Η μελέτη πραγματοποιήθηκε από τη Γενική Διεύθυνση Μεταφορών της Ευρωπαϊκής Επιτροπής (DG Move) και ολοκληρώθηκε πρόσφατα. Στόχος της ήταν η ανάλυση καλών πρακτικών από την Ευρώπη και τον υπόλοιπο κόσμο, εστιάζοντας σε λιμάνια που έχουν εφαρμόσει μέτρα, στρατηγικές, πολιτικές, επιχειρηματικά μοντέλα και τεχνολογίες για τη μείωση του περιβαλλοντικού τους αποτυπώματος.
Η ομάδα της Μποϊλέ μελέτησε τόσο τις επιτυχίες όσο και τις αποτυχίες αυτών των προσπαθειών, προσδιορίζοντας τους παράγοντες που συνέβαλαν στα αποτελέσματα, τις προϋποθέσεις εφαρμογής των μέτρων και τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά κάθε λιμανιού.
Ιδιαίτερη έμφαση δόθηκε στα μικρά και μεσαία λιμάνια και στην ικανότητά τους να προχωρήσουν σε αυτή τη μετάβαση, με στόχο τη δημιουργία ενός πρακτικού οδικού χάρτη που θα ενισχύσει τη βιωσιμότητά τους. Όπως υπογραμμίζεται, η πράσινη μετάβαση δεν είναι μόνο υπόθεση τεχνολογίας, αλλά απαιτεί και ένα προσωπικό με δεξιότητες που μπορούν να στηρίξουν την αλλαγή.
Δεξιότητες και ανθρώπινο δυναμικό: το κλειδί της πράσινης μετάβασης
Η καθηγήτρια Μποϊλέ τόνισε ότι το νέο κανονιστικό πλαίσιο της ΕΕ, σε συνδυασμό με την ταχύτατη τεχνολογική εξέλιξη, δημιουργεί άμεση ανάγκη για νέες γνώσεις και ικανότητες. Η μετάβαση σε εναλλακτικά καύσιμα, η ηλεκτροκίνηση και η ανάπτυξη «έξυπνων» λιμανιών φέρνουν προκλήσεις που δεν μπορούν να αντιμετωπιστούν χωρίς συνεχή εκπαίδευση.
Οι πράσινες δεξιότητες δεν είναι μόνο τεχνικές. Περιλαμβάνουν περιβαλλοντική συνείδηση, ψηφιακή παιδεία, ικανότητα κατανόησης σύνθετων συστημάτων και συνεργασία μεταξύ ειδικοτήτων. Η μελέτη δείχνει ότι δεν έχουν όλα τα λιμάνια ίδιες δυνατότητες για να εφαρμόσουν πράσινες πρακτικές.
Η γεωγραφική θέση, η συνδεσιμότητα, οι διαθέσιμες υποδομές, οι οικονομικοί πόροι και η διοικητική ικανότητα καθορίζουν το επίπεδο ετοιμότητας κάθε λιμανιού. Η κατανόηση αυτών των διαφορών είναι απαραίτητη ώστε οι στρατηγικές να είναι ρεαλιστικές και να ανταποκρίνονται στις ανάγκες διαφορετικών τύπων λιμανιών.
Η έρευνα ταξινόμησε τις καλές πρακτικές σε κατηγορίες, από μέτρα ενεργειακής απόδοσης και χρήση εναλλακτικών καυσίμων, μέχρι πρωτοβουλίες κυκλικής οικονομίας και συμμετοχή των ενδιαφερόμενων φορέων.
Η ταξινόμηση αυτή βοηθά να εντοπιστούν τα σημεία προόδου αλλά και τα κενά. Το βασικό συμπέρασμα είναι ότι η πράσινη μετάβαση δεν είναι μία ενιαία διαδικασία, αλλά ένα σύνολο ευέλικτων λύσεων που πρέπει να προσαρμόζονται ανάλογα με το πλαίσιο.
Σε γενικές γραμμές, τα μεγάλα λιμάνια πρωτοστατούν σε καινοτόμα έργα, ενώ τα μικρότερα αντιμετωπίζουν σημαντικές προκλήσεις, από έλλειψη χρηματοδότησης μέχρι περιορισμένη πρόσβαση σε τεχνογνωσία. Η επιτυχής μεταφορά πρακτικών από μεγάλα σε μικρότερα λιμάνια απαιτεί μέτρα που να είναι οικονομικά βιώσιμα και εύκολα προσαρμόσιμα.
Η μελέτη αναδεικνύει ότι η ανάπτυξη ανθρώπινου δυναμικού είναι εξίσου σημαντική με την τεχνολογική επένδυση. Η πράσινη μετάβαση απαιτεί εκπαίδευση σε όλα τα στάδια: από τη διαμόρφωση πολιτικής, όπου η κατάρτιση και η ενίσχυση δεξιοτήτων έχουν κεντρικό ρόλο, μέχρι την αξιολόγηση και τη μέτρηση των επιπτώσεων, όπου η ανταλλαγή γνώσης είναι κρίσιμη, και τη συνεχή παρακολούθηση, που προϋποθέτει διαρκή μάθηση.
Η μετάβαση αυτή δεν μπορεί να αντιμετωπιστεί ως ένα έργο με συγκεκριμένη ημερομηνία ολοκλήρωσης, αλλά ως μια συνεχής διαδικασία που στηρίζεται στη διαρκή αναβάθμιση των ικανοτήτων των ανθρώπων που εργάζονται στα λιμάνια.
Η Μαρία Μποϊλέ ολοκλήρωσε την παρουσίασή της με συγκεκριμένες συστάσεις επισημαίνοντας ότι πρέπει :
- Να ενισχυθούν τα εκπαιδευτικά και επαγγελματικά προγράμματα ώστε το προσωπικό να ανταποκριθεί στις απαιτήσεις της πράσινης μετάβασης.
- Να δημιουργηθούν μηχανισμοί μεταφοράς γνώσης μεταξύ λιμανιών, ώστε να διαδοθούν γρήγορα οι καλές πρακτικές.
- Και να υπάρξει οικονομική και θεσμική στήριξη που θα επιτρέψει σε όλα τα λιμάνια, ανεξαρτήτως μεγέθους, να συμμετέχουν ενεργά σε αυτή την πορεία.
Το κεντρικό μήνυμα είναι σαφές, η βιώσιμη ανάπτυξη των ευρωπαϊκών λιμανιών εξαρτάται απόλυτα από τη σύνδεση της τεχνολογικής καινοτομίας με την ανάπτυξη δεξιοτήτων και στρατηγικών ικανοτήτων. Χωρίς επένδυση στο ανθρώπινο κεφάλαιο, ακόμη και τα πιο προηγμένα έργα υποδομής δεν θα μπορέσουν να φέρουν τα αναμενόμενα αποτελέσματα.
