Το γεωπολιτικό τοπίο έχει αλλάξει μετά την επιστροφή του Ντόναλντ Τραμπ στον Λευκό Οίκο. Παραδοσιακοί κανόνες της διπλωματικής πρακτικής παρακάμπτονται και οι διακρατικές συνεννοήσεις παραπέμπουν πλέον περισσότερο σε business deals. Τους επόμενους μήνες αναμένονται έντονες διεργασίες και ζυμώσεις για το μέλλον της Ανατολικής Μεσογείου. Οι ΗΠΑ επιθυμούν να κλείσουν γρήγορα ανοιχτές υποθέσεις που θα μπορούσαν να «φρενάρουν» τα σχέδιά τους για deal making, ιδιαίτερα στον κλάδο της ενέργειας. Αυτή η νέα πραγματικότητα ενδέχεται να φέρει την Αθήνα μπροστά σε δυσάρεστες εκπλήξεις, όπως φαίνεται να υπονοεί ο Γερμανός Πρέσβης.
Ο γερμανικός παράγοντας και το ιστορικό διαμεσολάβησης
Η Γερμανία τηρούσε ανέκαθεν ουδέτερη στάση στα ελληνοτουρκικά και έχει επικριθεί για αυτήν τη στάση από την ελληνική κοινή γνώμη. Στόχος ήταν ανέκαθεν η διατήρηση της ενότητας εντός του ΝΑΤΟ. Σήμερα, τη στιγμή που ο αμερικανικός παράγοντας δείχνει να απομακρύνεται από τη συμμαχία, η διατήρηση της συνοχής φαντάζει πιο αναγκαία από ποτέ. Σε αυτό το πλαίσιο, η γερμανική διπλωματία δίνει μεγάλη έμφαση στη διατήρηση της συνοχής του ΝΑΤΟ, όπως προκύπτει και από τις δηλώσεις του Γερμανού πρέσβη στα ΝΕΑ:
«Βλέπουμε τις δυσκολίες που υπάρχουν. Δεν έχουμε κανένα ενδιαφέρον να συνεχιστούν και να επιδεινωθούν. Θέλουμε να συμβάλουμε στη βελτίωση της συνεργασίας μεταξύ δύο χωρών-μελών του ΝΑΤΟ, όπως και στο πλαίσιο των σχέσεων της ΕΕ με την Τουρκία. Εάν μπορούμε να βοηθήσουμε, είμαστε έτοιμοι να το πράξουμε». Μάλιστα, ο Αντρέας Κιντλ υποστήριξε ότι το Βερολίνο είναι η μόνη χώρα που, ρεαλιστικά και πρακτικά, μπορεί να διαδραματίσει μεσολαβητικό ρόλο, ανάμεσα σε Αθήνα και Άγκυρα.
Πράγματι, η Γερμανία έχει συμβάλει στο παρελθόν στην αποκλιμάκωση της έντασης. Το 2020, όταν Ελλάδα και Τουρκία είχαν βρεθεί στα πρόθυρα σύγκρουσης, είχε υπάρξει μεσολάβηση της τότε καγκελαρίου Άνγκελα Μέρκελ και επίσκεψη του τότε υπουργού Εξωτερικών Χάικο Μάας στην Αθήνα.
Το 2022, η διάδοχός του, Αναλένα Μπέρμποκ, είχε δηλώσει ξεκάθαρα κατά την επίσκεψή της στην Αθήνα ότι τα ελληνικά νησιά παραμένουν ελληνικά και ότι κανείς δεν έχει το δικαίωμα να το αμφισβητήσει. Την ίδια χρονιά, το Βερολίνο ανέλαβε πρωτοβουλίες διαμεσολάβησης για την αποκλιμάκωση της έντασης – την περίοδο που ο Ερντογάν είχε απειλήσει ότι θα μπορούσε «μέσα σε μία νύχτα» να εισβάλει στην Ελλάδα. Τα «ήρεμα νερά» των τελευταίων ετών είναι αποτέλεσμα και της γερμανικής διαμεσολάβησης.
Θα πρέπει βέβαια να υπογραμμιστεί ότι αυτές οι γερμανικές πρωτοβουλίες στόχευαν ανέκαθεν – όπως συνηθίζεται στην «παραδοσιακή» διπλωματία – στην αποκλιμάκωση και τη συνέχιση του διαλόγου. Αντιθέτως οι ΗΠΑ του Τραμπ επιδιώκουν την επιβολή τετελεσμέων, όπως δείχνει η σημερινή του στάση στο Ουκρανικό.
Μόνιμος «πονοκέφαλος» το SAFE
Ωστόσο, με τα σημερινά δεδομένα, η πιθανή συμμετοχή της Άγκυρας στο εξοπλιστικό πρόγραμμα SAFE αναμένεται να δυσκολέψει τις όποιες συζητήσεις ανάμεσα σε Αθήνα και Βερολίνο. Η Τουρκία μπορεί να έχει μείνει εκτός προγράμματος σε κρατικό επίπεδο, ωστόσο η Γερμανία ασκεί πιέσεις για συμπερίληψή της στην ευρωπαϊκή αρχιτεκτονική άμυνας.
«Πιστεύουμε ότι μία συνεργασία με την Τουρκία είναι σημαντική για την ασφάλεια και την άμυνα του ευρύτερου ευρωπαϊκού χώρου. Δεν μπορούμε να έχουμε μία Τουρκία που θα είναι εναντίον μας. Είναι σημαντικός παράγοντας στην περιοχή και σημαντικός κατασκευαστής, εν μέρει καινοτόμων, συστημάτων, και επομένως δεν μπορεί να αποκλειστεί εκ προοιμίου. Ποια μορφή συνεργασίας θα επιλεγεί είναι άλλο ζήτημα», υπογράμμισε ο Κίντλ στα ΝΕΑ για το συγκεκριμένο θέμα.
Η νέα πραγματικότητα και η «προεργασία» της Αθήνας
Διαμορφώνεται, λοιπόν, μια αρκετά δύσκολη εξίσωση για την ελληνική διπλωματία. Τυχόν συμβιβασμοί, για το Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο ευρύτερα, θα έχουν αναπόφευκτα μεγάλο πολιτικό κόστος, το οποίο θα μπορούσε να αποδειχθεί ακόμη μεγαλύτερο αν ο απρόβλεπτος αμερικανικός παράγοντας επιχειρήσει να επιβάλει στη χώρα μας λύσεις με τη λογική του «δίκαιου του ισχυρού».
Την ανησυχία αυτή συμμερίζονται προφανώς και στο Μέγαρο Μαξίμου. Για τον λόγο αυτό, η ελληνική κυβέρνηση έχει προτείνει τη δημιουργία πολυμερούς σχήματος 5×5 στην Ανατολική Μεσόγειο, με τη συμμετοχή Ελλάδας, Κύπρου, Αιγύπτου, Τουρκίας και Λιβύης, ώστε να μη φανεί ότι η ακινησία γύρω από τα ανοιχτά ζητήματα οφείλεται σε αδιαλλαξία της Αθήνας. Το πώς θα λειτουργήσει τελικά αυτό το σχήμα παραμένει ακόμη άγνωστο.
Σε κάθε περίπτωση, η «σύσταση» του Γερμανού πρέσβη στην Αθήνα να εξεταστεί γερμανική μεσολάβηση αντί της αμερικανικής στα ελληνοτουρκικά επιβεβαιώνει τη ρωγμή εντός του δυτικού στρατοπέδου, αλλά και την αναγκαιότητα η Ελλάδα και η Ευρώπη να προσαρμοστούν στα νέα δεδομένα.
