Τα πολιτικά κίνητρα της πρότασης

Φυσικά, η τοποθέτηση του προέδρου του ΠΑΣΟΚ συνοδεύεται από πολιτικά κίνητρα. Με το θέμα που άνοιξε ο κ. Ανδρουλάκης, επιχειρεί ουσιαστικά να εδραιώσει το κόμμα του ως πόλο συσπείρωσης για τους ανθρώπους της εργασίας, όπως επιχειρούν άλλωστε τα περισσότερα σοσιαλδημοκρατικά κόμματα ανά τον κόσμο.

Κρίνοντας πολιτικά την κίνηση, πρόκειται για έναν αρκετά έξυπνο ελιγμό, καθώς αναδεικνύει τη σαφή διαφορά στον τρόπο με τον οποίο το ΠΑΣΟΚ αντιλαμβάνεται την εργασία σε σχέση με τη Νέα Δημοκρατία. Παράλληλα, του δίνει την ευκαιρία να θέσει τις θεματικές προτεραιότητες του προοδευτικού χώρου, ιδίως τη στιγμή που η ίδρυση νέου πολιτικού σχήματος από τον Αλέξη Τσίπρα φαίνεται να είναι ζήτημα χρόνου. Έτσι, η Χαριλάου Τρικούπη ενδέχεται να βρεθεί ξανά να δίνει μάχη σε δύο μέτωπα, όπως και στις εκλογές του 2023. Υπό αυτό το πρίσμα, είναι κομβικής σημασίας για το ΠΑΣΟΚ να καταφέρει να θέσει την ατζέντα του δημόσιου διαλόγου. Ταυτόχρονα, πρόκειται και για ένα άνοιγμα προς πιο νεανικά κοινά, στα οποία κυριαρχεί συχνά η αντισυστημική ψήφος.

Πρωταθλητές στην εργασία και το αίτημα του work–life balance

Στην Ελλάδα επικρατούν αρκετές ιδιαιτερότητες στην αγορά εργασίας. Παρά το γεγονός ότι, σύμφωνα με στοιχεία της Eurostat για το 2024, οι Έλληνες καταγράφονται ως «πρωταθλητές» στις ώρες εργασίας με 39,8 ώρες εβδομαδιαίως. Δεδομένα της Ευρωπαϊκής Στατιστικής Αρχής που δημοσιεύτηκαν την Παρασκευή (1/5) δείχνουν ότι το 31,5% των εργαζομένων στην Ελλάδα εργάζεται και τα Σαββατοκύριακα.

Το παράδοξο είναι ότι αυτός ο «πρωταθλητισμός» δεν αποτυπώνεται σε αύξηση της παραγωγικότητας ή του εισοδήματος των εργαζομένων. Αντιθέτως στις ευρωπαϊκές μετρήσεις βρίσκεται σταθερά στις τελευταίες θέσεις της κατάταξης. Ειδικά οι νεότερες γενιές δίνουν πολλές φορές «μάχη» επιβίωσης, ακόμη και με δύο διαφορετικές δουλειές, προκειμένου να ανταποκριθούν στο υψηλό κόστος στέγασης και στη γενικευμένη ακρίβεια. Η συνέπεια είναι να μην υπάρχει ελεύθερος χρόνος για μια ποιοτική ζωή. Έτσι, όροι όπως το burnout γίνονται ολοένα και πιο συχνοί στην καθημερινότητα. Επομένως, το work-life balance, δηλαδή η ισορροπία μεταξύ εργασίας και προσωπικής ζωής, αποτελεί ένα από τα βασικά αιτήματα της Gen Z, ίσως επειδή οι νεότεροι βλέπουν ότι οι κόποι των προηγούμενων γενεών δεν ανταμείφθηκαν επαρκώς.

Σκεπιτικισμός στη ΝΔ, στις επιχειρήσεις αλλά και στο ΠΑΣΟΚ

Ωστόσο, παρά αυτήν την εικόνα, η πρόταση για την τετραήμερη εργασία εγείρει ερωτήματα από πολλές πλευρές. Ο υπουργός Υγείας Άδωνις Γεωργιάδης υποστήριξε ότι αντίστοιχα μοντέλα στο εξωτερικό κατέρρευσαν, ενώ η υπουργός Εργασίας Νίκη Κεραμέως εκτίμησε ότι η ελληνική οικονομία δεν μπορεί να αντέξει το βάρος μιας τέτοιας αλλαγής, υποστηρίζοντας ότι το κόστος ενδέχεται να μετακυλιστεί στους καταναλωτές. Από την πλευρά του, ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης, στο μήνυμά του για την Πρωτομαγιά, εστίασε στα μέτρα που έχει ήδη λάβει η κυβέρνηση, όπως η ψηφιακή κάρτα εργασίας.

Δεν είναι όμως μόνο η κυβέρνηση που εκφράζει επιφυλάξεις. Ακόμη και εντός ΠΑΣΟΚ (συγκεκριμένα από τον Παύλο Γερουλάνο) έχουν διατυπωθεί προβληματισμοί ως προς τον χρονισμό της πρωτοβουλίας. Ταυτόχρονα, επιχειρηματικοί φορείς τονίζουν ότι δεν είναι η κατάλληλη στιγμή για «θεωρητικά πειράματα», δεδομένων των πιέσεων που δέχονται οι μικρομεσαίες επιχειρήσεις λόγω της ακρίβειας.

Τα διεθνή παραδείγματα

Σε διεθνές επίπεδο, δεν υπάρχει μέχρι στιγμής χώρα που να έχει υιοθετήσει καθολικά την τετραήμερη εργασία σε όλους τους τομείς. Ωστόσο, πιλοτικά προγράμματα έχουν δώσει ενδιαφέροντα αποτελέσματα.

Το πρώτο μεγάλο πείραμα πραγματοποιήθηκε στην Ισλανδία την περίοδο 2015–2019, με περίπου 2.500 δημόσιους υπαλλήλους. Η παραγωγικότητα παρέμεινε σταθερή ή αυξήθηκε, ενώ βελτιώθηκε και η ποιότητα ζωής. Στον ιδιωτικό τομέα, εταιρείες όπως η Perpetual Guardian στη Νέα Ζηλανδία κατέγραψαν αύξηση παραγωγικότητας 20%, ενώ η Microsoft της Ιαπωνίας σημείωσε άνοδο 40%.

Ένα από τα μεγαλύτερα πιλοτικά προγράμματα πραγματοποιήθηκε στο Ηνωμένο Βασίλειο το 2022, με 61 εταιρείες και περίπου 2.900 εργαζομένους. Η απόδοση διατηρήθηκε ή βελτιώθηκε σε τέτοιο βαθμό, ώστε το 92% των επιχειρήσεων διατήρησε το μοντέλο και μετά το τέλος του προγράμματος.

Στη Γερμανία, πιλοτικό πρόγραμμα με τη συμμετοχή 45 επιχειρήσεων, το οποίο ανέλυσε το πολιτικό ίδρυμα Friedrich Ebert, έδειξε επίσης θετικά αποτελέσματα για την τετραήμερη εργασία. Τα περισσότερα σχήματα βασίστηκαν στο μοντέλο 100-80-100 (πλήρης μισθός, λιγότερες ώρες, ίδια απόδοση), χωρίς ενιαία εφαρμογή. Περίπου το 90% των εργαζομένων ανέφερε βελτίωση στην ευεξία του, ενώ η παραγωγικότητα διατηρήθηκε ή αυξήθηκε ελαφρώς και οι επιχειρήσεις ενίσχυσαν την προσέλκυση προσωπικού. Ωστόσο, καταγράφηκαν και προκλήσεις, όπως αυξημένη οργανωτική πολυπλοκότητα και δυσκολίες σε κλάδους που απαιτούν φυσική παρουσία, όπως εκπαιδευτικοί ή νοσηλευτικό προσωπικό.

Η ανάγκη για ένα ολιστικό σχέδιο μετασχηματισμού

Η ιδέα της τετραήμερης εργασίας βρίσκεται διεθνώς ακόμη σε πρώιμο στάδιο. Ανεξαρτήτως οπτικής, θα έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον η ολοκληρωμένη πρόταση του ΠΑΣΟΚ, όταν αυτή παρουσιαστεί. Σε κάθε περίπτωση, θα πρέπει το τελικό σχέδιο να είναι προσαρμοσμένο στις ιδιαιτερότητες της χώρας και να συνοδεύεται από μια ευρύτερη στρατηγική μετασχηματισμού της ελληνικής οικονομίας στην εποχή των πλατφορμών και του ΑΙ και να ξεφύγει από το ξεπερασμένο μοντέλο της «οικονομίας των καφέ» και της μονοκαλλιέργειας του τουρισμού των τελευταίων ετών.