Μέχρι σήμερα, η σύγκρουση, που ξέσπασε στις 28 Φεβρουαρίου με επιθέσεις των ΗΠΑ και του Ισραήλ κατά του Ιράν, έχει αφήσει πίσω της περισσότερους από 5.500 νεκρούς, κυρίως σε Ιράν και Λίβανο. Παράλληλα, έχει οδηγήσει ουσιαστικά στο κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ, ενός κομβικού θαλάσσιου διαδρόμου από τον οποίο υπό φυσιολογικές συνθήκες διέρχεται περίπου το 20% του παγκόσμιου εμπορίου πετρελαίου και υγροποιημένου φυσικού αερίου.

Κλιμάκωση με ανταλλαγές πυρών

Τη Δευτέρα (4/5), η ένταση κορυφώθηκε με ανταλλαγές πυρών ανάμεσα σε αμερικανικές και ιρανικές δυνάμεις στα Στενά του Ορμούζ. Όπως ανακοίνωσε η αμερικανική Κεντρική Διοίκηση, οι δυνάμεις των ΗΠΑ απέτρεψαν επιθέσεις με drones, πυραύλους και ταχύπλοα σκάφη, ενώ συνόδευαν δύο πλοία με αμερικανική σημαία, τα USS Truxtun και USS Mason, με την υποστήριξη ελικοπτέρων Apache και άλλων αεροσκαφών.

Ο ναύαρχος Μπραντ Κούπερ δήλωσε ότι έξι μικρά ιρανικά σκάφη εξουδετερώθηκαν όταν επιχείρησαν να παρεμποδίσουν την εμπορική ναυσιπλοΐα, κατηγορώντας το Ιράν για στοχοποίηση πλοίων με πυραύλους κρουζ. Η Τεχεράνη, μέσω της κρατικής τηλεόρασης, απέρριψε τους ισχυρισμούς.

Την ίδια ώρα, οι ΗΠΑ διέψευσαν πληροφορίες από ιρανικά μέσα ότι δύο πύραυλοι έπληξαν αμερικανικό πολεμικό πλοίο κοντά στο νησί Τζασκ, ενώ από την ιρανική πλευρά υποστηρίχθηκε ότι το πλοίο αποχώρησε από την περιοχή.

«Σχέδιο Ελευθερία» και σκληρή ρητορική Τραμπ

Μέσα σε αυτό το κλίμα, ο πρόεδρος των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ, ανακοίνωσε την έναρξη της επιχείρησης «Σχέδιο Ελευθερία» («Project Freedom»), με στόχο τη συνοδεία και απομάκρυνση εκατοντάδων εμπορικών πλοίων που έχουν εγκλωβιστεί στον Κόλπο.

Ο ίδιος χαρακτήρισε την επιχείρηση ως μία από τις μεγαλύτερες στρατιωτικές κινητοποιήσεις που έχουν πραγματοποιηθεί, υπογραμμίζοντας την υπεροχή των αμερικανικών δυνάμεων. Σε δηλώσεις του στο Fox News προειδοποίησε ότι το Ιράν θα «εξαφανιστεί από το πρόσωπο της Γης» εάν επιτεθεί σε αμερικανικά πλοία που διασφαλίζουν τη ναυσιπλοΐα.

Σε ανάρτησή του στο Truth Social, ανέφερε επίσης ότι νοτιοκορεατικό εμπορικό πλοίο δέχθηκε πυρά στην περιοχή, καλώντας τη Νότια Κορέα να συμμετάσχει στην αποστολή.

Η Τεχεράνη αντέδρασε έντονα, δηλώνοντας ότι κάθε ξένη στρατιωτική παρουσία στα Στενά θα αποτελέσει στόχο και χαρακτηρίζοντας την επιχείρηση «Project Freedom» ως «Project Deadlock» («Σχέδιο Αδιέξοδο»).

Τα ΗΑΕ και πάλι στο επίκεντρο

Η ένταση επεκτάθηκε και στα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, τα οποία ανακοίνωσαν ότι αναχαίτισαν τρεις από τέσσερις πυραύλους κρουζ που εκτοξεύθηκαν από το Ιράν, ενώ ένας κατέληξε στη θάλασσα.

Παράλληλα, επίθεση με drone προκάλεσε πυρκαγιά στο λιμάνι της Φουτζάιρα, με τρεις τραυματίες, ενώ σε ξεχωριστό περιστατικό δεξαμενόπλοιο της ADNOC επλήγη από ιρανικά drones.

Τα Εμιράτα έκαναν λόγο για επικίνδυνη κλιμάκωση, δηλώνοντας ότι διατηρούν το δικαίωμα αντίδρασης, ενώ για πρώτη φορά μετά την εκεχειρία ενεργοποιήθηκαν συναγερμοί πυραύλων.

Ο ρόλος της Κίνας και το ταξίδι Τραμπ

Ο υπουργός Οικονομικών των ΗΠΑ, Σκοτ Μπέσεντ, δήλωσε ότι η Κίνα θα μπορούσε να ασκήσει μεγαλύτερη πίεση στο Ιράν ώστε να διασφαλιστεί η διέλευση πλοίων από τα Στενά.

Ωστόσο, το επικείμενο ταξίδι του Ντόναλντ Τραμπ στην Κίνα ενδέχεται να περιπλέξει περαιτέρω τις εξελίξεις γύρω από την εκεχειρία. Η επίσκεψη, που είχε αναβληθεί λόγω της έντασης, αποκτά ιδιαίτερη σημασία, καθώς το Πεκίνο ζητά σταθερά το άνοιγμα των Στενών του Ορμούζ, από τα οποία εξαρτάται ενεργειακά.

Η παρουσία του Τραμπ στο Πεκίνο, με τη σύγκρουση σε εκκρεμότητα ή νέα κλιμάκωση, εικάζεται πως θα επηρεάσει τη διαπραγματευτική του θέση απέναντι στον Σι Τζινπίνγκ.

Διεθνείς αντιδράσεις και διπλωματικό αδιέξοδο

Καθώς και η Ευρώπη παρακολουθεί στενά τις εξελίξεις, η Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν έκανε λόγο για παραβίαση της κυριαρχίας των Εμιράτων, ενώ ο Βρετανός πρωθυπουργός Κιρ Στάρμερ κάλεσε σε αποκλιμάκωση.

Ο Εμανουέλ Μακρόν χαρακτήρισε τις ιρανικές επιθέσεις «απαράδεκτες», καταδικάζοντας τα πλήγματα σε πολιτικές υποδομές και επαναλαμβάνοντας την ανάγκη για άνοιγμα των Στενών και επίτευξη συμφωνίας ασφάλειας στην περιοχή.

Από την πλευρά της, η Σαουδική Αραβία προειδοποίησε για τον κίνδυνο περαιτέρω στρατιωτικής κλιμάκωσης.

Ο Ιρανός υπουργός Εξωτερικών Αμπάς Αραγτσί τόνισε ότι «δεν υπάρχει στρατιωτική λύση σε μια πολιτική κρίση», καλώντας τις ΗΠΑ να αποφύγουν ένα νέο αδιέξοδο και σημειώνοντας ότι οι συνομιλίες συνεχίζονται με τη μεσολάβηση του Πακιστάν.

Ωστόσο, οι προσπάθειες επανεκκίνησης των διαπραγματεύσεων παραμένουν χωρίς αποτέλεσμα, με τις διαφορές μεταξύ των δύο πλευρών να χαρακτηρίζονται βαθιές.

Ενεργειακές επιπτώσεις και «καμπανάκια» για τα αποθέματα

Η ένταση έχει ήδη προκαλέσει σοβαρές αναταράξεις στις αγορές ενέργειας. Οι τιμές του πετρελαίου εκτινάχθηκαν, με το Brent να κινείται κοντά στα 114 δολάρια και το WTI κάτω από τα 105 δολάρια, πριν καταγράψουν μικρή διόρθωση.

Συγκεκριμένα, τα συμβόλαια Brent υποχώρησαν την Τρίτη (5/5) το πρωί κατά 0,60% στα 113,77 δολάρια ανά βαρέλι, ενώ το WTI σημείωσε πτώση 1,35% στα 105,06 δολάρια. Την προηγούμενη ημέρα είχαν ενισχυθεί κατά 6% και 4% αντίστοιχα.

Σε ετήσια βάση, το Brent καταγράφει άνοδο σχεδόν 90%, καθώς η σύγκρουση έχει περιορίσει σημαντικά την προσφορά, ενώ τα Στενά του Ορμούζ παραμένουν σε μεγάλο βαθμό μη προσβάσιμα.

Η Goldman Sachs προειδοποιεί ότι, παρά το γεγονός ότι τα συνολικά αποθέματα δεν έχουν φτάσει σε οριακά επίπεδα, η ταχεία μείωση και η άνιση κατανομή τους αυξάνουν τον κίνδυνο τοπικών ελλείψεων, ιδιαίτερα σε προϊόντα όπως νάφθα, LPG και καύσιμα αεροσκαφών.

Ο διευθύνων σύμβουλος της Chevron, Μάικ Γουίρθ, επισήμανε ότι το ζήτημα δεν περιορίζεται πλέον στις τιμές αλλά επεκτείνεται και στη διαθεσιμότητα καυσίμων, εκτιμώντας ότι οι επιπτώσεις θα γίνουν πιο εμφανείς τις επόμενες εβδομάδες.

Τα παγκόσμια αποθέματα πετρελαίου υπολογίζεται ότι καλύπτουν περίπου 101 ημέρες ζήτησης, με πιθανή υποχώρηση στις 98 ημέρες έως τα τέλη Μαΐου. Αν και αυτά τα επίπεδα δεν θεωρούνται κρίσιμα, κρύβουν σημαντικές ανισορροπίες ανά περιοχή.

Όπως σημειώνουν οι αναλυτές, αγορές όπως η Νότια Αφρική, η Ινδία, η Ταϊλάνδη και η Ταϊβάν εμφανίζουν αυξημένο κίνδυνο ελλείψεων, ενώ η συνολική εικόνα παραμένει ιδιαίτερα ρευστή, με αυξημένες πιθανότητες παράτασης της σύγκρουσης και διατήρησης της ενεργειακής αστάθειας.