Οι υπογραφές μπήκαν στο Μέγαρο Μαξίμου, παρουσία του πρωθυπουργού Κυριάκος Μητσοτάκης, ενώ η επίσημη παρουσίαση των συμβάσεων πραγματοποιήθηκε στο Μουσείο της Ακρόπολης. Το Ελληνικό Δημόσιο εκπροσωπήθηκε από τον υπουργό Περιβάλλοντος και Ενέργειας Σταύρο Παπασταύρου και τον διευθύνοντα σύμβουλο της Ελληνική Διαχειριστική Εταιρεία Υδρογονανθράκων και Ενεργειακών Πόρων (HEREMA), Αριστοφάνη Στεφάτο. Από πλευράς εταιρειών υπέγραψαν ο αντιπρόεδρος της Chevron, Gavin Lewis, και ο CEO της Helleniq Energy, Ανδρέας Σιάμισιης.
Το επενδυτικό πλάνο σε τρία στάδια
Η συμφωνία προβλέπει τριφασικό ερευνητικό πρόγραμμα:
Πρώτη φάση: Δισδιάστατες σεισμικές έρευνες με ελάχιστη εγγυημένη δαπάνη άνω των 20 εκατ. ευρώ.
Δεύτερη φάση: Απόκτηση και ανάλυση τρισδιάστατων σεισμικών δεδομένων, με επενδύσεις περίπου 24 εκατ. ευρώ.
Τρίτη φάση: Ερευνητική γεώτρηση, με εκτιμώμενο κόστος που προσεγγίζει τα 100 εκατ. ευρώ.
Συνολικά, οι επενδύσεις για εξερεύνηση υδρογονανθράκων εκτιμώνται σε περίπου 1 δισ. ευρώ. Οι σεισμικές εργασίες τοποθετούνται χρονικά προς τα τέλη του 2026, με ερευνητικό σκάφος που θα ναυλώσει η Chevron, ενώ οι πρώτες γεωτρήσεις αναμένονται στις αρχές του επόμενου έτους ή εντός του 2026, εφόσον τηρηθούν τα χρονοδιαγράμματα.
Η διάρκεια των ερευνητικών προγραμμάτων έχει περιοριστεί κατά ένα έτος σε σχέση με το παρελθόν, καθώς συμφωνήθηκε να μην απαιτούνται πλέον οκτώ χρόνια για την ολοκλήρωση των σχετικών διαδικασιών.
Στόχος είναι η έναρξη της πρώτης παραγωγής υδρογονανθράκων στην Ελλάδα κατά τη περίοδο 2032-2035, εφόσον φυσικά οι έρευνες στεφθούν με επιτυχία.
Οικονομικά οφέλη και εγγυήσεις
Η συμφωνία περιλαμβάνει σημαντικά άμεσα και έμμεσα οφέλη για το Δημόσιο:
- 3,5 εκατ. ευρώ ως bonus υπογραφής.
- Δικαιώματα παραχώρησης που σε βάθος χρόνου μπορεί να φτάσουν τα 35 εκατ. ευρώ.
- Έως 25 εκατ. ευρώ σε training fees προς την αρμόδια αρχή.
- Bonus παραγωγής και άλλες ρήτρες που δύνανται να ανέλθουν έως 49 εκατ. ευρώ.
Με βάση τα οικονομικά μοντέλα που «τρέχουν», εκτιμάται ότι η συνολική επιστροφή προς το ελληνικό κράτος μπορεί να φτάσει περίπου το 40% των καθαρών εσόδων. Παράλληλα, προβλέπονται τραπεζικές εγγυήσεις ανά φάση: 17,5 εκατ. ευρώ για την πρώτη, 24 εκατ. για τη δεύτερη και 100 εκατ. ευρώ για την τρίτη.
Ο Κάθετος Διάδρομος και η ευρωπαϊκή διάσταση
Η συμφωνία εντάσσεται σε ένα ευρύτερο στρατηγικό πλαίσιο ενεργειακού σχεδιασμού. Κομβικό ρόλο διαδραματίζει ο λεγόμενος «Κάθετος Διάδρομος», δηλαδή το σύστημα υποδομών LNG (FSRU) και διασυνδετήριων αγωγών που επιτρέπει τη μεταφορά φυσικού αερίου από την Ελλάδα προς τη Νοτιοανατολική και Κεντρική Ευρώπη, με τελικό προορισμό ακόμη και την Ουκρανία.
Η σταδιακή απεξάρτηση της ΕΕ από το ρωσικό φυσικό αέριο έως το 2027 δημιουργεί, σύμφωνα με την κυβέρνηση, σημαντικές ευκαιρίες. Σε περίπτωση εμπορικά εκμεταλλεύσιμων ανακαλύψεων, ο διάδρομος θα μπορούσε να λειτουργήσει και ως οδός εξαγωγής ελληνικού φυσικού αερίου, εφόσον οι ποσότητες υπερβαίνουν την εγχώρια κατανάλωση.
Οι δηλώσεις: «Άλμα» στην ενέργεια και ρεαλιστική μετάβαση
Ο Κυριάκος Μητσοτάκης χαρακτήρισε την υπογραφή των συμβάσεων «άλμα» για τη χώρα, τονίζοντας ότι δεν πρόκειται για μια τυπική συμφωνία αλλά για κρίσιμο στοιχείο της συνολικής ενεργειακής στρατηγικής. Υπογράμμισε ότι οι υδρογονάνθρακες θα συνεχίσουν να διαδραματίζουν σημαντικό ρόλο για πολλά χρόνια ακόμη, παράλληλα με την ενίσχυση των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας. Όπως σημείωσε, η Ελλάδα από καθαρός εισαγωγέας ηλεκτρικής ενέργειας έχει εξελιχθεί σε σημαντικό εξαγωγέα, επενδύοντας ταυτόχρονα σε αγωγούς, σταθμούς LNG και μονάδες φυσικού αερίου.
Ο υπουργός Σταύρος Παπασταύρου έκανε λόγο για «στρατηγικό ορόσημο», επισημαίνοντας ότι με τις νέες υπογραφές διπλασιάζεται η γεωγραφική έκταση του εθνικού προγράμματος ερευνών. Τόνισε ότι η Ελλάδα υιοθετεί μια ρεαλιστική προσέγγιση στην ενεργειακή μετάβαση, αναγνωρίζοντας τον ρόλο του φυσικού αερίου ως καυσίμου-γέφυρα.
Ο Αριστοφάνης Στεφάτος χαρακτήρισε κρίσιμη την περίοδο 2032-2035 για την πιθανή έναρξη παραγωγής εγχώριων υδρογονανθράκων, εφόσον οι έρευνες αποδώσουν. Επισήμανε ότι τα προγράμματα προβλέπουν ισχυρές οικονομικές εγγυήσεις και σημαντικά οφέλη για το Δημόσιο.
Η πρέσβης των ΗΠΑ στην Ελλάδα, Κίμπερλι Γκιλφόιλ, τόνισε ότι η συμφωνία έχει όχι μόνο οικονομική αλλά και στρατηγική σημασία, τοποθετώντας την Ελλάδα στην πρωτοπορία των ενεργειακών σχεδιασμών της περιοχής.
Από την πλευρά του, ο Ανδρέας Σιάμισιης υπογράμμισε ότι η σημερινή στιγμή αποτελεί το κλείσιμο ενός πρώτου κύκλου που ξεκίνησε πριν από 15-20 χρόνια, αναδεικνύοντας τη σημασία της σταθερότητας και της επιμονής για την προσέλκυση μεγάλων επενδύσεων. Ο Gavin Lewis στάθηκε στη σημασία της συνεργασίας και στη σχέση εμπιστοσύνης που οικοδομήθηκε μεταξύ των μερών.
Οι αντιδράσεις: Προειδοποιήσεις και γεωπολιτικά μηνύματα
Ο πρώην υπουργός Ενέργειας και νυν ευρωβουλευτής του ΠΑΣΟΚ, Γιάννης Μανιάτης, χαρακτήρισε σημαντική τη συμφωνία, αλλά προειδοποίησε να μην επαναληφθούν λάθη του παρελθόντος. Υπενθύμισε την αποχώρηση ενεργειακών κολοσσών την περίοδο 2021-2022, όπως η TotalEnergies και η Repsol, κάνοντας λόγο για απώλεια πολύτιμου χρόνου από τον διαγωνισμό του 2014. Τόνισε ότι η χώρα πρέπει να εξελιχθεί σε ενεργειακό κόμβο της Ανατολικής Μεσογείου.
Από την πλευρά του, ο βουλευτής της ΝΔ και καθηγητής Διεθνούς Δικαίου Άγγελος Συρίγος ανέδειξε τη γεωπολιτική διάσταση της συμφωνίας, ιδίως για τα δύο τεμάχια νοτίως της Κρήτης. Όπως σημείωσε, αυτά ακολουθούν τη μέση γραμμή Ελλάδας–Λιβύης, αναγνωρίζοντας εμπράκτως την πλήρη υφαλοκρηπίδα της Κρήτης και απορρίπτοντας εμμέσως το τουρκολιβυκό μνημόνιο του 2019. Υπογράμμισε ότι οι μεγάλες ενεργειακές εταιρείες αποφεύγουν περιοχές με υψηλό νομικό ρίσκο, άρα η παρουσία τους αποτελεί έμμεση επιβεβαίωση της ελληνικής θέσης.
Συνολικά, η συμφωνία προβάλλεται από την κυβέρνηση ως στρατηγικό βήμα με οικονομικές, ενεργειακές και γεωπολιτικές προεκτάσεις. Οι υποστηρικτές της μιλούν για επιτάχυνση και ενίσχυση του εθνικού σχεδιασμού, ενώ οι πιο επιφυλακτικές φωνές εστιάζουν στη διαχρονική συνέπεια της πολιτικής και στη διαχείριση των διεθνών ισορροπιών.
