Πρόκειται, όπως δήλωσε, για μία «εμβληματική καινοτομία», για την οποία η Νέα Δημοκρατία «έχει αγωνιστεί εδώ και δεκαετίες». Συμπλήρωσε, δε, ότι η εν λόγω μεταρρύθμιση δεν αποτελεί νίκη της κυβέρνησης, αλλά «νίκη της απλής λογικής έναντι της ιδεοληψίας», καθώς και μία «στιγμή δικαίωσης» για όλες τις οικογένειες που «επί χρόνια πλήρωναν σπουδές των παιδιών τους στο εξωτερικό, όταν αυτά θα μπορούσαν ενδεχομένως να σπουδάσουν στην πατρίδα μας.»

Στον ίδιο τόνο, τη Δευτέρα (1/9), ο κυβερνητικός εκπρόσωπος, Παύλος Μαρινάκης, άνοιξε το πρώτο briefing του Σεπτεμβρίου λέγοντας ότι «χάσαμε πολλά χρόνια και στερήσαμε από χιλιάδες νέους το αυτονόητο δικαίωμα να σπουδάσουν σε ένα μη κρατικό πανεπιστήμιο εντός της χώρας τους, χωρίς να αναγκαστούν να μεταναστεύσουν».

Αν ξεπεράσουμε την αναπόφευκτη κι εντελώς αναμενόμενη κυβερνητική θριαμβολογία – άλλωστε κάθε κυβέρνηση που σέβεται τον εαυτό της, κάνει το ίδιο – οι δηλώσεις αυτές έχουν ιδιαίτερο ενδιαφέρον και, μάλλον, είναι και ιδιαίτερα προβληματικές.

Κατ’ αρχάς, τα τρία από τα τέσσερα εκπαιδευτικά ιδρύματα υπάρχουν ήδη – εξ όσων γνωρίζουμε – στην Ελλάδα και λειτουργούν ως Κολλέγια. Εξαίρεση αποτελεί το Πανεπιστήμιο της Λευκωσίας. Άρα, προς το παρόν, η άφιξη είναι η εξής μία, ενώ τα υπόλοιπα τρία ιδρύματα απλώς «αναβαθμίζονται», αλλάζουν τίτλο και προστίθενται κάποια τμήματα. Το τι σημαίνει αυτό για το πρόγραμμα των σπουδών τους, μένει να φανεί.

Ωστόσο, είναι απορίας άξιο το πότε ακριβώς θα φανεί, όταν υποτίθεται ότι τα πανεπιστήμια αυτά θα αρχίσουν να λειτουργούν κανονικά από την έναρξη αυτής της ακαδημαϊκής χρονιάς (2025-26), τον Οκτώβριο. Ήδη, μάλιστα, έχουν αρχίσει τις διαφημιστικές τους καμπάνιες, οι οποίες, βέβαια, εξαντλούνται ως επί το πλείστον σε γενικολογίες και μακέτες των campus τους, όπως πρόκειται να διαμορφωθούν. Κι αυτό είναι απολύτως φυσικό, αφού δεν έχει ολοκληρωθεί ακόμη η διαδικασία πιστοποίησης των προγραμμάτων σπουδών τους από την ΕΘΑΑΕ, βάσει της οποία θα οριστικοποιηθεί και η λίστα των τμημάτων.

Η διαδικασία πιστοποίησης ακούγεται πως έχει πάρει παράταση μέχρι τις 5 Σεπτεμβρίου (ίσως και όχι τυχαία), οπότε με την ολοκλήρωσή της περιμένουμε να μας λυθούν οι σχετικές απορίες.

Παρ’ όλα αυτά, ακόμη κι αν οι πιστοποιήσεις «τρέξουν» με ταχύτητα φωτός και πράγματι ολοκληρωθούν μέχρι τις 5 του μήνα, αυτό τι σημαίνει; Σημαίνει αυτομάτως πως και τα τέσσερα αυτά ιδρύματα θα είναι πλήρως έτοιμα να υποδεχτούν φοιτητές;

Κι όμως, εδώ προκύπτουν νέα ερωτήματα. Για παράδειγμα, σχετικά με τις διαδικασίες επιλογής προσωπικού (διδακτικού και μη) και το χρόνο που απαιτείται για την αξιολόγηση των υποψηφίων καθηγητών. Κι επίσης, ένα ακόμη καίριο ερώτημα – ιδίως από τη στιγμή που τα ιδιωτικά πανεπιστήμια πλασάρονται ως σωτήρια για τους νέους και τις οικογένειές τους: οι ίδιοι οι υποψήφιοι, έχουν τις πληροφορίες που θα έπρεπε; Όπως, ας πούμε, ακριβή γνώση για τους φακέλους των ιδρυμάτων που έχουν λάβει έγκριση, το ποιος διδάσκει και τι διδάσκει, ποιο είναι το πλαίσιο λειτουργίας τους, κ.ο.κ.

Όλα αυτά είναι κρίσιμες παράμετροι που καθορίζουν την επιλογή, ειδικά για κάποιον που δεν πέρασε από «σπόντα» σε μία σχολή, επειδή δεν έφτασαν τα μόρια, όπως συχνά συμβαίνει στα δημόσια πανεπιστήμια. Καθίστανται, δε, ακόμη κρισιμότερες για κάποιον που αναζητά ένα «καλό» ιδιωτικό πανεπιστήμιο, το αντέχει η τσέπη του και προτιμάει να «πληρώνει τις σπουδές του» (sic) στην πατρίδα, παρά να πάρει το δρόμο της ξενιτιάς.

Επιστρέφοντας, λοιπόν, στο ζήτημα απ’ το οποίο ξεκινήσαμε, φαίνεται πως χρειάζεται και εδώ μια αναγκαία διευκρίνηση: δεν πήγε κανείς για σπουδές στο εξωτερικό, επειδή «αναγκάστηκε» να μεταναστεύσει μη βρίσκοντας εδώ αυτό που έψαχνε· πήγε, επειδή ήθελε όλο το «πακέτο». Και, προφανώς, επειδή μπορούσε να πληρώσει για το «πακέτο» αυτό.

(Το ότι στην Ελλάδα ένα μεγάλο πρόβλημα προς επίλυση δεν είναι πού θα πάει εκείνος που μπορεί να πληρώσει, αλλά πού θα πάει εκείνος που δεν μπορεί να πληρώσει ούτε για φροντιστήριο, ας μην το ανοίξουμε. Εξάλλου, το θέμα «εκπαίδευση» στην πραγματικότητα έχει πολύ περισσότερο βάθος και κινδυνεύουμε να εκπέσουμε στις γνωστές «ιδεοληψίες» που επί δεκαετίες καταπολεμά το κυβερνών κόμμα.)

Παρ’ όλα αυτά, αναπόφευκτα διερωτάται κανείς: γιατί ένας υποψήφιος φοιτητής να επιλέξει να πληρώσει (ενδεχομένως και αδρά) για ένα ιδιωτικό πανεπιστήμιο-πρώην Κολλέγιο που βρίσκεται πέντε βήματα απ’ το πατρικό του (και μάλλον με εγκαταστάσεις που δεν έχουν την αίγλη ενός ξένου campus), εάν έχει τη δυνατότητα να πληρώσει για ένα πανεπιστήμιο του εξωτερικού; Ποιο είναι το ανταγωνιστικό του πλεονέκτημα που το κάνει ελκυστικότερο; Κι έπειτα, αν υποθέσουμε ότι το όνομα και μόνο ενός διεθνούς φήμης κι αναγνώρισης πανεπιστημίου μπορεί να «ανοίξει» πόρτες, τα τέσσερα αυτά πανεπιστήμια έχουν όνομα αρκούντως «βαρύ»; Κι εδώ, προφανώς, δεν μιλάμε μόνο για την ελληνική αγορά εργασίας, η οποία – παρά τις συστηματικές προσπάθειες να πειστούμε για το αντίθετο – συνεχίζει να είναι ελάχιστα ελκυστική.

Η θέση τους, πάντως, στην παγκόσμια κατάταξη (THE World University Rankings, 2025) δεν είναι και ιδιαιτέρως εντυπωσιακή. Αντιθέτως, τα περισσότερα εξ αυτών (εξαιρείται το University of York) βρίσκονται είτε στο ίδιο εύρος θέσεων με το ΕΚΠΑ (501–600), είτε με το ΑΠΘ (801–1000).

Λογικά, όμως, για να κάνει ο κυβερνητικός εκπρόσωπος μία τόσο βαρύγδουπη δήλωση, όπως το ότι «επιτέλους σταματήσαμε να είμαστε η ντροπιαστική εξαίρεση στον παγκόσμιο χάρτη της ανώτατης εκπαίδευσης», τα πρώτα τέσσερα πανεπιστήμια που αδειοδοτήθηκαν θα έχουν αρκετά «βαρύ» όνομα. Αλλιώς, δεν μένει παρά να πιστέψει κανείς ότι τα διαβόητα ιδιωτικά πανεπιστήμια δεν έρχονται για να υποδεχτούν αυτούς που θα επέλεγαν ούτως ή άλλως κάποιο πανεπιστήμιο αξιώσεων στο εξωτερικό, αλλά απευθύνονται σε κάποια άλλη κατηγορία· κάτι που από μόνο του δεν είναι καθόλου προβληματικό. Προβληματική είναι η σκόπιμη διαχείριση του ζητήματος με τέτοιο τρόπο, ώστε να μετατραπεί σε (μία ακόμη) επικοινωνιακή φιέστα.