Από το 2010, οι επιστήμονες γνωρίζουν ότι οι Νεάντερταλ και οι πρόγονοί μας απέκτησαν απογόνους μαζί, και ότι αυτά τα υβριδικά παιδιά κληροδότησαν τα γονίδιά τους σε πολλούς σημερινούς ανθρώπους. Ωστόσο, η έννοια της «αρχαϊκής εισροής» (archaic introgression) — δηλαδή των επεισοδίων κατά τα οποία αρχαία ανθρώπινα είδη διασταυρώνονταν και αντάλλασσαν γονίδια — παρέμενε κάπως αφηρημένη.

Μια νέα μελέτη που δημοσιεύθηκε την Πέμπτη στο περιοδικό Science δίνει ενδείξεις για το πώς συμπεριφέρονταν δύο στενά συγγενικά ανθρώπινα είδη όταν αλληλεπιδρούσαν. Επιστήμονες στο University of Pennsylvania εξέτασαν DNA Νεάντερταλ και σύγχρονων ανθρώπων και βρήκαν ότι οι συνευρέσεις μεταξύ αυτών των ειδών ακολουθούσαν το ίδιο γονεϊκό μοτίβο.

«Αυτό που θεώρησα πραγματικά εντυπωσιακό είναι ότι ίσως μπορούμε να συμπεράνουμε κάτι για την κοινωνική συμπεριφορά αυτών των αρχαίων πληθυσμών», δήλωσε η Sarah Tishkoff, εξελικτική γενετίστρια στο Penn που ηγήθηκε της έρευνας.

Το DNA δεν μπορεί να αποκαλύψει το πλαίσιο του πώς ή του γιατί αρσενικοί Νεάντερταλ απέκτησαν παιδιά με γυναίκες σύγχρονων ανθρώπων. Οι ερευνητές πρότειναν την «προτίμηση συντρόφου» (mate preference) ως πιθανή εξήγηση για τα γενετικά μοτίβα — ένας επιστημονικός όρος που μπορεί να περιλαμβάνει ένα ευρύ φάσμα σεναρίων, από σεξουαλικό εξαναγκασμό ή βία έως ειρηνικές και εκούσιες συνευρέσεις. Το γενετικό τους μοντέλο επιτρέπει επίσης το ενδεχόμενο αρσενικοί Νεάντερταλ να μετακινήθηκαν σε ανθρώπινους πληθυσμούς, εξηγώντας έτσι τα παρατηρούμενα γενετικά πρότυπα.

«Ένα μεγάλο ερώτημα είναι… τι συνέβαινε όταν αυτά τα είδη ήρθαν σε επαφή μεταξύ τους — και τι συνέβαινε σε ατομικό και κοινοτικό επίπεδο;» δήλωσε η Sohini Ramachandran, γενετίστρια ανθρώπινων πληθυσμών στο Brown University, η οποία χαρακτήρισε τη νέα μελέτη ευφυή.

Το υπομελετημένο χρωμόσωμα Χ

Από τότε που οι επιστήμονες ανακατασκεύασαν το γονιδίωμα των Νεάντερταλ από αρχαία δείγματα DNA το 2010, είναι γνωστό ότι άτομα με μη αφρικανική καταγωγή μπορούν να ανιχνεύσουν ένα ποσοστό του γονιδιώματός τους σε προγόνους Νεάντερταλ. Αυτό συμβαίνει επειδή ένας πληθυσμός Homo sapiens εγκατέλειψε την Αφρική και έζησε παράλληλα με τους Νεάντερταλ στην Ευρασία, διασταυρούμενος μαζί τους για παρατεταμένη περίοδο μεταξύ 45.000 και 49.000 ετών πριν.

«Γνωρίζαμε ότι υπήρχε κάτι ιδιαίτερο στο χρωμόσωμα Χ, ότι οι σύγχρονοι άνθρωποι είχαν χάσει ή δεν είχαν σχεδόν καθόλου καταγωγή Νεάντερταλ σε αυτό… αλλά δεν μπορούσαμε να εξηγήσουμε γιατί», δήλωσε ο Alexander Platt, εξελικτικός γενετιστής στο Penn και μέλος της ερευνητικής ομάδας.

Μία πιθανότητα ήταν ότι η έλλειψη DNA Νεάντερταλ στο ανθρώπινο χρωμόσωμα Χ αντανακλούσε ανισορροπία στις συνευρέσεις μεταξύ των δύο ειδών — με κυρίαρχο το ζευγάρωμα αρσενικών Νεάντερταλ και θηλυκών Homo sapiens. Μια άλλη ήταν ότι με την πάροδο του χρόνου, η εξέλιξη ευνόησε χρωμοσώματα Χ χωρίς DNA Νεάντερταλ, και έτσι η γενετική συμβολή των Νεάντερταλ απλώς χάθηκε.

Οι επιστήμονες πραγματοποίησαν αναλύσεις για να προβλέψουν πώς θα εξελισσόταν κάθε σενάριο. Ανέλυσαν γονιδιώματα Νεάντερταλ για να δουν πόση ανθρώπινη καταγωγή υπήρχε στα χρωμοσώματα Χ τους, καθώς και γονιδιώματα σύγχρονων πληθυσμών στην υποσαχάρια Αφρική, συμπεριλαμβανομένων κυνηγών-τροφοσυλλεκτών, για να ελέγξουν τα μοντέλα τους.

Κατάφεραν να αποκλείσουν το ενδεχόμενο η εξέλιξη να οδήγησε στην έλλειψη DNA Νεάντερταλ στο χρωμόσωμα Χ και αντίθετα βρήκαν στοιχεία που υποστηρίζουν την ύπαρξη έντονης φυλετικής μεροληψίας στη σύζευξη. Το ίδιο μοτίβο — αρσενικοί Νεάντερταλ με ανθρώπινες γυναίκες — ήταν εμφανές και στο γονιδίωμα των Νεάντερταλ.

Υβρίδια Νεάντερταλ–ανθρώπων

Παραμένουν βέβαια ακόμα πολλά ερωτηματικά σχετικά με το πώς αλληλεπιδρούσαν οι Νεάντερταλ και οι σύγχρονοι άνθρωποι. Ωστόσο, τα γενετικά στοιχεία ενισχύουν την άποψη ότι τα γεγονότα διασταύρωσης δεν περιορίστηκαν σε ένα μόνο επεισόδιο ή σε σύντομη περίοδο επαφής, αλλά συνέβησαν σε διάστημα χιλιάδων ετών.

Φαίνεται ότι οι Νεάντερταλ ζούσαν στο Λεβάντε, περιοχή κατά μήκος της ανατολικής Μεσογείου, όταν οι σύγχρονοι άνθρωποι άρχισαν να καταφθάνουν πριν από περίπου 250.000 χρόνια. Οι αρσενικοί Νεάντερταλ αιχμαλώτισαν γυναίκες σύγχρονων ανθρώπων, ξεκινώντας έτσι τη ροή των γονιδίων τους προς τον πληθυσμό των Νεάντερταλ.

Καθώς περισσότεροι σύγχρονοι άνθρωποι έφταναν και ο πληθυσμός τους άρχισε να υπερτερεί αριθμητικά των Νεάντερταλ, η ροή γονιδίων αντιστράφηκε, συμβάλλοντας στην εξήγηση γιατί τα γονίδια αρσενικών Νεάντερταλ κατέληξαν στον ανθρώπινο πληθυσμό.

Η νέα μελέτη θα προστεθεί σε ένα αυξανόμενο αλλά ακόμη περιορισμένο σύνολο στοιχείων που ρίχνουν φως σε αυτή την περίοδο της αρχαίας ιστορίας των ανθρωπιδών, αλλά ταυτόχρονα εγείρει και νέα ερωτήματα.

«Η σημασία μελετών όπως αυτή είναι ότι μας βοηθούν να ανασυνθέσουμε το πώς αλληλεπιδρούσαν διαφορετικοί πληθυσμοί Homo (όχι μόνο ότι διασταυρώνονταν)», ανέφερε ο Hershkovitz σε email.