Η αλλαγή στάσης απέναντι στην πυρηνική ενέργεια δεν αφορά μόνο μεμονωμένα κράτη, αλλά αποτυπώνεται και σε επίπεδο διεθνών οργανισμών και ευρωπαϊκών θεσμών. Ο επικεφαλής του Διεθνούς Οργανισμού Ενέργειας (IEA), Φατίχ Μπιρόλ, έχει χαρακτηρίσει «αναπόφευκτη» την επιστροφή της πυρηνικής ενέργειας στο ενεργειακό μείγμα, επισημαίνοντας ότι αποτελεί μια αξιόπιστη και χαμηλών εκπομπών επιλογή για την κάλυψη των μελλοντικών αναγκών. Στο ίδιο πνεύμα, η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, έχει παραδεχθεί ότι η απομάκρυνση της Ευρώπης από την πυρηνική τεχνολογία υπήρξε στρατηγικό λάθος.
Σε αυτό το πλαίσιο, η Αθήνα προχωρά σε μια σημαντική θεσμική κίνηση, υπογράφοντας κατά την επίσκεψη του προέδρου Εμ. Μακρόν στην Αθήνα την περασμένη Παρασκευή, κοινή δήλωση προθέσεων με το Παρίσι για συνεργασία στον τομέα της πυρηνικής τεχνολογίας για ειρηνικούς σκοπούς. Η συμφωνία αυτή σηματοδοτεί ένα πρώτο, αλλά ουσιαστικό βήμα για την ανάπτυξη ενός πλαισίου συνεργασίας που θα μπορούσε, σε βάθος χρόνου, να επηρεάσει τον ενεργειακό σχεδιασμό της χώρας.
Η ελληνική κυβέρνηση, με τον πρωθυπουργό Κυριάκο Μητσοτάκη και την πολιτική ηγεσία του υπουργείου Περιβάλλοντος και Ενέργειας να τοποθετούνται θετικά το τελευταίο διάστημα, φαίνεται να εξετάζει πλέον πιο συστηματικά τον ρόλο που θα μπορούσε να διαδραματίσει η πυρηνική ενέργεια στο εγχώριο ενεργειακό μείγμα. Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στους μικρούς αρθρωτούς αντιδραστήρες (SMRs), μια τεχνολογία που θεωρείται πιο ευέλικτη, με χαμηλότερο αρχικό κόστος και αυξημένα χαρακτηριστικά ασφάλειας σε σχέση με τους παραδοσιακούς μεγάλους αντιδραστήρες.
Ενδεικτική της μετατόπισης αυτής είναι και η δημόσια τοποθέτηση του Έλληνα πρωθυπουργού, ο οποίος εμφανίστηκε θετικός στην προοπτική συνδυασμού «φθηνής πυρηνικής ενέργειας με ανανεώσιμες πηγές», υπογραμμίζοντας την ανάγκη για ένα ισορροπημένο και ανθεκτικό ενεργειακό σύστημα.
Η κοινή δήλωση, η οποία υπεγράφη στο Μέγαρο Μαξίμου από τον Γάλλο υπουργό αρμόδιο για τη βιομηχανία και την ενέργεια Ρολάν Λεσκίρ και τον υπουργό Ανάπτυξης Τάκη Θεοδωρικάκο, θέτει τις βάσεις για μια πολυεπίπεδη συνεργασία. Το εύρος της καλύπτει τόσο την επιστημονική έρευνα όσο και τη θεσμική και βιομηχανική προετοιμασία που απαιτείται για την ανάπτυξη ενός πιθανού μελλοντικού πυρηνικού προγράμματος στην Ελλάδα.
Οι άξονες
Μεταξύ των βασικών αξόνων της συμφωνίας περιλαμβάνονται η ενίσχυση της έρευνας στις θεμελιώδεις πυρηνικές επιστήμες, η δημιουργία κέντρων αριστείας, καθώς και η ανάπτυξη τεχνογνωσίας για την προστασία του πληθυσμού και του περιβάλλοντος από την ιοντίζουσα ακτινοβολία. Παράλληλα, προβλέπεται στενή συνεργασία στην έρευνα και ανάπτυξη, ιδιαίτερα στον τομέα των SMRs, που αποτελούν και το πιο ρεαλιστικό σενάριο για μελλοντική αξιοποίηση της πυρηνικής ενέργειας στην Ελλάδα.
Ιδιαίτερη σημασία αποδίδεται επίσης στην ανταλλαγή εμπειριών γύρω από την πυρηνική ασφάλεια, την ακτινοπροστασία και τη διαμόρφωση ενός σύγχρονου κανονιστικού και νομοθετικού πλαισίου. Η θεσμική οργάνωση ενός ενδεχόμενου πυρηνικού προγράμματος, καθώς και τα ζητήματα χρηματοδότησης, αποτελούν επίσης κρίσιμους τομείς συνεργασίας.
Ένα ακόμη σημαντικό στοιχείο της συμφωνίας είναι η ανάπτυξη ανθρώπινου δυναμικού, μέσω της διασύνδεσης ελληνικών και γαλλικών φορέων εκπαίδευσης και κατάρτισης, με στόχο τη δημιουργία μιας εγχώριας «δεξαμενής» εξειδικευμένων επιστημόνων και τεχνικών.
Σε ευρωπαϊκό επίπεδο, η Γαλλία εξακολουθεί να διατηρεί ηγετικό ρόλο στον τομέα της πυρηνικής ενέργειας, διαθέτοντας 57 αντιδραστήρες σε 19 μονάδες παραγωγής. Η επιρροή της υπήρξε καθοριστική και στη διαμόρφωση της ευρωπαϊκής ενεργειακής πολιτικής, καθώς πρωτοστάτησε στην ένταξη της πυρηνικής ενέργειας στο πλαίσιο των «καθαρών» επενδύσεων της Ευρωπαϊκής Ένωσης, μαζί με τις ανανεώσιμες πηγές.
Παράλληλα, χώρες όπως η Σουηδία και η Φινλανδία ενισχύουν ενεργά τα πυρηνικά τους προγράμματα, βλέποντας την πυρηνική ενέργεια ως βασικό πυλώνα ενεργειακής ασφάλειας και απανθρακοποίησης. Αντίθετα, η Γερμανία, η Ιταλία και η Αυστρία έχουν επιλέξει την πλήρη απομάκρυνση από την πυρηνική ενέργεια, ενώ το Βέλγιο, αν και αρχικά είχε αποφασίσει τη σταδιακή κατάργησή της, το 2025 ανέστειλε τη σχετική νομοθεσία, επανεξετάζοντας τη στρατηγική του.
Η ελληνογαλλική συνεργασία, αν και βρίσκεται ακόμη σε αρχικό στάδιο, εντάσσεται σε αυτή τη γενικότερη ευρωπαϊκή στροφή και ενδέχεται να αποτελέσει τον πυρήνα για μελλοντικές εξελίξεις στον ενεργειακό σχεδιασμό της χώρας, σε μια περίοδο όπου η ενεργειακή ασφάλεια και η μετάβαση σε χαμηλές εκπομπές αποτελούν βασικές προτεραιότητες.
