκοι πετρελαίου και φυσικού αερίου παραμένουν εκτός αγοράς, επισημαίνοντας πως οι φυσικές αλυσίδες εφοδιασμού δεν μπορούν να επανεκκινήσουν άμεσα.
Όπως εξήγησε ο ίδιος, ακόμη και αν αποκατασταθεί η διέλευση από τα Στενά, θα απαιτηθεί χρόνος για την αναπλήρωση αποθεμάτων με τα κατάλληλα ποιοτικά χαρακτηριστικά, τόσο σε αργό πετρέλαιο όσο και σε καύσιμα.
