Όπως σημειώνει το Politico, οι απειλές του Ντόναλντ Τραμπ για «ανάληψη» της Γροιλανδίας και η επιθετική ρητορική στελεχών της αμερικανικής διοίκησης λειτούργησαν ως καταλύτης: η «στρατηγική ανεξαρτησία» παύει να είναι σύνθημα και γίνεται πολιτική κατεύθυνση.
Ο Γερμανός καγκελάριος Φρίντριχ Μερτς το έθεσε ωμά: «Αν θέλουμε να μας πάρουν ξανά στα σοβαρά, πρέπει να μάθουμε τη γλώσσα της πολιτικής ισχύος». Στις Βρυξέλλες, η έννοια του de-risking (μείωση ρίσκου) αντικαθιστά σταδιακά το ταμπού του decoupling (αποσύνδεση): όχι ρήξη με τις ΗΠΑ, αλλά περιορισμός ευάλωτων εξαρτήσεων. Το εγχείρημα μόλις ξεκινά — οι ΗΠΑ παραμένουν ο μεγαλύτερος εμπορικός εταίρος και βασικός εγγυητής ασφάλειας της Ευρώπης — όμως το μήνυμα είναι σαφές: επιστροφή στο «business as usual» δεν προβλέπεται.
Άμυνα και ασφάλεια: Από το ΝΑΤΟ σε ευρωπαϊκές εγγυήσεις
Για δεκαετίες, η ευρωπαϊκή ασφάλεια στηριζόταν στο ΝΑΤΟ και στο Άρθρο 5. Η ρήτρα αμοιβαίας άμυνας της ΕΕ (Άρθρο 42.7), αν και ισχύει από το 2009, έμενε στο περιθώριο. Αυτό αλλάζει. Σε άτυπη σύνοδο στο Ζάγκρεμπ, ευρωπαίοι ηγέτες συμφώνησαν να «σκληρύνουν» την ευρωπαϊκή ρήτρα άμυνας και να αναπτύξουν ενδοευρωπαϊκές δομές διοίκησης και σχεδιασμού.
Παρά τις προειδοποιήσεις του γενικού γραμματέα του ΝΑΤΟ Μαρκ Ρούτε ότι «η Ευρώπη δεν μπορεί να αμυνθεί χωρίς τις ΗΠΑ», η πολιτική βούληση μετατοπίζεται. Η εξάρτηση από αμερικανικές δυνατότητες — επιτήρηση, πληροφορίες, στρατηγικές μεταφορές, αντιπυραυλική άμυνα, διαστημικά συστήματα — αναγνωρίζεται πλέον ως ρίσκο που πρέπει να μειωθεί. Το νέο ευρωπαϊκό αμυντικό πρόγραμμα των 150 δισ. ευρώ προβλέπει ότι έως 35% των εξαρτημάτων μπορούν να προέρχονται από τρίτες χώρες· οι ΗΠΑ δεν περιλαμβάνονται στους «εταίρους». Παράλληλα, το σύνθημα «Buy European» κερδίζει έδαφος ακόμη και σε παραδοσιακά φιλοατλαντικές χώρες.
Τεχνολογία και ψηφιακή κυριαρχία: Ευρωπαϊκές πλατφόρμες στο προσκήνιο
Η μεταστροφή είναι πιο ορατή στην τεχνολογία. Κυβερνήσεις εξετάζουν ή εφαρμόζουν απαγορεύσεις στη χρήση αμερικανικών εργαλείων τηλεδιάσκεψης από δημόσιους λειτουργούς. Η Γαλλία οδηγεί την κούρσα, αντικαθιστώντας πλατφόρμες όπως Google Meet, Zoom και Teams με το ευρωπαϊκό Visio, που φιλοξενείται σε γαλλικές υποδομές. Στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο αυξάνονται οι πιέσεις για απεξάρτηση από αμερικανικό λογισμικό και εξοπλισμό, ενώ στη Γερμανία αναζητείται ευρωπαϊκή εναλλακτική στην Palantir.
Η συζήτηση αγγίζει και τα κοινωνικά δίκτυα και το cloud. Νέες πρωτοβουλίες υπόσχονται ευρωπαϊκή ιδιοκτησία δεδομένων και επενδυτών, ενώ επικείμενη νομοθεσία για cloud και AI αναμένεται να «ευρωπαϊκοποιήσει» κρίσιμες ψηφιακές υποδομές. Όπως είπε η αρμόδια επίτροπος Χένα Βίρκουνεν, «η ανεξαρτησία δεν είναι πολυτέλεια όταν μιλάμε για κρίσιμες τεχνολογίες».
Ενέργεια και οικονομία: Διαφοροποίηση αντί νέων εξαρτήσεων
Στην ενέργεια, οι ΗΠΑ καλύπτουν πάνω από το ένα τέταρτο του φυσικού αερίου της ΕΕ — ποσοστό που αυξάνεται μετά την πλήρη απαγόρευση ρωσικών εισαγωγών. Οι Βρυξέλλες, όμως, προειδοποιούν για τον κίνδυνο «αντικατάστασης μιας εξάρτησης με μια άλλη». Η ΕΕ εντείνει τις επαφές με Καναδά, Κατάρ και χώρες της Βόρειας Αφρικής, εντάσσοντας την ενέργεια ρητά στη γεωπολιτική εξίσωση.
Στον χρηματοπιστωτικό τομέα, η υπερ-εξάρτηση από Visa και Mastercard οδηγεί στην επιτάχυνση του ψηφιακού ευρώ, με ορίζοντα το 2029. Ταυτόχρονα, ανοίγει ξανά η συζήτηση για τον επαναπατρισμό ευρωπαϊκών αποθεμάτων χρυσού από τις ΗΠΑ. Στο εμπόριο, η ΕΕ κλείνει συμφωνίες με Mercosur, Ινδία και Ινδονησία, ανανεώνει τη συμφωνία με το Μεξικό και ξεπαγώνει διαπραγματεύσεις με την Αυστραλία.
Η Ευρώπη δεν «αποσυνδέεται» από τις ΗΠΑ· θωρακίζεται. Το δόγμα της εξάρτησης υποχωρεί υπέρ μιας πιο σκληρής, πραγματιστικής αυτονομίας. Όπως συνοψίζει ο τίτλος του οδικού χάρτη του Ευρωπαϊκού Λαϊκού Κόμματος για το 2026: «Ώρα για ανεξαρτησία».
