Το εμπόδιο του Κυπριακού και το ενδεχόμενο βέτο της Τουρκίας
Κατά την παρουσία του στον ΣΚΑΪ την Πέμπτη (5/3), ο πρόεδρος της Κυπριακής Δημοκρατίας, Νίκος Χριστοδουλίδης, δήλωσε ότι αν η Κύπρος μπορούσε να ενταχθεί στο ΝΑΤΟ, θα το έκανε «την επόμενη μέρα». Ωστόσο, το βασικό εμπόδιο παραμένει το Κυπριακό ζήτημα, καθώς θεωρείται δεδομένο ότι η Τουρκία θα ασκούσε βέτο σε μια τέτοια εξέλιξη.
Θεωρητικά, το ΝΑΤΟ δεν αποκλείει την ένταξη κρατών που αντιμετωπίζουν ανοιχτά εδαφικά ζητήματα. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η ένταξη της Δυτικής Γερμανίας το 1955. Παρ’ όλα αυτά, η συμμαχία συνήθως αποφεύγει επεκτάσεις που συνοδεύονται από άλυτες εδαφικές διαφορές.
Αντίστοιχα, υπάρχει το προηγούμενο της ένταξης της Κύπρου στην Ευρωπαϊκή Ένωση το 2004, παρά το άλυτο Κυπριακό. Τότε, όμως, υπήρχε ισχυρή πολιτική βούληση από Αθήνα και Λευκωσία για επανένωση του νησιού. Η προοπτική αυτή δεν υλοποιήθηκε, καθώς η ελληνοκυπριακή πλευρά καταψήφισε το Σχέδιο Ανάν. Παρά τις μεταγενέστερες διπλωματικές προσπάθειες, όπως εκείνη στο Κραν Μοντανά το 2017, το νησί παραμένει διχοτομημένο, ενώ η Τουρκία του Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν συνεχίζει να υποστηρίζει τη λύση της οριστικής διχοτόμησης.
Περιορισμένες προοπτικές και ο ρόλος των ευρωπαϊκών δομών άμυνας
Ένας πιθανός παράγοντας που θα μπορούσε να δημιουργήσει διαφορετική δυναμική είναι η εκλογή του Τουφάν Ερχιουμάν στα κατεχόμενα τον περασμένο χρόνο, ο οποίος τάσσεται υπέρ της ένωσης. Σε ένα τέτοιο σενάριο, η πιθανότητα ένταξης στο ΝΑΤΟ θα μπορούσε να λειτουργήσει ως κίνητρο για την επίλυση του Κυπριακού από τις δύο πλευρές. Ωστόσο, οι προσδοκίες παραμένουν περιορισμένες.
Παράλληλα, η σημερινή αμερικανική προεδρία δεν φαίνεται ιδιαίτερα πρόθυμη να επενδύσει πολιτικά στο ΝΑΤΟ σε σχέση με άλλες γεωπολιτικές προτεραιότητες. Το ουκρανικό μέτωπο, ο σινοαμερικανικός ανταγωνισμός, η στροφή προς τη Λατινική Αμερική και οι εξελίξεις με το Ιράν και τη Μέση Ανατολή απορροφούν μεγάλο μέρος της προσοχής.
Υπό αυτές τις συνθήκες, η Κύπρος στρέφεται κυρίως προς τις ευρωπαϊκές δομές άμυνας και ασφάλειας, για τις οποίες ο Νίκος Χριστοδουλίδης μίλησε με θετικά λόγια όσον αφορά την ανταπόκριση που υπάρχει. Παρόλα αυτά, η Ευρωπαϊκή Ένωση απέχει ακόμη από το να εξελιχθεί σε μια πλήρως αξιόπιστη αμυντική και αποτρεπτική συμμαχία. Αυτό εξηγεί και γιατί χώρες με ισχυρή παράδοση ουδετερότητας, όπως η Σουηδία και η Φινλανδία, επέλεξαν να ενταχθούν στο ΝΑΤΟ μετά την ένοπλη κλιμάκωση της Ρωσίας στην Ουκρανία.
Στην πράξη, η Κύπρος απολαμβάνει έναν βαθμό έμμεσης προστασίας μέσω του ΝΑΤΟ, κυρίως λόγω των βρετανικών βάσεων στο νησί. Οι βάσεις αυτές αποτελούν κατάλοιπο της αποικιοκρατικής περιόδου και, σε αντίθεση με τη βάση της Σούδας, θεωρούνται ακόμη βρετανικό έδαφος σύμφωνα με τις συνθήκες του 1960. Το κατά πόσο το ζήτημα θα επανέλθει στο προσκήνιο παραμένει ανοιχτό, ιδιαίτερα μετά την πρόσφατη κακή συνεννόηση μεταξύ Κύπρου και Βρετανίας σχετικά με την εκτίμηση κινδύνου στην περιοχή.
