Προφανώς, η πολιτική πραγματικότητα είναι πολύ πιο περίπλοκη και σκληρή από αυτήν που αποτυπώνεται στη δημοφιλή ουκρανική σειρά. Ο κόσμος δεν χωρίζεται σε καλό-κακό, μαύρο-άσπρο. Αυτό θα το διαπίστωσε ο ίδιος ο πρωταγωνιστής της όταν μπήκε στον πολιτικό στίβο.
Πώς κατέληξε ένας κωμικός και ηθοποιός να γίνει μία από τις πιο γνωστές πολιτικές φυσιογνωμίες του κόσμου; Πώς χειρίστηκε τη ρωσική εισβολή; Και κατάφερε εν τέλει να απαλλάξει την Ουκρανία από τη διαφθορά;
Ο ηθοποιός που έγινε πρόεδρος
Όταν ο Ζελένσκι ανακοίνωσε την υποψηφιότητά του πολλοί δεν τον πήραν αρχικά στα σοβαρά. Η σειρά στην οποία συμμετείχε δεν ήταν πάντως η πρώτη του επιτυχία. Είχε ιδρύσει μαζί με φίλους την ομάδα κωμικών Kwartal 95 το 1997, μία από τις πιο γνωστές σατιρικές ομάδες στην Ουκρανία. Το 2003 ιδρύθηκε η ομώνυμη εταιρεία παραγωγής. Ο Ζελένσκι ήταν από τα κεντρικά της πρόσωπα με απήχηση κυρίως στη ρωσόφωνη Ουκρανία, καθώς ο ίδιος μιλούσε ρωσικά καλύτερα από ουκρανικά. Επιπλέον, το 2006, έλαβε μέρος στην ουκρανική εκδοχή του Dancing with the Stars, το οποίο και κέρδισε.
Η απήχησή του ήταν τέτοια που οι σατιρικές του εκπομπές προβάλλονταν ακόμη και στη ρωσική τηλεόραση. Μετά την προσάρτηση της Κριμαίας από δυνάμεις της Μόσχας – την οποία ο τότε κωμικός δεν δίστασε να σατιρίσει – έπαψαν οι όποιες συνεργασίες του είχε με τη Ρωσία.
Τη στιγμή που ο Ζελένσκι αποφάσισε να πολιτευτεί δεν είχε ιδέα από πολιτική. Δεν υπήρξε προεκλογικό πρόγραμμα ή εκστρατεία όπως οι συνηθισμένες. Ουσιαστικά μετέτρεψε την προεκλογική του καμπάνια, η οποία στηρίχθηκε πολύ στα social media, σε ένα μεγάλο show όπου σατίριζε τους πολιτικούς του αντιπάλους και κυρίως τον κύριο ανταγωνιστή του, τον πρόεδρο Πέτρο Ποροσένσκο. Το μόνο που έκανε ουσιαστικά ήταν ξεδιπλώσει τις επικοινωνιακές του αρετές – που ήταν καλά δουλεμένες λόγω της ενασχόλησής του με την υποκριτική – και να δείχνει ένα με τον κόσμο. Κεντρικό του μήνυμα ήταν η μάχη κατά της διαφθοράς. Θα μπορούσε κανείς να τον τοποθετήσει ιδεολογικά στο πεδίο της… «αντιπολιτικής». Η στρατηγική αυτή απέδωσε καρπούς, καθώς στον 2ο γύρο των προεδρικών εκλογών επικράτησε καθαρά εναντίον του Ποροσένκο, συγκεντρώνοντας ποσοστό άνω του 70%.
Άλλο η τηλεόραση, άλλο η πραγματικότητα
Η συνέχεια δεν ήταν αυτή που θα ήθελε. Η καταπολέμηση της διαφθοράς αποδείχθηκε πολύ πιο δύσκολη απ’ ό,τι ο ίδιος περίμενε, ενδεχομένως επειδή κι ο ίδιος στηριζόταν στην πραγματικότητα σε ένα δίκτυο ολιγαρχών. Η μεταρρυθμιστική πορεία που είχε υποσχεθεί εμφάνισε επίσης γρήγορα ρωγμές, ενώ και η διαχείριση της πανδημικής κρίσης προκάλεσε πρόσθετα προβλήματα στον άπειρο τότε Ουκρανό πολιτικό.
Η ρωσική απειλή
Το μεγαλύτερο ίσως πρόβλημα – το οποίο βέβαια λίγοι περίμεναν να κλιμακωθεί στην έκταση που βιώνει από το 2022 η Ουκρανία – ήταν οι σχέσεις με τη Ρωσία. Ο ουκρανικός στρατός συγκρουόταν με τους αυτονομιστές στις περιοχές του Ντονμπάς, ήδη από το 2014. Ο Ζελένσκι είχε μπει στην προεκλογική μάχη υποσχόμενος το τέλος των εχθροπραξιών, με τον Ποροσένκο να τον αποκαλεί «Μαριονέτα της Μόσχας». Την ίδια στιγμή, επικριτές του τον κατηγορούσαν ότι ήταν υπερβολικά συγκαταβατικός με τη Ρωσία. Τέλη του 2019 συναντήθηκαν κατ’ ίδιαν στο Παρίσι, ύστερα από γαλλογερμανική διαμεσολάβηση, χωρίς ωστόσο να βρεθεί διέξοδος για αποκλιμάκωση της έντασης στην Ανατολική Ουκρανία. Ήταν η μοναδική στιγμή που βρέθηκαν σε κοινό τραπέζι διαπραγμάτευσης.
Ένα μεγάλο μυστήριο – το οποίο ίσως μείνει για πάντα αναπάντητο – ήταν πότε αποφάσισε ο Πούτιν να εισβάλει στην Ουκρανία. Αυτό όμως που γνωρίζουμε σίγουρα είναι ότι οι Αμερικανοί γνώριζαν για τα σχέδια του Κρεμλίνου μέσω αδιαμφισβήτητων στοιχείων των μυστικών τους υπηρεσιών από το φθινόπωρο το 2021. Οι ίδιοι οι Ουκρανοί δεν υιοθετούσαν τις πληροφορίες. Το ίδιο ίσχυε για τους Γάλλους και τους Γερμανούς. Οι Βρετανοί από την άλλη είχαν όμοια ευρήματα με τις ΗΠΑ.
Λίγο πριν την εισβολή διεξήχθη στο Μόναχο η Σύνοδος Ασφαλείας. Το παρόν έδωσε και η αντιπρόεδρος Κάμαλα Χάρις, η οποία είχε λάβει εντολή από τον πρόεδρο Μπάιντεν να εξηγήσει στον Ζελένσκι τι τον περιμένει, ώστε να πάρει μέτρα. Η συνάντησή τους στο Μόναχο – πίσω από τα φώτα της δημοσιότητας – έκρυβε εντάσεις. Ο Ζελένσκι δεν ήθελε να δεχτεί ότι επίκειται επίθεση, ενώ το «εισαγγελικό» ύφος της Χάρις δεν βοήθησε τον διάλογο. Ο Ζελένσκι δεν ήθελε να ακούσει τίποτα για το ενδεχόμενο επικείμενου πολέμου, υπό τον φόβο ότι η ήδη ευάλωτη ουκρανική οικονομία θα έχανε περαιτέρω δυναμική. Εν τέλει ρώτησε τη Χάρις τι θα έπρεπε κατά τη γνώμη της να κάνει. Η αμερικανική σύσταση: Να εγκαταλείψει το Κίεβο και να συγκροτήσει κυβέρνηση εξορίας.
Έτσι περιέγραψε ο έγκριτος δημοσιογράφος Bob Woodward στο βιβλίο του WAR τον παραπάνω επεισοδιακό διάλογο.
Επίθεση από τρεις πλευρές
Η εισβολή που ξεκίνησε λίγες μέρες αργότερα ήταν μαζικότερη απ’ ό,τι αρκετοί μπορούσαν νωρίτερα να φανταστούν. Ενώ οι περισσότεροι αναλυτές ανέμεναν μία χαμηλότερης έντασης εισβολή στο Ντονμπάς, τα ρωσικά στρατεύματα επιτέθηκαν τα ξημερώματα της 24ης Φεβρουαρίου από τρεις πλευρές, Ανατολή, Βορρά και Νότο με σφοδρότητα, ενώ το Κίεβο βρέθηκε υπό πολιορκία.
Είχε προηγηθεί βιντεοσκοπημένο μήνυμα του Πούτιν όπου ουσιαστικά ανακοίνωσε την οριστική ρήξη Ρωσίας-Δύσης. Έκανε λόγο για «ειδική ρωσική στρατιωτική επιχείρηση», ώστε να προστατευτούν οι ρωσόφωνοι, που υφίστανται γενοκτονία από το «ναζιστικό» καθεστώς του Κιέβου (παραλείποντας βέβαια ότι ο ίδιος ο πρόεδρος είναι εβραϊκής θρησκείας), κατηγορώντας για «πλάτες» τη Δύση.
Οι πρώτες ώρες μετά την επίθεση ήταν βυθισμένες στο χάος, όλες οι πλευρές περίμεναν μια γρήγορη πτώση της Ουκρανίας και την επιβολή τετελεσμένων στα μέτρα του Κρεμλίνου. Γερμανικά έγγραφα μυστικών υπηρεσιών μετέδιδαν την εκτίμηση ότι «Ο Ζελένσκι δεν είναι ακόμη έτοιμος να παραδοθεί». Οι Βρετανοί επεξεργάζονταν ήδη σχέδια για το πώς θα μπορούσαν να στηρίξουν ένα κίνημα Ουκρανών ανταρτών αν πετύχαιναν τα σχέδια του Πούτιν. Οι Αμερικανοί πρότειναν εκ νέου στον Ζελένσκι να του προσφέρουν διέξοδο από τη χώρα.
Το δεύτερο βράδυ της εισβολής υπήρχαν φήμες, σύμφωνα με τις οποίες ο Ζελένσκι διέφυγε από το Κίεβο.
Η απόφαση-σταθμός
Κι όμως, ο Ζελένσκι έμεινε. Με ένα βιντεοσκοπημένο μήνυμα από τον άδειο δρόμο μπροστά από το προεδρικό μέγαρο δήλωνε: «Είμαστε όλοι εδώ. Οι στρατιώτες και οι πολίτες μας είναι εδώ. Όλοι μας προστατεύουμε την ανεξαρτησία της χώρας μας. Και θα συνεχίσουμε να το κάνουμε».
Φέρεται ακόμη να απέρριψε την πρόταση των Αμερικανών με την πρόταση «δεν χρειάζομαι ταξί, αλλά όπλα».
Η γενναία απόφαση του Ζελένσκι να μην εγκαταλείψει το Κίεβο αποδείχθηκε κομβικής σημασίας. Σύμφωνα με στρατιωτικούς αναλυτές, αν είχε επιλέξει τη φυγή υπήρχε ο κίνδυνος διάλυσης του συντονισμού άμυνας, καθώς δεν θα υπήρχε ενιαίο ιεραρχικό κέντρο για τις εντολές. Και η παραμονή του προέδρου – παρά τις εναλλακτικές που είχε – ανέβασε το ηθικό των αμυνόμενων. Κι από εκεί που η ρωσική ηγεσία ανέμενε τον ουκρανικό λαό να υποδεχθεί με πανηγύρια τους «απελευθερωτές» του, οι Ουκρανοί επέλεξαν να στηρίξουν τις αμυντικές προσπάθειες. Τα αιτήματα ένταξης στον στρατό πολλαπλασιάστηκαν τις πρώτες μέρες, ενώ οι αυτοοργανωμένες ομάδες άμυνας στο Κίεβο και άλλες πόλεις απέκρουσαν με επιτυχία τις ρωσικές επιθέσεις, αναγκάζοντας τους επιτιθέμενους να οπισθοχωρήσουν τις εβδομάδες και τους μήνες που ακολούθησαν.
Ο Ζελένσκι επέδειξε εκείνη τη στιγμή γενναιότητα και θάρρος που κανείς δεν ανέμενε και έδωσε ουσιαστικά το σήμα για την οργανωμένη άμυνα από τα κάτω προς τα πάνω. Ο Βλαντιμίρ Πούτιν, που είχε καταφέρει να «συμμαζέψει» τη χαοτική Ρωσία της δεκαετίας του 90 και είχε προκαλέσει τόσες φορές προβλήματα σε τόσους έμπειρους πολιτικούς, αρχηγούς κρατών και διπλωμάτες βρήκε… τείχος όταν κλήθηκε να αντιμετωπίσει έναν ηθοποιό.
Το αρχικό του σχέδιο ήταν να αντικαταστήσει τον Ζελένσκι με κάποιο πρόσωπο της αρέσκειάς του. Τα αποτελέσματα όμως ήταν τα αντίθετα: Η δημοτικότητα του Ουκρανού εκτοξεύτηκε από το 30% στο 90% και το ΝΑΤΟ επεκτάθηκε με τη Σουηδία και τη Φινλανδία, μετατρέποντας ουσιαστικά τη Βαλτική Θάλασσα σε «νατοϊκή λίμνη».
Αμφιλεγόμενοι χειρισμοί: Στρατηγικές αστοχίες, μικροπολιτικές κόντρες
Παρ’ όλα αυτά, σε βάθος χρόνου, οι χειρισμοί του Ζελένσκι προκάλεσαν προβληματισμούς. Η αρχική προθυμία των Ουκρανών να ενταχθούν στο στράτευμα άρχισε να εξασθενεί και ήδη από το 2023 ακούγονταν φωνές για εξαντλημένα τάγματα και έλλειψη προσωπικού. Το 2023 υπήρξε μεγάλη αντεπίθεση με στόχο να πιεστεί η Ρωσία ακόμη περαιτέρω με μεγάλες προσδοκίες, οι οποίες αποδείχθηκαν υπερφιλόδοξες. Υπήρχαν ακόμη αναφορές ότι η εκπαίδευση των νεσύλλεκτων ήταν κάκιστη. Ωστόσο και η γενικότερη τακτική προσέγγιση άρχισε να αμφισβητείται. Χαρακτηριστική περίπτωση η σημασία της πόλης Μπαχμούτ, στην οποία έλαβαν χώρα μερικές από τις πιο σκληρές εχθροπραξίες του πολέμου. Λέγεται ότι ο Ζελένσκι θέλησε να κρατήσει την πόλη για πολιτικούς λόγους, ενώ στρατιωτικά του είχε ειπωθεί πως ήταν ήσσονος σημασίας.
Αλλά και στο εσωτερικό πολιτικό τοπίο – αν και ο Ζελένσκι δεν δεχόταν αμφισβήτηση – επικράτησαν μικροπολιτικές. Ο πρώην πρόεδρος Ποροσένκο, που έβαλε στην άκρη τις διαφορές τους και στήριξε την ουκρανική άμυνα, έχει να μιλήσει για πάνω από ένα χρόνο. Χειρότερη είναι η ένταση με τον Δήμαρχο Κιέβου Βιτάλι Κλίτσκο: Φέρεται να συνομίλησαν μόλις μία φορά από την έναρξη του πολέμου. Ο αρχηγός του Στρατού Βαλερί Σαλούζνι, που θεωρούνταν επικείμενος πολιτικός του ανταγωνιστής, και είχε μέγιστη συμβολή στην οργάνωση της άμυνας απομακρύνθηκε και στάλθηκε ως Πρέσβης στο Λονδίνο. Και στην ανατίναξη του Nord Stream το φθινόπωρο του 2022, μπορεί να μην προκύπτει – σύμφωνα με δημοσιογραφικές έρευνες – άμεση εμπλοκή του Ζελένσκι, ωστόσο η υπόθεση άφησε βαριά σκιά στο περιβάλλον της ουκρανικής ηγεσίας.
Η ήττα στη μάχη με τη διαφθορά
Ωστόσο, το μεγαλύτερο πρόβλημα αποδεικνύεται μέχρι και σήμερα η διαφθορά, η οποία αφορά και τον στενό του κύκλο. Το καλοκαίρι του 2025 προκλήθηκαν οι μεγαλύτερες διαδηλώσεις μετά από εκείνες του Μαϊντάν. Η κυβέρνηση του Ζελένσκι επεδίωξε να περάσει ένα νομοσχέδιο που θα περιόριζε τη δύναμη των ανεξάρτητων αρχών και ιδιαίτερα της Εισαγγελίας κατά της διαφθοράς. Διαδηλωτές εξέφραζαν την αγανάκτησή τους, χαρακτηρίζοντας την κίνηση δείγμα αυταρχισμού και υποστηρίζοντας πως τόσα χρόνια άμυνας και μαχών θα πήγαιναν μάταια αν υιοθετούνταν τέτοιου είδους πρακτικές. Πληροφορίες έλεγαν ήδη από τότε ότι η συγκεκριμένη υπηρεσία ερευνούσε κατά πρωτοκλασάτων στελεχών της κυβέρνησης για κακοδιαχείρηση χρημάτων.
Ο Ζελένσκι αναγκάστηκε εν τέλει να αποσύρει τη ρύθμιση, ύστερα και από πιέσεις των Ευρωπαίων, οι οποίοι του τόνισαν πως τέτοια πισωγυρίσματα βάζουν εμπόδια στην ευρωπαϊκή προοπτική του Κιέβου. Ωστόσο ακόμη και η αντίδρασή του δείχνει ότι η γλώσσα που χρησιμοποιεί κάποιες φορές είναι υπερβολικά αυθόρμητη. Αφού δεσμεύτηκε για τροποποιήσεις δήλωσε άμεσα ότι οι Ευρωπαίοι θα κληθούν να καλύψουν ακόμη και μισθολογικές υποχρεώσεις προς τους Ουκρανούς στρατιώτες. Το timing ήταν προφανώς ακατάλληλο μιας και πολλές ευρωπαϊκές κυβερνήσεις αντιμετώπιζαν ήδη δυσκολίες στο να δικαιολογήσουν πολιτικές λιτότητας στο εσωτερικό τους λόγω ουκρανικού ζητήματος. Πώς θα δικαιολογούσαν τις δαπάνες υπέρ της άμυνας του ουκρανικού κράτους και μάλιστα εν μέσω σοβαρών κρουσμάτων διαφθοράς;
Σημειώνεται ότι οι πολιτικοί αντίπαλοι του Ζελένσκι τον κατηγορούν ακόμη για παράκαμψη της Βουλής και για λήψη αποφάσεων με έναν στενό πυρήνα φίλων του.
Η «βόμβα» έσκασε εν τέλει τον περασμένο Νοέμβριο. Πολλά εκατομμύρια στον κλάδο της ενέργειας είχαν πάει σε μίζες. Μπλεγμένος στην υπόθεση φέρεται να ήταν το alter ego του Ζελένσκι, Αντρέι Γιέρμακ, ο οποίος αναγκάστηκε να αποχωρήσει από το πόστο του, αφού οι ελεγκτές προχώρησαν σε έφοδο στα γραφεία του. Ορισμένα μπλεγμένα πρόσωπα – από το φιλικό περιβάλλον του Ζελένσκι – διέφυγαν στο εξωτερικό, ενώ ακολούθησε και ανασχηματισμός. Ο πρώην υπουργός Ενέργειας συνελήφθη μόλις πριν λίγες ημέρες. Ο Ζελένσκι είχε κάνει και στη σειρά που πρωταγωνιστούσε και στον προεκλογικό του αγώνα τη μάχη κατά της διαφθοράς ως ένα από τα κεντρικά του συνθήματα. Κι αυτό κατέρρευσε μετά από αυτές τις εξελίξεις εκκωφαντικά.
Ο Τραμπ δεν χωνεύει τον Ζελένσκι αλλά τον… ανεβάζει
Κι όμως, ενώ αρκετοί θεωρούσαν πως η εμπλοκή του Γιέρμακ θα σήμανε το τέλος του, υπάρχει κι ο Ντόναλντ Τραμπ, που άθελά του ενισχύει την αποδοχή του Ουκρανού προέδρου στο εσωτερικό του. Τα ποσοστά δημοφιλίας του Ζελένσκι κινούνται σταθερά στη ζώνη του 50-60% και θα τα ζήλευαν αρκετοί πρόεδροι και πρωθυπουργοί. Όποτε λοιπόν υπάρχουν «τζαρτζαρίσματα» με τον πρόεδρο Τραμπ αυτά ανεβαίνουν.
Η πιο άβολη στιγμή ήταν προφανώς το bullying που δέχτηκε στον Λευκό Οίκο από Τραμπ και Βανς, οι οποίοι τον περιγέλασαν για την ενδυμασία του (την οποία έκτοτε άλλαξε) και τον κατηγόρησαν ότι δεν δείχνει αρκετή ευγνωμοσύνη. Τα ποσοστά του πήραν την ανιούσα.
Όταν έσκασε το σκάνδαλο διαφθοράς στην ενέργεια δημοσιεύτηκε το σχέδιο ειρήνης 28 σημείων, στο οποίο οι Αμερικανοί υιοθετούσαν ουσιαστικά τις μαξιμαλιστικές ρωσικές επιδιώξεις, με το Κίεβο να τις απορρίπτει και να δείχνει διατεθειμένο ακόμη και να χάσει τον πολυτιμότερό του σύμμαχο. Τα ποσοστά δημοφιλίας του Ζελένσκι πήραν ξανά την ανιούσα.
Παρά την προσωπική αντιπάθεια που νιώθει ο Τραμπ για εκείνον, ο Ουκρανός πρόεδρος έχει καταφέρει να διατηρήσει ανοιχτούς τους διαύλους, πάντα με τη βοήθεια των Ευρωπαίων. Η αντιπάθεια ίσως πηγάζει από το γεγονός ότι ο Ζελένσκι δεν τον βοήθησε να εκθέσει ως «διεφθαρμένο» τον Χάντερ Μπάιντεν στις αρχές της προεδρίας του. Ίσως και για αυτό ο Τραμπ να επιμένει σε γοργή διεξαγωγή εκλογών στην Ουκρανία, με τον Ζελένσκι να δείχνει πρόθυμος, εφόσον διασφαλιστούν οι κατάλληλες συνθήκες.
Η μετατόπιση
Επιπλέον, τόσο οι Ευρωπαίοι όσο κι ο Ζελένσκι έχουν αναπροσαρμόσει την οπτική τους για τον χειρισμό του πολέμου. Σε αντίθεση με την περίοδο 2022-2024, υπάρχουν αυξημένες φωνές που υποστηρίζουν την αποκατάσταση του δίαυλου επικοινωνίας Πούτιν-Ευρώπης. Αυτό κάποτε θεωρούνταν ταμπού. Όταν ο πρώην Γερμανός καγκελάριος Όλαφ Σολτς είχε προχωρήσει σε τηλεφώνημα με τον Ρώσο πρόεδρο το 2024, ο Ζελένσκι τον κατηγορούσε ότι άνοιξε το «κουτί της Πανδώρας». Βέβαια οι συνομιλίες αυτές μόνο για καλοπέραση δεν ήταν, ο Σολτς ήταν – σύμφωνα με συνεργάτες του – συνεχώς απασχολημένος με το να διακόπτει τον Πούτιν όποτε ξεκινούσε να προβάλλει τον ιστορικό του αναθεωρητισμό.
Ο Ζελένσκι αρνούνταν επίσης μεγάλο διάστημα την παραχώρηση εδαφών στους Ρώσους και έκανε λόγο για σχέδιο νίκης και πλήρη ανακατάληψη και της Κριμαίας. Αυτό ενδέχεται να έγινε για λόγους εσωκομματικής κατανάλωσης, πρακτικά το εγχείρημα ήταν εξαιρετικά δύσκολο να υλοποιηθεί. Ακόμη κι από τις ΗΠΑ υπήρχαν μεμονωμένες φωνές που υποστήριζαν ότι μετά την ανακατάληψη της Χερσώνας το φθινόπωρο του 2022 δεν θα υπήρχαν μεγάλες μετατοπίσεις στα μέτωπα.
Πλέον, Ζελένσκι και Ευρωπαίοι επιδιώκουν το «πάγωμα» των γραμμών χωρίς de jure παραχώρηση εδαφών, με τους Ρώσους να επιμένουν μέχρι στιγμής στην πλήρη κατάληψη του Ντονμπάς. Εκ του αποτελέσματος, αποδείχθηκε λάθος η εκτίμηση Ουκρανών και Ευρωπαίων ότι θα μπορούσαν να πείσουν τον Τραμπ να ακολουθήσει τη γραμμή Μπάιντεν. Θα έπρεπε να είχε διαμορφωθεί πολύ νωρίτερα ένα εναλλακτικό πλάνο χειρισμού της κατάστασης, χωρίς φυσικά να αγνοηθεί η απροθυμία του Πούτιν να βάλει στην άκρη μαξιμαλιστικές του επιδιώξεις.
Ποιοι παράγοντες κρίνουν την υστεροφημία του Ζελένσκι και το μέλλον της Ουκρανίας
Αναμφισβήτητα ο Ουκρανός πρόεδρος αποδείχθηκε ένας παράγοντας που υποτιμήθηκε τόσο από τους εχθρούς του όσο κι από τους φίλους του. Από τις σκηνές, τα reality show και την τηλεόραση βρέθηκε να συντονίζει – χωρίς τις σχετικές γνώσεις και εμπειρίες – την άμυνα εναντίον μίας πυρηνικής δύναμης. Πρόκειται επίσης για μία προσωπικότητα που πήγε από το ένα άκρο στο άλλο. Ένωσε τους Ουκρανούς – και τους Ευρωπαίους ως έναν βαθμό – με την απροσδόκητη και γενναία απόφασή του να μείνει στο Κίεβο το 2022 και δίχασε στην πορεία του πολέμου όταν αποκαλύφθηκαν μικροπολιτικές σκοπιμότητες και κρούσματα διαφθοράς που αμφισβητούν την ενότητα του αμυνόμενου λαού. Η διαπλοκή εξακολουθεί να ζει και να βασιλεύει στην Ουκρανία, αν κι εδώ οφείλουμε να παραδεχτούμε πως οι πόλεμοι ανεβάζουν πάντοτε το επίπεδο διαφθοράς εντός των κοινωνιών. Ωστόσο σε μια μεταπολεμική Ουκρανία θα πρέπει – ανεξαρτήτως ηγεσίας – να βρει τρόπους αντιμετώπισης της διαφθοράς, ειδικά από τη στιγμή που επιδιώκει γρήγορη ένταξη στην Ευρωπαϊκή Ένωση.
Παρ’ όλα αυτά, η Ουκρανία εξακολουθεί να αμύνεται, τη στιγμή που και η δύναμη της Ρωσίας έχει κλονιστεί, μιας και έχει χάσει μεγάλο αριθμό στρατιωτών, ενώ οι άλλοτε εμπορικοί δίαυλοι με τους Ευρωπαίους παραμένουν κλειστοί. Αυτό από μόνο του είναι μια επιτυχία του Ζελένσκι, η οποία έχει προεκτάσεις και για τη συνολική ευρωπαϊκή ασφάλεια. Από εκεί και πέρα η υστεροφημία του θα εξαρτηθεί από το κατά πόσο θα καταφέρει να εξασφαλίσει όρους εκεχειρίας που θα διασφαλίσουν τη βιωσιμότητα και την ασφάλεια του ουκρανικού κράτους. Και φυσικά οι πράξεις του θα κριθούν πληρέστερα και καλύτερα από τους ιστορικούς του μέλλοντος.
